Η ιστορία της μέσα στα χρόνια και πως αντιμετωπίζεται σήμερα. 

Είναι η καύση των νεκρών ένα θέμα ταμπού σήμερα για την Ορθόδοξη Εκκλησία;

Κατά την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η καύση των νεκρών δεν προσβάλλει άμεσα το δόγμα της Ανάστασης των νεκρών, προσβάλλει όμως το αίσθημα και το ήθος που καλλιεργεί το δόγμα αυτό. «Η ταφή στο μνήμα διατηρεί τη μνήμη του νεκρού, αλλά και του θανάτου», εξηγεί ο κ. Γεώργιος Μαντζαρίδης, ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης , προσθέτοντας πως «η θέληση για την εξαφάνιση ή τη διατήρηση του νεκρού σώματος στον τάφο συνδέεται άμεσα με την τοποθέτηση του ανθρώπου απέναντι στον θάνατο». Σε ολόκληρη την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης και της αδιαίρετης Χριστιανοσύνης η καύση των νεκρών αντιμετωπίζεται ως ειδωλολατρική συνήθεια και θεωρείται ως αποκρουστική πράξη. Η Καινή Διαθήκη θεωρεί αυτονόητη την ταφή των νεκρών, ενώ στην ιστορία της Εκκλησίας μόνο διώκτες της κατέφυγαν στην αποτέφρωση των σωμάτων των Χριστιανών, για να εξαφανίσουν τη μνήμη τους και να πλήξουν την ελπίδα της αναστάσεώς τους.

Var3

Η πρακτική της καύσης δεν είναι καινούργια. Έχει την αρχή της σε παγανιστικές κουλτούρες και σήμερα στο Βουδισμό και τον Ινδουισμό. Οι θρησκείες αυτές, ειδικά ο Βουδισμός, διδάσκουν την περιφρόνηση για το σώμα, το οποίο είναι ένα είδος φυλακής για τη ψυχή. Την επιλογή της αποτέφρωσης των νεκρών έχουν επίσης και ο Ταοϊσμός που μαζί με τους παραπάνω θεωρούν την καύση ως βασική προϋπόθεση του τελετουργικού τους. Αντίθετοι στην αποτέφρωση είναι ο Ζωροαστρισμός, οι Ορθόδοξοι Ιουδαίοι, οι Μουσουλμάνοι και οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Τόσο η ταφή όσο και η αποτέφρωση των νεκρών αναφέρονται στις ανθρώπινες συνήθειες, σε όλη τη γη, από αρχαιοτάτων χρόνων. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η αποτέφρωση ξεκίνησε το 3000π.Χ στην αρχή της Λίθινης εποχής στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Το έθιμο της αποτέφρωσης ταξίδεψε με νομαδικούς λαούς για τους οποίους αποτελούσε και πρακτική συνήθεια καθώς με την αποτέφρωση και τη μεταφορά της τέφρας είχαν πάντα μαζί τους προγόνους τους. Από το 1200π.Χ έως τον πρώτο αιώνα μ.Χ η αποτέφρωση των νεκρών γίνεται πολύ συνηθισμένο φαινόμενο στην Ελλάδα. Στον Κεραμεικό καθώς και σε πολλά νεκροταφεία, σε όλες σχεδόν τις γνωστές πόλεις της Αρχαίας Ελλάδας, έχουν βρεθεί πολλές τεφροδόχοι και λάρνακες.

Ο Όμηρος περιγράφει πλήθος περιπτώσεων αποτέφρωσης, όπως του Πάτροκλου, του Αχιλλέα, του Έκτορα. Παρουσιάζει επίσης τον Νέστορα να προτρέπει τους Αχαιούς να αποτεφρώνουν τους νεκρούς τους. Αποτέφρωση και διασκορπισμός της τέφρας έγινε σύμφωνα με επιθυμία του στη σορό του νομοθέτη Σόλωνα. Στα ευρήματα των ταφών της Βεργίνας η τέφρα του Φιλίππου του Β’, πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, βρέθηκε μαζί με τα κόκκαλα του στη χρυσή τεφροδόχο λάρνακα την οποία κοσμούσε το οκτάκτινο αστέρι σύμβολο της δυναστείας των Μακεδόνων. Χαρακτηριστικές επίσης είναι και οι αναφορές στην Ιλιάδα και τα αρχαιολογικά ευρήματα με τεφροδόχους και λάρνακες.

Filippos_Larnaka_Kausi49923

Κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ με τη ραγδαία διάδοση του Χριστιανισμού και την ισχυρή επίδραση των γνωστών αντιλήψεων (περί αναστάσεως νεκρών και περί μελλούσης κρίσεως κ.λπ) αρχίζουν να αλλάζουν τα ταφικά έθιμα και να κυριαρχεί η ολόσωμη ταφή των νεκρών. Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος αποφάσισε με διάταγμα ότι ο χριστιανισμός θα αποτελεί την επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας, η αποτέφρωση άρχισε να εξαλείφεται και να υποκαθίσταται ολοκληρωτικά σχεδόν από το ιουδαϊκό έθιμο της ταφής, το οποίο είχε κυριαρχήσει ως έθιμο ολοκληρωτικά και στον Χριστιανισμό. Οι Ιουδαίοι εφάρμοζαν την ολόσωμη ταφή των νεκρών σύμφωνα με την απόφαση του Θεού, τους νόμους του Μωυσή και τις υποδείξεις των σοφών. Ο ενταφιασμός του Ιησού πραγματοποιήθηκε έτσι σύμφωνα με το ιουδαϊκό έθιμο της ταφής, όπως μας πληροφορεί και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης.

Εν τούτοις σε μερικές έκτακτες και κατεπείγουσες περιπτώσεις (όπως πόλεμοι, λοιμοί κ.ά) εφαρμόστηκε η ομαδική ταφή και η αποτέφρωση νεκρών για την αποφυγή θανατηφόρων επιδημιών και μόλυνσης των ζώντων.

db808-mitropoulos_michailidis

Τέλος, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις Ελλήνων γνωστών και μη, οι οποίοι αποτεφρώθηκαν εκτός συνόρων και μεταφέρθηκε μονάχα η τέφρα τους στα πάτρια εδάφη. Στους πιο διάσημους από αυτούς περιλαμβάνονται ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ο διεθνούς φήμης συνθέτης πιανίστας και αρχιμουσικός, ο οποίος απεβίωσε στις 2 Μαρτίου 1960 στο Μιλάνο και αποτεφρώθηκε εκεί χωρίς εξόδιο ακολουθία. Έπειτα από 4 μέρες η τέφρα του μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Όπως επίσης και η Μαρία Κάλλας, το 1977,κηδεύτηκε και αποτεφρώθηκε στο Παρίσι. Η τέφρα της σκορπίστηκε όπως επιθυμούσε στο Αιγαίο. Το 2004 η σωρός του ζωγράφου Παύλου Μοσχίδη αποτεφρώνεται στη Σόφια, η μισή τέφρα του σκορπίζεται σε ποταμό της βουλγαρικής πρωτεύουσας ενώ η υπόλοιπη στο Αιγαίο. Αν και η χρονολογική απόσταση των τριών περιπτώσεων μετρά δεκαετίες η πρακτική παραμένει  ίδια καθώς η αποτέφρωση δεν τελείται επί ελληνικού εδάφους μέχρι και σήμερα.

Για τον ΕΟΕ

Νάνσυ Γρηγοράκη Θεολόγος

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων.