Καρλ Κράτσαϊζεν αξιωματικός-εικονογράφος (1794-1878)

 

Γερμανός αξιωματικός του στρατού, εικονογράφος και φιλέλληνας που πολέμησε σαν εθελοντής κατά την ελληνική Επανάσταση και φιλοτέχνησε πορτρέτα μεγάλων μορφών του αγώνα, όπως οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Γεώργιος Καραϊσκάκης κ.α.

 

Ο Κράτσαϊζεν γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου του 1794 στο Άνω Παλατινάτο της Βαυαρίας. Ακολούθησε στρατιωτική καριέρα και πολέμησε το 1813 εναντίον της Γαλλίας κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων. Το 1826 κατατάχθηκε σε σώμα Βαυαρών εθελοντών και με το βαθμό του υπολοχαγού του πεζικού ήρθε στην Ελλάδα  με το εκστρατευτικό σώμα του συνταγματάρχη Καρλ Βίλχελμ φον Χάιντεκ για να πολεμήσει μαζί με τους επαναστάτες. Αν και έμεινε μόνο για ένα χρόνο, πήρε μέρος σε σημαντικές μάχες όπως η πολιορκία της Αθήνας το 1826 και την πολιορκία της Ακρόπολης το 1827.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα ο Κράτσαϊζεν, αυτοδίδακτος ζωγράφος και σχεδιαστής, φιλοτέχνησε αρκετά τοπία, όπως αυτά της Ζακύνθου, του Ναυπλίου, του Πόρου, της Αίγινας και της Σαλαμίνας καθώς και πορτρέτα, τα περισσότερα με μολύβι και χαρτί. Χαρακτηριστικά τοπία είναι αυτά του Ναυπλίου και της Ακρόπολης, καθώς και του πρώτου ελληνικού ατμόπλοιου, του Καρτερία, στον κατάπλου του οποίου στον Πόρο ο Κράτσαϊζεν ήταν παρών. Συμμετέχει σε όλες τις σημαντικές μάχες της εποχής ( μάχη της Αθήνας, πολιορκία της Ακρόπολης κ.α. Η συμμετοχή του στον εθνικό αγώνα υπερβαίνει κατά πολύ τα βόλια που ρίχνει κατά των Τούρκων. Ο Κράτσαϊζεν διαφοροποιείται από άλλους περιηγητές και εικονογράφους επιλέγοντας να γνωρίσει από κοντά τους αρχηγούς της Επανάστασης ζητώντας να τους κάνει το πορτρέτο. Οι προσωπογραφίες γίνονται μεταξύ φθινοπώρου 1826 και άνοιξης 1827 στα στρατόπεδα των οπλαρχηγών με μαύρο μολύβι πάνω σε μικρά φύλλα χαρτιού. Οι αγωνιστές εικονίζονται σε αυτές από τη μέση και πάνω. Στο σύνολο τους αυτές οι προσωπογραφίες αριθμούν τις δεκαεννιά και είναι φιλοτεχνημένα πριν το θάνατο του. Μετά την ολοκλήρωση του έργου αυτού ο Κράτσαϊζεν βάζει τους οπλαρχηγούς να υπογράψουν την προσωπογραφία τους, ενώ η ημερομηνία σημειώνεται σύμφωνα με το δυτικό ημερολόγιο. Οι μοναδικές προσωπογραφίες που δεν αναφέρουν ημερομηνία είναι εκείνες των Κώστα Μπότσαρη και Δημητρίου Πλαπούτα, που εικάζεται ότι σχεδιάστηκαν την άνοιξη του 1827 στο στρατόπεδο Φαλήρου. Στον ίδιο τόπο και εποχή ανήκει και η πιο συγκλονιστική προσωπογραφία του Κράτσαϊζεν εκείνη του Γεώργιου Καραϊσκάκη.

