ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΟΔΙΑΝΟ

 

Η ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης για περίπου πέντε αιώνες είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία των Εβραίων της πόλης. Τα 450 χρόνια στα οποία ζουν οι Εβραίοι στην Θεσσαλονίκη έχουν αφήσει έντονα τα ίχνη τους στην πόλη. Βίλες, στοές, άλλα μεγαλειώδη κτήρια που συνδέονται με την οικονομική ζωή της πόλης είναι μερικά από αυτά τα ίχνη. Την περασμένη εβδομάδα είδαμε την ιστορία της οικογένειας Αλλατίνη. Σήμερα σειρά έχει η οικογένεια Μοδιάνο.

Οι Μοδιάνο θεωρείται ότι βρίσκονται ανάμεσα στους Εβραίους που εγκατέλειψαν την Ισπανία το 1492 ή και αργότερα. Όπως αναφέρει ο δημοσιογράφος Μάριο Μοντιάνο στο βιβλίο του « Hamehune Modillano» με θέμα το γενεαλογικό δέντρο της οικογένειας από το 1570 και μετά, ήταν πολύ πιθανό οι Μοδιάνο που έφυγαν από την Ισπανία να μην είχαν οικογενειακό όνομα. Προσθέτει ότι οι περισσότεροι Εβραίοι της Ισπανίας ήταν γνωστοί με το όνομα του πατέρα τους. Ωστόσο, ο ίδιος δεν απορρίπτει την εκδοχή να είναι απόγονοι των Εβραίων κρατουμένων του ρωμαίου αυτοκράτορα Τίτου μετά την καταστροφή του Δεύτερου Ναού. Πολλοί θεωρούν ότι το όνομα Μοδιάνο ήταν Μοντιλιάνο και ότι το πήραν από την μικρή πόλη Μοντιλιάνα κοντά στην Φλωρεντία, όπου πολλοί από αυτούς βρήκαν καταφύγιο. Εκτός από όσους εγκαταστάθηκαν στην Φλωρεντία και διέπρεψαν κατά τον 18ο αιώνα στον χώρο της παραϊατρικής, άλλοι επέλεξαν να μετοικίσουν στην Βενετία, όπου ασχολήθηκαν με τις επιχειρήσεις. Στο γενεαλογικό δέντρο των Μοδιάνων κατατάσσονται και ο περίφημος ζωγράφος Μοντιλιάνι καθώς και ο Γάλλος λογοτέχνης Πατρίκ Μοντιανό.

Όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Μάριο Μοντιάνο, η ιστορία των Μοδιάνων στην Θεσσαλονίκη ξεκινά στα μέσα του 16ου αιώνα, όταν ο ραβίνος Σαμουήλ Μοντιλάνο ήρθε στην Θεσσαλονίκη από την Ιταλία. Το όνομα Μοντιλιάνο σύντομα απλοποιήθηκε σε Μοδιάνο, αλλά ίσως τα δύο ονόματα να εμφανίζονται ταυτόχρονα στην Θεσσαλονίκη του 16ου αιώνα και γι’ αυτό ορισμένοι υπερηφανεύονται ότι ήταν απόγονοι των «πραγματικών Μοδιάνο», δηλαδή αυτών που κατάγονταν από τον ραβίνο Σαμουήλ. Πολλά από τα εξέχοντα μέλη της οικογένειας ήταν ραβίνοι και συγγραφείς σημαντικών θρησκευτικών βιβλίων. Μέχρι το 1833 όλοι οι Μοδιάνοι της Θεσσαλονίκης ήταν εγγεγραμμένοι στο προξενείο της Τοσκάνης ως πολίτες του Λιβόρνο. Κι αυτό γιατί το 1593 ο Μέγας Δούκας της Τοσκάνης Φερδινάνδος των Μεδίκων, είχε θεσπίσει διάταγμα θέλοντας να αποκαταστήσει μια παλαιότερη αδικία με το οποίο το Λιβόρνο αποτελούσε καταφύγιο για τους Εβραίους. Αν και οι Μοδιάνο της Θεσσαλονίκης δεν κατάγονταν από το Λιβόρνο, η πόλη προσέφερε υπηκοότητα στα μέλη της οικογένειας στη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ένα από τα πιο σημαντικά μέλη της κοινότητας ήταν ο τραπεζίτης Σαούλ Μοδιάνο, ο οποίος θεωρείτο ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο ξάδελφος του Σαούλ Ντέιβιντ Μοδιάνο, ο οποίος καταγόταν κι αυτός από την Θεσσαλονίκη, άνοιξε στα μέσα του 19ου αιώνα εργοστάσιο στην Τεργέστη, το οποίο κατασκεύαζε τσιγαρόχαρτα και τράπουλες υψηλής ποιότητας.

