Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζωντανό πλάσμα στη Γη που μπορεί να σηκώσει το κεφάλι του και να δει απευθείας τον ήλιο και τα αστέρια που ντύνουν τον σκοτεινό ουρανό τη νύχτα. Η περιέργεια και το δέος του απείρου, σε συνδυασμό με την «παρατήρηση» γέννησαν χιλιάδες χρόνια πριν την αστρονομία.

Η αστρονομία λοιπόν έχει να κάνει με την συστηματοποίηση των παρατηρήσεών αυτών και την διατύπωση νόμων που εξηγούν φαινόμενα όπως οι φάσεις της σελήνης, η διάρκεια του έτους και η εναλλαγή των εποχών.

Η πρώτοι αστρονόμοι χρησιμοποιούσαν ώς μέσο παρατήρησης το γυμνό μάτι. Η αλλάγή θέσεων του ήλιου στον ορίζοντα ή η αλλαγή της εμφάνισης των αστεριών κατά τη διάρκεια του έτους μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία αγροτικού ή τελετουργικού ημερολογίου. Σε ορισμένους πολιτισμούς μάλιστα τα αστρονομικά δεδομένα χρησίμευαν για αστρονομικές προβλέψεις.

Ας δούμε κάποιους πολιτισμούς που διέπρεψαν στην αστρονομία στα αρχαία χρόνια.

 

ΒΑΒΥΛΩΝΙΟΙ

Η βαβυλωνιακή αστρονομία αναφέρεται σε αστρονομικές μεθόδους και θεωρίες που αναπτύχθηκαν στη Μεσοποταμία (σημερινό Ιράκ) και ιδιαίτερα στη Βαβυλώνα, κληρονομώντας όμως και προηγούμενες πεποιθήσεις των Σουμερίων. Η Βαβυλωνιακή αστρονομία ήταν η βάση για πάρα πολλές αστρονομικές παραδόσεις που αναπτύχθηκαν αργότερα από τους Έλληνες, τους Πέρσες, τους Σύριους, τους Βυζαντινούς, τους Άραβες και τους δυτικοευρωπαίους.

Σύμφωνα με τον Aasger Aaboe οι ρίζες της δυτικής αστρονομίας βρίσκονται στη Μεσοποταμία και όλες οι δυτικές προσπάθειες για αυτή την επιστήμη είναι άμεσοι πρόγονοι της δουλειάς των Βαβυλωνίων. Οι γνώσεις μας για τους Σουμέριους είναι έμμεσες μέσω των πρώτων «Βαβυλωνιακών Αστρικών Καταλόγων» από το 1200 π.Χ.. το γεγονός ότι πολλά ονόματα του καταλόγου είναι στα Σουμερικά δηλώνει μια συνέχεια μέχρι την αρχή της εποχής του χαλκού.

Η ιστορία της αστρονομίας στη Μεσοποταμία και τον κόσμο γενικότερα ξεκινά με τους Σουμέριους που ανέπτυξαν το πρώτο σύστημα γραφής (τη γνωστή σφηνοειδή), γύρω στα 3500-3200 π.Χ.. Ανέπτυξαν ένα είδος αστρονομίας που είχε σημαντική επιρροή στο περίπλοκο βαβυλωνιακό σύστημα αστρονομίας.

Κατά τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. οι Βαβυλώνιοι αστρονόμοι ανέπτυξαν μια νέα εμπειρική προσέγγιση της αστρονομίας. Ξεκινούν να μελετούν την φιλοσοφία σε σχέση με την ιδανική φύση του σύμπαντος και ξεκίνησαν να έχουν συνοχή τα προγνωστικά τους πλανητικά συστήματα. Αυτό ήταν μια σημαντική προσφορά στην αστρονομία και τη φιλοσοφία της επιστήμης και μερικοί λόγιοι χαρακτηρίζουν τη προσέγγιση αυτή ως την πρώτη επιστημονική επανάσταση των Βαβυλωνίων. Η νέα προσέγγιση στην αστρονομία υιοθετήθηκε και εξελίχθηκε περαιτέρω από τους Έλληνες. Ελληνικές πηγές της κλασσικής εποχής καθώς και λατινικές χρησιμοποιούν συχνά τον όρο «Χαλδαίοι» για τους αστρονόμους της Μεσοποταμίας, οι οποίοι στην ουσία ήταν ιερείς που ειδικεύονταν στ ην αστρολογία και άλλες μορφές θεοποίησης.

Μόνο κομμάτια της βαβυλωνιακής αστρονομίας έχουν αποσωθεί σε πήλινες επιγραφές και επομένως η βαβυλωνιακή πλανητική θεωρία είναι αποσπασματική.

 

ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ

Η αιγυπτιακή αστρονομία ξεκίνησε στην προϊστορία, γεγονός που αποδεικνύεται από τον κύκλο των πετρών στη NabtaPlaya που χρονολογούνται την 5η χιλιετία π.Χ..

Η ετήσια πλημμύρα του Νείλου σήμαινε ότι τα πρώτα αστέρια που φαίνονταν την αυγή είχαν σημαντικό ρόλο  στον καθορισμό του γεγονότος αυτού. Το σύστημα των αστερισμών που χρησιμοποιούνταν στην Αίγυπτο φαίνεται να ήταν ουσιαστικά των ιθαγενών της Αιγύπτου.

Ο ακριβής προσανατολισμός των πυραμίδων είναι μια με διάρκεια επίδειξη υψηλού βαθμού τεχνικής παρακολούθησης του ουρανού, που αποκτήθηκε την 3η χιλιετία π.Χ.. Έχει δειχθεί ότι οι πυραμίδες ήταν ευθυγραμμισμένες προς τον Πολικό αστέρα, ο οποίος εξαιτίας της εγγύτητας  του στον Ισημερινό ονομάζονταν Thiban, ένα αχνό αστέρι στον αστερισμό του Δράκοντα.

Εκτίμηση του ναού του Άμμωνος Ρα στο Καρνάκ έχει δείξει ότι ο ναός είναι ευθυγραμμισμένος με το χειμερινό ηλιοστάσιο

Η αστρονομία έπαιξε σημαντικό ρόλο σε θρησκευτικά θέματα όπως η σταθεροποίηση ημερομηνιών  για θρησκευτικά δρώμενα και τον καθορισμό των ωρών της νύχτας. Οι τίτλοι πολλών βιβλίων των ναών που έχουν διασωθεί καταγράφουν τις φάσεις και τις κινήσεις της σελήνης, του ηλίου και των αστεριών. Η ανατολή του Σείριου στην αρχή των πλημμύρων ήταν ιδιαίτερα σημαντικό σημείο για τη σταθεροποίηση του ετήσιου ημερολογίου.

Από τα ευρήματα στις οροφές των τάφων των Ραμσή ΣΤ΄ και Ραμσή Θ΄ φαίνεται ότι για να σταθεροποιήσουν τις ώρες της νύχτας, ένας άντρας καθισμένος στο έδαφος έβλεπε κατά πρόσωπο τον αστρολόγο κατά τέτοιο τρόπο έτσι ώστε η γραμμή της παρατήρησης του Πολικού αστέρα να περνά από τη μέση του κεφαλιού του. Στις διάφορες μέρες του χρόνου κάθε ώρα καθορίζονταν από 1 σταθερό αστέρι, φτάνοντας σε ένα συμπέρασμα από αυτό.

 

ΚΙΝΕΖΟΙ

Η κινέζικη αστρονομία  έχει πολύ μεγάλη ιστορία, οι ιστορικοί θεωρούν μάλιστα ότι οι Κινέζοι ήταν οι πιο επίμονοι και οι πιο ακριβείς παρατηρητές ουρανίων φαινομένων στον κόσμο.

Τα ονόματα  των αστεριών (που αργότερα χωρίστηκαν σε 28 επαύλεις) έχουν βρεθεί σε οστά για μαντεία στο Anyang και χρονολογούνται στη μέση δυναστεία των Shang (κινέζικη εποχή του χαλκού). Οι βάσεις για το σύστημα των επαύλεων τέθηκαν στην εποχή του αυτοκράτορα Wu Ding (1139-1281 π.Χ.)

Λεπτομερή αρχεία αστρονομικών παρατηρήσεων άρχισαν την περίοδο των WarringStates (4ος αι π.Χ.). και άνθισαν από την εποχή του Χάμν και μετά. Η κινέζικη αστρονομία βασίζεται σε διαφορετικές αρχές από τη δυτική.

Ορισμένα σχέδια της ινδικής αστρονομίας έφτασαν στην Κίνα μετά την επέκταση του Βουδισμού την ύστερη εποχή του Χαν (25-220 μ.Χ.) αλλά πιο λεπτομερή ενσωμάτωση ινδικών στοιχείων έγινε κατά τη δυναστεία των Tang ( 618-907)

Μέχρι  και σήμερα συνεχίζει να είναι ενεργή στην αστρονομία με πολλά αστεροσκοπεία και το δικό της διαστημικό πρόγραμμα.

 

ΕΛΛΗΝΕΣ

Με τον όρο ελληνική αστρονομία αναφερόμαστε στην αστρονομία η οποία είναι γραμμένη στα ελληνικά. Συμπεριλαμβάνονται σε αυτή η αστρονομία που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα, στον ελληνιστικό κόσμο, στην ελληνορωμαϊκή περίοδο και κατά την όψιμη αρχαιότητα. Δεν περιορίζεται στον ελλαδικό χώρο και το ελλαδικό έθνος, καθώς η ελληνική γλώσσα μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε κυριαρχήσει σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του πλανήτη.

Η ανάπτυξη της αστρονομίας από έλληνες αστρονόμους καθώς και από αστρονόμους της ελληνιστικής περιόδου θεωρείται πολύ σημαντική φάση για την ιστορία της αστρονομίας. Η ελληνική αστρονομία χαρακτηρίζεται από την απαρχή της για την αναζήτηση λογικής και φυσικής εξήγησης για τα ουράνια φαινόμενα.

Αναφορές σε αναγνωρίσιμα αστέρια και αστερισμούς φαίνονται στα κείμενα του Ομήρου και του Ησίοδου, τα αρχαιότερα δείγματα ελληνικής λογοτεχνίας που έχουν διασωθεί.

Στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια ο  Όμηρος αναφέρεται

  • Στον αστερισμό του Βοώτη
  • Στις Υάδες
  • Στον αστερισμό του Ορίονα
  • Στις Πλειάδες
  • Στον Σείριο
  • Στον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου

 

Παρά το γεγονός ότι ούτε ο Ησίοδος ούτε ο Όμηρος ξεκίνησαν για να γράψουν ένα επιστημονικό έργο, χρησιμοποίησαν στοιχειώδη κοσμολογία όπως τη θεωρία σύμφωνα με την οποία η γη είναι επίπεδη και περιβάλλονταν από έναν ωκεανό και άλλα αστέρια ανατέλλουν και  δύουν (εξαφανίζονταν στον ωκεανό, όπως υποστήριζαν) ενώ άλλα ήταν διαρκώς εμφανή.

Υποθέσεις για τον κόσμο ήταν συχνές στην προσωκρατική φιλοσοφία τον 6ο και τον 5ο αιώνα π.Χ.. Ο Αναξίμανδρος (610 -546 π.Χ.) περίγραψε μια κυλινδρική γη στη μέση του σύμπαντος περικυκλωμένη από δαχτυλίδια φωτιάς. Ο Φιλόλαος ο Πυθαγόρειος (480-405π.Χ.) περιέγραψε το σύμπαν με τα αστέρια, τους πλανήτες, τον ήλιο το φεγγάρι, τη γη και μια αντιγή – 10 σώματα όλο και όλα- να περικυκλώνονται από μια φωτιά που δεν μπορούσαν να δουν. Τέτοιες αναφορές δείχνουν ότι οι Έλληνες τον 6ο και τον 5ο π.Χ αιώνα,  γνώριζαν για την ύπαρξη άλλων πλανητών και προσπαθούσαν να μαντέψουν την κατασκευή του κόσμου.

 

ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΝΩΡΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

Ο όρος πλανήτης προέρχεται από τα ελληνικά και σημαίνει περιπλανητής, καθώς οι αρχαίοι Έλληνες αστρονόμοι επισήμαναν πως ορισμένα φώτα περιπλανούνταν  στον ουρανό σε σχέση με τα άλλα αστέρια. Ορισμένες φορές ο ήλιος και η σελήνη προστίθενται στη λίστα των πλανητών που φαίνονται με γυμνό μάτι και έτσι γίνονταν 7 (οι υπόλοιποι ήταν ο Ερμής, η Αφροδίτη, ο Άρης, ο Δίας και ο Κρόνος)

 

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΕΥΔΟΞΟΥ

Στην αρχαία Ελλάδα η αστρονομία ήταν παρακλάδι των μαθηματικών και οι αστρονόμοι προσπαθούσαν να δημιουργήσουν γεωμετρικά μοντέλα που θα μπορούσαν να μιμηθούν τις εμφανίσεις των ουρανίων σωμάτων. Αυτή η παράδοση ξεκίνησε με τον Πυθαγόρα, ο οποίος τοποθέτησε την αστρονομία στις 4 μαθηματικές τέχνες μαζί με τα μαθηματικά, την αριθμητική και τη γεωμετρία.

 

ΠΤΟΛΕΜΑΪΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

Η Μέγιστη είναι ένα από τα βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία της δυτικής αστρονομίας. Σε αυτό το βιβλίο εξηγείται πως μπορούμε να προβλέψουμε τη συμπεριφορά των πλανητών μέσω των μαθηματικών.

Σύμφωνα με τον Πτολεμαίο η σειρά των πλανητών ήταν

  • Σελήνη
  • Απόλλωνας
  • Αφροδίτη
  • Ήλιος
  • Άρης
  • Δίας
  • Κρόνος
  • Σταθερά αστέρια

 

Υπεύθυνος Τομέα Διαστήματος και Τεχνολογίας: Κωνσταντίνος Καμπάκης

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 σχόλιο

  1. Δέν είδα τίποτε να γράφει για Πυθαγόρα, Αρίσταρχο, Ερατοσθένη…. Γιατί; Μήπως διότι από αυτούς αντέγραψαν οι πολύ αργότερα Κοπέρνικος , Γαλιλαιος……;;;;;;

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.