Ο ερασιτέχνης ζωγράφος φιλοτεχνεί το πορτρέτο του κορυφαίου οπλαρχηγού ελάχιστες ώρες πριν από τον αιφνίδιο θάνατο του τελευταίου στη μάχη του Φαλήρου, με αποτέλεσμα το ημιτελές έργο με το κεφάλι του Καραϊσκάκη να ολοκληρώνεται μετά τον θάνατο του στρατηγού. Στα ιχνογραφήματα του Κράστσαϊζεν στηρίζονται οι μεταγενέστεροι ζωγράφοι που εικονογραφούν τον εθνικό-απελευθερωτικό αγώνα, όπως ο Πέτερ φον Ες και Θόδωρος Βρυζάκης.

Ο Βαυαρός ερασιτέχνης ζωγράφος έχει πλήρη επίγνωση της ιστορικής σημασίας και βαρύτητας των καταγραφών του, γι’ αυτό, επιστρέφοντας στο Μόναχο το 1827 και βλέποντας το εκεί ενδιαφέρον για την ελληνική Επανάσταση, μεταφέρει τα σχέδια του σε λιθογραφικές πλάκες υπό την εποπτεία του και τα εκδίδει σε επτά λευκώματα. Μετά το θάνατο του στις 15 Ιανουαρίου 1878 στο Μόναχο, τα έργα περνούν στα χέρια της κόρης του Μαρίας και από εκεί, προσωρινά, στη λήθη.

Το ζήτημα να κινείται μετά το θάνατο της Μαρίας, όταν ο σύζυγος και κληρονόμος της, καθηγητής Ιόν Ραδιόνοφ Φετόφ, δείχνει τα σχέδια στον επίσης καθηγητή στη Γερμανία Νικόλαο Γύζη, ο οποίος κατανοώντας την τεράστια ιστορική τους αξία, ζητά την ένταξη τους στο Μουσείο της Αθήνας.

Στις 25 Μαΐου του 1926 ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου με άρθρο του στην εφημερίδα «Ελεύθερο Βήμα» απευθύνει έκκληση στο Ελληνικό Δημόσιο για αγορά των ιστορικών κειμηλίων. Ρόλο διαμεσολαβητή αναλαμβάνει με επιτυχία, κάποιος Έλληνας του εξωτερικού ονόματι Αντύπας και θα έργα επιστρέφουν στην Ελλάδα εκατό ακριβώς χρόνια μετά την δημιουργία τους. Η εξαγορά του κληρονομήματος, για λογαριασμό της Εθνικής Πινακοθήκης κοστίζει 200.000 δρχ.

Ανακεφαλαιώνοντας θα λέγαμε ότι το σύνολο του έργου του Κράτσαϊζεν είναι 91 πίνακες, από τα οποία 21 είναι υδατογραφίες τοπίων και τα υπόλοιπα 70 σχέδια με μολύβι προσώπων, μνημείων και πολεμικές συνθέσεις.

Επιστρέφοντας στην Γερμανία ο Κράσταϊζεν λιθογράφησε τα σχέδια του και κυκλοφόρησε, από το 1827 έως το 1831, σε επτά λευκώματα με το γενικό τίτλο Bildnisse ausgezeichneter Griechen und Phihellenen nebst Ansichten und Trachten Nach der Natur gezeichnet und herausgegeben von Karl Krazeisen (Προσωπογραφίες των διασημότερων Ελλήνων και Φιλελλήνων, μαζί με μερικές απόψεις και ενδυμασίες σχεδιασμένες εκ του φυσικού και δημοσιευμένες από τον Καρλ Κράτσαϊζεν). Το καθένα από αυτά περιείχε 3-4 πορτρέτα και ένα ή δύο ελληνικά τοπία. Τα λευκώματα έγιναν πολύ δημοφιλή την εποχή εκείνη, εν είδει πολεμικής ανταπόκρισης, και παρά το λιτό και σχετικά απλοϊκό τους χαρακτήρα αποτέλεσαν βάση για πολλά πορτρέτα των επαναστατών που εμφανίστηκαν αργότερα. Στο σχέδιο του Κράτσαϊζεν, που πέθανε το 1878 στο Μόναχο, βασίστηκε η μορφή του Κολοκοτρώνη που εμφανιζόταν στο πεντοχίλιαρο του 1984.

ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΩΝ ΕΟΕ

ΣΟΦΙΑ ΜΑΓΟΥΛΙΩΤΗ

 

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων.