WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Share Button

Ο Σόλων πέθανε το 560-559 π.Χ., ο Αναξίμανδρος λίγο μετά την πτώση των Σάρδεων (546 π.Χ.)έτσι ήταν σχεδόν σύγχρονοι. Μετά την παραίτησή του απ΄το αξίωμά του ο Σώλον πήγε στο εξωτερικό και ταξίδεψε σε πολλές χώρες, ανάμεσα σε αυτές η Ιωνία και η Λυδία, όπου είναι πολύ πιθανό να είχε συναντήσει τον Αναξίμανδρο ή το δάσκαλό του, το Θαλή. Δεν υπάρχει, όμως, άμεση σχέση ανάμεσα στο έργο εκείνων και το δικό του. Τα κοινά χαρακτηριστικά και στους δύο πηγάζουν, όπως θα δούμε, από την κοινή ταξική αντίληψη. Και οι τρεις ανήκαν σε παλιές αριστοκρατικές οικογένειες, με παραδόσεις κληροδοτημένες από την Εποχή του Ορείχαλκου, που ασχολήθηκαν μ΄εμπορικές δραστηριότητες και απ΄εδώ εξελίχθηκαν σ΄αυτό που μπορεί να ονομαστεί εμπορική αριστοκρατία, καταλαμβάνοντας μια ενδιάμεση θέση ανάμεσα στην κυβερνούσα ολιγαρχία των γαιοκτημόνων, απ΄τη μια μεριά, και τις μάζες του λαού απο την άλλη.
Στην πρωτόγονη σκέψη, κοινωνία και φύση ήταν ένα. Ο Θαλής και ο Αναξίμανδρος πέτυχαν να ξεχωρίσουν τη φύση απο την κοινωνία και να την παρουσιάσουν σαν μια εξωτερική πραγματικότητα που υπάρχει ανεξάρτητα απο τον άνθρωπο. Όμοια, ο Σόλων πέτυχε να ξεχωρίσει την κοινωνία απο την φύση και να την παρουσιάσει σαν μια ηθική τάξη, βασισμένη σε υποχρεώσεις που προσιδιάζουν στον άνθρωπο. Με άλλα λόγια, ακριβώς όπως ο Αναξίμανδρος αντικειμενοποίησε τη φύση, έτσι ο Σόλων αντικειμενοποίησε την κοινωνία. Πως έγινε αυτό μπορούμε κάλλιστα να το δούμε μελετώντας την ανάπτυξη του νόμου της ανθρωποκτονίας.

200px-Solon2

Στην πρωτόγονη κοινωνία καμία διάκριση δεν γινόταν ανάμεσα στη σκόπιμη και τη μη σκόπιμη ανθρωποκτονία: δηλαδή, το παράπτωμα πιστευόταν να υπάρχει αντικειμενικά μέσα στη φύση της πράξης και όχι στην υποκειμενική συμπεριφορά του ενόχου. Συγχρόνως μια οξεία διάκριση γινόταν ανάμεσα στη δολοφονία ενός ανθρώπου του ίδιου γένους και την δολοφονία ενός που άνηκε σ΄άλλο γένος. Η διαδικασία που ακολουθούνταν σε κάθε περίπτωση αντανακλά την εσωτερική αλληλεγγύη του γένους και τον πρωτόγονο ανταγωνισμό ανάμεσα στα γένη. Στη δεύτερη περίπτωση το παράπτωμα μετριόταν αντικειμενικά σαν απώλεια ανθρώπινης δύναμης που έπρεπε να δικαιωθεί με αποζημίωση ή τιμωρία στην πρώτη περίπτωση, στον ένοχο φέρονταν ακριβώς σαν να είχε κολλήσει μια μεταδοτική αρρώστια, δηλαδή, τον έδιωχναν απο την πόλη. Υπήρχε κίνδυνος να μολύνει όλους που έρχονταν σ’ επαφή μαζί του και να διαταράξει τη λειτουργία της φυσικής τάξης. Ολόκληρη η Ελλάδα, λέγεται, υπέφερε από ανομβρία λόγω του εγκλήματος που διέπραξε ο Πέλοπας όταν ο Οιδίποδας δολοφόνησε τον πατέρα του ακολούθησε λοιμός, κι όταν ο Αλκμαίωνας σκότωσε τη μητέρα του τα σπαρτά καταστράφηκαν. Στην Ορέστεια του Αισχύλου, οι Ερινύες, οι μυθικές ενσαρκώσεις της κατάρας του γένους, απειλούσαν εκείνους που έδιναν άσυλο στο θύμα του με ασθένειες στα σπαρτά και στείρωση στις γυναίκες.Με τη μετάβαση από τη φυλή στο κράτος, αυτές οι συνήθειες και οι δοξασίες προσαρμόστηκαν έτσι που να φέρουν τη μεταχείριση του ανθρωποκτόνου υπό τον έλεγχο του αριστοκρατικού ιερατείου. Η ιδέα του μιάσματος εκτεινόταν πέρα απ΄το γένος και κάλυπτε ολόκληρη την κοινότητα, αλλά συγχρόνως η εφαρμογή της περιοριζόταν από τη νέα πρακτική του εξαγνισμού, που χρησιμοποιούνταν για τη συγχώρεση του ενόχου κατά την κρίση του ιερατείου. Ήταν σα να έλεγε η άρχουσα τάξη στο λαό: Είμαστε όλοι ένα σόι, όλοι παιδιά της ίδιας πατρίδας, και γι΄αυτό η ανθρωποκτονία είναι έγκλημα ενάντια σ΄όλη την κοινότητα, που πρέπει ν΄αντιμετωπιστεί από τις αναγνωρισμένες αρχές.

