2001: Οδύσσεια Ένα

Το 1968 έμελλε να είναι μια χρονιά ορόσημο για τη λογοτεχνία του πραγματεύεται το διάστημα, τα ταξίδια σε αυτό, αλλά και την ύπαρξη εξωγήινης ζωής. Τη χρονιά αυτή ο Σερ Άρθουρ Κλαρκ κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα με τίτλο: 2001 – Οδύσσεια Ένα που έγινε ένα βιβλίο σταθμός στο είδος.

Η ιστορία εστιάζει στην επαφή του ανθρώπου σε όλη την ιστορία του κόσμου με μυστηριώδεις μαύρους μονόλιθους που φαίνεται να επηρεάζουν την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το έτος 2001 ένας τέτοιος μονόλιθος εμφανίζεται στη σκοτεινή πλευρά της σελήνης και ένας άλλος σε τροχιά γύρω από τον Δία. Το διαστημόπλοιο Ντισκάβερι 1 με τους αστροναύτες Ντέιβιντ Μπόουμαν και Φρανκ Πόουλ ξεκινάει ένα ταξίδι χρόνων για να τον προσεγγίσει και να τον ερευνήσει.

 

Σερ Άρθουρ Κλαρκ 

Ο συγγραφέας του μαγικού αυτού ταξιδιού, που πραγματεύεται έντεχνα την ανθρώπινη εξέλιξη, την τεχνολογία των διαστημικών ταξιδιών αλλά και την ύπαρξη όντων ανώτερης νόησης στο απώτερο σύμπαν, γεννήθηκε στο Σόμερσετ της Αγγλίας στις 16 Δεκεμβρίου 1917 και πέθανε σε ηλικία 90 ετών στις 19 Μαρτίου 2008. Σπούδασε φυσική και μαθηματικά στο Κινγκς Κόλετζ, στο Λονδίνο. Υπηρέτησε ως υποσμηναγός στη RAF την περίοδο 19411946 και ήταν ειδικός στα ραντάρ και στις επικοινωνίες. Το 1945 ήταν ο πρώτος που πρότεινε τη χρήση δορυφόρων σε γεωστατική τροχιά για την αναμετάδοση ραδιοκυμάτων.

Το έργο που άφησε πίσω του είναι τεράστιο. Εκτός απ’ την Οδύσσεια ένα που αναφέρεται το συγκεκριμένο άρθρο, έχει γράψει και τις συνέχειες της, το 2010: Οδύσσεια δύο (1982), το Οδύσσεια 2061 (1988) και το 3001: Η Τελική Οδύσσεια (1997). Έχει αφήσει στο λογοτεχνικό κοινό μεγάλα έργα όπως: Παράξενες Θάλασσες (1957), Ο κήπος του Ράμα (1991 με τον Τζέντρι Λι), Συνάντηση με τη Μέδουσα (1972) και άλλα πολλά εξαιρετικά αναγνώσματα.

Μαζί με τον Ισαάκ Ασίμωφ θεωρούνται οι πατέρες της λογοτεχνίας του Διαστήματος.

 

Η Οδύσσεια Ένα στον κινηματογράφο

Την ίδια χρονιά (1968) και πριν την έκδοση του βιβλίου (!) η κινηματογραφική μεταφορά έγραψε τη δική της ιστορία στο χώρο της 7ης τέχνης. Ο Στάνλευ Κιούμπρικ εντυπωσιάστηκε απ’ την απ’ τις μαγικές λέξεις του Κλαρκ και αποφάσισε να δώσει στην Οδύσσεια εικόνα και ήχο. Οι 13 υποψηφιότητες για όσκαρ αποδεικνύουν το πόσο εξαιρετικό ήταν το αποτέλεσμα. Ο Κιούμπρικ σύμφωνα με κείμενα του συγγραφέα διάβασε το ημιτελές μυθιστόρημα και το θεώρησε αριστούργημα. Τα γυρίσματα του φιλμ ξεκίνησαν το 1965 και ο Κλαρκ παράλληλα τελείωνε το βιβλίο του. Η ταινία άφησε καταπληκτικές εντυπώσεις στο άμαθο από ειδικά εφέ κοινό του 1968, όπως και με την εκπληκτική μουσική του (κλασσικά έργα του Γιόχαν Στράους κυρίως), αλλά δίχασε τους κριτικούς και τους θεατές με το μπερδεμένο νόημα του.

Η αλήθεια είναι ότι ο Κιούμπρικ απέδωσε πιστά τις σκηνές του βιβλίου αλλά δεν κατάφερε να δώσει το νόημα που είναι αρκετά ξεκάθαρο στις σελίδες του. Σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου είναι η εξήγηση και η απόδοση του νοήματος στην αρχή και το τέλος της ταινίας.

 

Η Αυγή της Ανθρωπότητας

“Η ξηρασία κρατούσε εδώ και δέκα εκατομμύρια χρόνια. Η βασιλεία των φοβερών σαυροειδών είχε από καιρό λήξει. Εδώ, στον ισημερινό, πάνω στην ήπειρο που κάποια μέρα θα ονομαστεί Αφρική, ο αγώνας για την επιβίωση έχει φτάσει στη μεγαλύτερη ένταση βαρβαρότητας.

Ο νικητής όμως είναι ακόμα άγνωστος. Στην άγονη αυτή και έρημη γη μόνο ο πιο μικρός και ο πιο γρήγορος ή ο πιο δυνατός μπορεί να πολλαπλασιάζεται και να ελπίζει ότι θα επιβιώσει. Ωστόσο οι πιθηκάνθρωποι της ερήμου δεν διέθεταν κανένα από τα προσόντα αυτά. Δεν πλήθαιναν. Στην πραγματικότητα κινδύνευαν να εξαφανιστούν.”

Με αυτά ακριβώς τα λόγια ξεκινάει το μυθιστόρημα 2001: Οδύσσεια Ένα. Όποιος έχει δει την ταινία του Κιούμπρικ, στο πρώτο μισάωρο έβλεπε συνεχώς στην οθόνη του απέραντη έρημο και απόλυτη ησυχία μιας προϊστορικής γης. Μια αγέλη πιθήκων παλεύει να επιβιώσει καθημερινά κόντρα στις αντιξοότητες, την έλλειψη νερού και τροφής και τα άγρια και δυνατότερα θηρία.

Ώσπου ένα πρωί ένας μαύρος μονόλιθος εμφανίζεται απ’ το πουθενά. Οι πίθηκοι τρομάζουν στην αρχή, και στη συνέχεια περιεργάζονται το ακίνητο άψυχο (;) αντικείμενο.

Η ζωή των πιθήκων αλλάζει σιγά σιγά μετά από εκείνο το πρωί. Ανακαλύπτουν ξαφνικά σε στιγμές διαύγειας και ξαφνικής μυστήριας νόησης ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κόκαλα και τις πέτρες για εργαλεία, το κρέας των πιο αδύναμων ζώων για τροφή κτλ.

Ο Άρθουρ Κλάρκ μας εξηγεί στην αρχή της Οδύσσειας ότι οι “πιθηκάνθρωποι” κινδύνευαν με εξαφάνιση. Τα ανώτερα όντα του σύμπαντος τους διάλεξαν όμως θεωρώντας τους τα μόνα πλάσματα που είχαν την δυνατότητα να εξελιχθούν και αμέτρητους αιώνες αργότερα να καταφέρουν να έρθουν σε επαφή μαζί τους. Ο Μονόλιθος είναι ένα μέσο επικοινωνίας μαζί τους. Έδωσε μια ώθηση στο φτωχό μυαλό του πιθήκου, κατεύθυνε τη θολή του σκέψη και τον βοήθησε μέσα στους αιώνες να γίνει το κυρίαρχο ον στον πλανήτη.

Ο άνθρωπος χρειάστηκε τον μαύρο Μονόλιθο στην “Αυγή” του για να εξελιχθεί και όταν πια θεωρήθηκε έτοιμος ξαναήρθε σε επαφή μαζί του, το 2001.

 

 

Υποδοχή

Το τέλος της κινηματογραφικής Οδύσσειας που μπέρδεψε και ακόμη μπερδεύει το μυαλό και το νου του θεατή και του προκαλεί σύγχυση.

Ο αστροναύτης Ντέιβιντ Μπάουμαν έχει ξεφύγει απ’ το Ντισκάβερι 1 και κατευθύνεται προς τον γιγαντιαίο Μονόλιθο στον πλανήτη Δία. Ο λόγος είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη που κυβερνούσε το Ντισκάβερι, ένας υπερυπολογιστής με το όνομα Χαλ έχει σκοτώσει το πλήρωμα του σκάφους που βρισκόταν σε τεχνιτό ύπνο, αλλά και τον άμεσο συνεργάτη του Μπόουμαν, Φρανκ Ποόυλ. Ο Μπόουμαν με την μοναδική κάψουλα που έχει μείνει ταξιδεύει στον Μονόλιθο γνωρίζοντας ότι αυτό θα είναι και το στερνό του ταξίδι. Στο βιβλίο τα τελευταία του λόγια, που έφτασαν στο κέντρο ελέγχου στη Γη, ήταν ανατριχιαστικά:

«Είναι κενό… ως το άπειρο… Ω! Θεέ μου! Είναι γεμάτο άστρα!»

Οι επόμενες σκηνές στην κινηματογραφική μεταφορά ήταν αυτές που μπέρδεψαν το κοινό. Η κάψουλα του Μπόουμαν είναι προσγειωμένη σε ένα άσπρο παρκέ που θυμίζει σκακιέρα. Γύρω απ’ αυτό υπάρχουν τοίχοι που θυμίζουν δωμάτιο ενός απλού ξενοδοχείου. Να θυμίσουμε βέβαια ότι η αμέσως προηγούμενη σκηνή τον έδειχνε να ταξιδεύει μέσα σε χρώματα στο άπειρο. Ο αστροναύτης κατεβαίνει απ’ το μεταφορικό του μέσο και παρατηρεί όλο έκπληξη ότι είναι κατά πολλά χρόνια γερασμένος. Στο διπλανό δωμάτιο βλέπει τον εαυτό του ακόμη γηραιότερο να γευματίζει. Όταν η πιο γερασμένη εκδοχή του γυρίζει το κεφάλι να δει πίσω του, εκεί που βρισκόταν πριν ο ίδιος, μπαίνει μέσα του και βρίσκεται στο τραπέζι. Η ίδια διαδικασία συνεχίζεται βλέποντας πάλι τον εαυτό του ετοιμοθάνατο στο κρεβάτι του δωματίου, και πάλι παίρνει τη θέση του. Ο Μονόλιθος είναι μπροστά του. Μέσα στο δωμάτιο επιβλητικός. Το γερασμένο σώμα του Μπόουμαν εξαφανίζεται και ένα βρέφος είναι στη θέση του. Η τελευταία σκηνή της ταινίας δείχνει το βρέφος να ταξιδεύει στο άπειρο του διαστήματος γύρω απ’ τους πλανήτες.

Για όσους διάβασαν το βιβλίο του Άρθουρ Κλαρκ η εξήγηση είναι απλή και κατανοητή. Ο Κιούμπρικ όπως αναφέραμε και πιο πάνω απέδωσε μόνο τις εικόνες αδιαφορώντας για την εξήγηση του τι συνέβη στον αστροναύτη, ή απλά αφήνοντάς την στην φαντασία των θεατών.

Μετά το θάνατο υπάρχει η γέννηση. Είναι ένας κύκλος που υποστηρίζεται θερμά απ’ τον συγγραφέα. Τα ανώτερα όντα δέχτηκαν τον Μπόουμαν και αποφάσισαν να επιταχύνουν την μεταμόρφωση του σε “παιδί των άστρων”. Μετά την απορρόφησή του απ’ τον Μονόλιθο του Δία έφτιαξαν έναν χώρο υποδοχής για την μεταμόρφωσή αυτή που θα του ήταν οικείος. Το απλό δωμάτιο ενός ξενοδοχείου. Επίσπευσαν την ροή της επίγειας ζωής του χειραγωγώντας τον χρόνο. Εκεί έγκειται το γεγονός της ταχείας γήρανσης του. Σκοπός των όντων αυτών και κατασκευαστών του Μονόλιθου ήταν ο θάνατος του σώματός του έτσι ώστε να έρθει γρήγορα η γέννηση και η παντοτινή αλλαγή του. Η εμφάνιση του Μονόλιθου σήμανε την έναρξη της αιώνιας παρουσίας του ως παιδί των άστρων, ως ενέργειας δηλαδή που ξέφυγε απ’ τα δεσμά της ύλης. Η ενέργεια αυτή που κάποτε υπήρξε ως Ντέιβιντ Μπόουμαν είναι ελεύθερη, όπως και οι δημιουργοί της, να ταξιδεύει στο άπειρο αιώνια.

 

Υπεύθυνος Τομέα Διαστήματος και Τεχνολογίας: Κωνσταντίνος Καμπάκης

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.