Έτσι είχαν τα πράγματα όταν κάλεσαν το Σόλωνα να μεταρρυθμίσει το πολίτευμα. Κάτω από τη νομοθεσία του κάθε πολίτης είχε τη δυνατότητα να ενεργεί για αδικήματα που διαπράχθηκαν σε βάρος των συμπολιτών του, μολονότι ο ίδιος δεν ήταν το αδικημένο μέρος, και κάθε πολίτης είχε το δικαίωμα να κάνει έφεση από τους ειρηνοδίκες μέχρι τη Συνέλευση. Το κινητρό του ήταν να εξασφαλίσει ότι ο μη αδικημένος εξ ίσου με τον αδικημένο έπρεπε να παρουσιαστεί και να τιμωρίσει τους ενόχους και οι νόμοι αυτοί, και το πνεύμα πίσω απ’ αυτούς, θεωρούνταν στα μεταγενέστερα χρόνια σαν κύρια γνωρίσματα της δημοκρατίας. Στο εξής η αιτία καλής και κακής τύχης δεν είναι φυσική ή υπερφυσική αλλά κοινωνική: Η ανομία φέρνει στην πόλη πολλές ταραχές, ενώ η ευνομία όλα τα κάνει καθαρά και περιποιημένα και συνεχώς αλυσσοδένει τους κακοποιούς, ηρεμεί τους σκληρούς , ελέγχει την υπερβολή , ταπεινώνει την υπερηφάνια και μαραίνει τα άνθη της καταστροφής.

Τα άνθη της καταστροφής και είναι η σοδειά που μαζεύεται όταν τα σπαρτά έχουν καεί απ’ τις Ερινύες. Αυτή ήταν η παλιά αντίληψη. Αυτό που ο Σόλων λέει εδώ είναι ότι, με δοσμένη την ενεργό συνεργασία όλων των μελών της, η κοινότητα μπορεί να διατηρηθεί σε καταστάση ευημερίας μ’ ένα σύστημα εσωτερικού ελέγχου. Λέγοντας αυτό ο Σόλων φυσικά δεν αποκλείει τους θεούς, αλλά εννοεί ότι αυτό είναι η βουλή των θεών, και ότι, αν η πόλη πέσει σε μέρες κακές, τι φταίξιμο βρίσκεται στους ίδιους τους πολίτες: Η πόλη μας ποτέ δεν θα χαθεί από το θέλημα του Δία ή την πρόθεση των μακαρίων αθανάτων, τέτοια μεγάλη προστάτιδα έχουμε στην Αθήνα, που ρίχνει το βλέμμα της σ’ εμάς και απλώνει τα χέρια της πάνω μας. Άλλα οι πολίτες οι ίδιοι επιλέγουν να την καταστρέψουν από την ανοησία τους και το δέλεαρ του χρήματος , και τον άδικο σκοπό των αρχηγών του λαού, που υποκύπτουν τόσο εύκολα στην υπερηφάνια που καταλήγει στην συμφορά. Γιατί, τότε οι πολίτες ήταν τόσο διεστραμμένοι ώστε να ενεργούν ενάντια στα ίδια τους τα συμφέροντα; Αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα αυτό, και εξαναγκασμένος από την αποτυχία των μεταρρυθμίσεων του να θέσει τέρμα στην πολιτική διαμάχη, ο Σόλων αποκαλύπτει τη βασική αντίφαση της αρχαίας δημοκρατίας όπως φαινόταν απ’ τη σκοπιά της τάξης του. Έθεσε κάποιο όριο στην ανομία, αλλά αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι τα πλούτη δεν έχουν όριο. Επέβαλε ισότητα μπροστά στο νόμο(ισονομία), αλλά όχι ισότητα περιουσίας(ισομοιρία) απεναντίας, αντιστάθηκε επίμονα στην απαίτηση των αγροτών για αναδασμό της γης. Επί πλέον, κάνοντας το διορισμό σε δημόσιες θέσεις να εξαρτάται από μια κλιμακωτή σειρά περιουσιακών όρων, εξασφάλισε για τους πλούσιους ένα βαθμό πολιτικής δύναμης ανάλογης με αυτόν ακριβώς τον παράγοντα που παραδέχεται ότι είναι εκτός ελέγχου: Πολλοί κακοί άνθρωποι είναι πλούσιοι και πολλοί καλοί είναι φτωχοί, και όμως δεν θα ανταλλάξουμε τη δικαιοσύνη με τα πλούτη, γιατί η δικαιοσύνη είναι πάντοτε ασφαλής, ενώ το χρήμα περνά αδιάκοπα από τον έναν άνθρωπο στον άλλο.

Συνεπώς, ενώ η φυλετική βεντέττα και η κληρονομική κατάρα, με την ακολουθία τους των φυσικών συμφορών, ησύχασαν, η κοινότητα τώρα αναταράσσεται από μια νέα δύναμη, την κυκλοφορία του χρήματος, που ελευθερώνει μια νέα σύγκρουση αντιθέτων, τη σύγκρουση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Οι πλούσιοι καταπατούν τους φτωχούς ώσπου πτωχαίνουν οι ίδιοι τους με το να επιδιώκουν όλα και περισσότερα. Οι φτωχοί επαναστατούν και ληστεύουν τους πλούσιους, μόνο για να υποφέρουν την ίδια μοίρα με την σειρά τους και έτσι, ακριβώς όπως στο σύμπαν του Αμαξίμανδρου, αυτοί αποδίδουν ικανοποίηση ο ένας στον άλλο για τα αδικήματά τους σύμφωνα με την τάξη του χρόνου. Σαν αρχηγός της νέας μεσαίας τάξης, ο Σόλων κράτησε ενδιάμεση θέση ανάμεσα στους αγρότες και τους γαιοκτήμονες, χορηγώντας στους πρώτους ακριβώς τόση δύναμη όση αυτός θεώρησε αρκετή γι’ αυτούς και προειδοποιώντας τους δεύτερους να ασκούν μετριοπάθεια, χωρίς να παραχωρεί σε καμιά πλευρά άδικη υπεροχή. Μόλης έγινε φανερό ότι η μεσολαβησή του είχε αποτύχει, προφασίστηκε ότι τα αληθινά πλούτη δεν είναι τα υλικά και τα αντικειμενικά άλλα τα πνευματικά και τα υποκειμενικά:O άνθρωπος που έχει μουλάρια και άλογα, ευρύχωρα χωράφια σιτοσπαρμένα, και άφθονο ασήμι και χρυσάφι, είναι ίσος στα πλούτη μ’ αυτόν που δεν έχει τίποτε άλλο παρά το αίσθημα της άνεσης στην κοιλιά, τα πλευρά και τα πόδια.

Το παράδοξο αυτό, ειπωμένο από τον πρωτοπόρο της δημοκρατίας, προδιαγράφει την τελική της πτώση. Αν αυτό αληθεύει, μπορεί να υποστηρίξει κανείς, ότι ο άνθρωπος δεν βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τα ζώα μάλλον, είναι σε χειρότερη, γιατί αυτά είναι ελεύθερα από το βάσανο των ανικανοποίητων φιλοδοξιών, αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε με τα εξής λόγια ένας Αθηναίος ποιητής περίπου τρείς αιώνες αργότερα, όταν η διαμάχη ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς είχε γίνει πιο οξεία απο ποτέ: Τρεις φορές ευλογημένα και ευτυχισμένα είναι τα ζώα, που δεν σκέφτονται αυτά τα πράγματα, ούτε ρωτούν, ούτε τα άλλα βλαβερά περίσσεια νόμος τους είναι η φύση τους, μα η ζωή του ανθρώπου είναι πιο πολύ απ’ ότι να βαστάξει μπορεί δούλος φαντασιώσεων, νόμους έχει επινοήσει.

ΠΗΓΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΕΟΕ ΙΟΥΛΙΟΣ ΒΕΡΝ

Leave a Reply