Η ιστορία των Μοδιάνων στην Θεσσαλονίκη είναι συνδεδεμένη με σημαντικά κτήρια της πόλης: ένα από αυτά είναι η έπαυλη Μοδιάνο, γνωστή και ως «Παλαιό Κυβερνείο», η οποία κτίστηκε το 1906 από τον Γιακό Μοδιάνο με σχέδια του γιου του Ελί Μοδιάνο. Ο Έλι Μοδιάνο εμφανώς επηρεασμένος από τις σπουδές του στην Γαλλία, έφτιαξε ένα υπέροχο δείγμα εκλεκτικισμού με πολλές Art Nouveau λεπτομέρειες. Μπορεί κανείς να δει αυτόν το εκλεκτικισμό στα κιγκλιδώματα και στα μεταλλικά θυρόφυλλα της κεντρικής εισόδου του κτιρίου. Το κτίριο αποτελείται από τέσσερα επίπεδα , έχει στο κέντρο του ένα μεγάλο οκταγωνικό χώρο, περιμετρικά του οποίου βρίσκονται τα δωμάτια της έπαυλης.  Η ασυμμετρία αυτή φαίνεται και στις εξωτερικές όψεις του κτιρίου, όπου προβάλλεται χαρακτηριστικά και αποτελεί δείγμα τον επαύλεων εκείνης της εποχής. Ένας διώροφος εξώστης στην νοτιοδυτική γωνία του κτηρίου με κίονες και τόξα στην περίμετρο προσδίδει μια καμπυλότητα στο κτήριο. Η άρτια κατασκευή της έπαυλης την έκανε να ξεχωρίζει από τις άλλες, λόγω της πλεονεκτικής θέσης της δίπλα στην θάλασσα αλλά επίσης και λόγω της θέας που μπορούσαν να απολαύσου οι ένοικοι της. Ως κατοικία της οικογένειας Μοδιάνων χρησιμοποιήθηκε ελάχιστα. Από το 1913 και αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, το οίκημα αγοράστηκε από το ελληνικό δημόσιο και παραχωρήθηκε στην βασιλική οικογένεια (βασιλιάς Κωνσταντίνος) για να χρησιμοποιήθηκε ως ανάκτορο. Κατόπιν την περίοδο του μεσοπολέμου αλλάζει χρήση και γίνεται η κατοικία του εκάστοτε Γενικού Διοικητή Μακεδονίας, έπειτα ξαναέγινε ανάκτορο για τον βασιλιά Γεώργιο των Β΄ , ο οποίος το 1937 πρόσθεσε το φυλάκιο στην ανατολική πλευρά του. Στα επόμενα χρόνια έγινε η έδρα της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής και μετά της Ιερατικής Σχολής. Από το 1972 στεγάζεται σε αυτό το Εθνολογικό και Λαογραφικό Μουσείο Μακεδονίας Θράκης κατ’ εντολή του τότε Υπουργού Βορείου Ελλάδος. Αυτές οι συνεχείς αλλαγές στην χρήση του κτηρίου όπως ήταν φυσικό έφεραν διάφορες προσαρμογές και φθορές στον διάκοσμο του καταστρέφοντας διακοσμητικά και λειτουργικά στοιχεία από την αρχική του μορφή. Η διαφοροποίηση της βόρειας πλευράς του κτηρίου από την αρχιτεκτονική μορφή του υπόλοιπου οφείλεται στις εργασίες αποκατάστασης του κτίσματος . Η έκτασης της αυλής είναι 2500 τμ., ο μισός σχεδόν της αρχικής ιδιοκτησίας της έπαυλης Μοδιάνο, παραμένει ένας από τους λίγους αύλειους χώρους της περιαστικής Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ου αιώνα

Ο Ελί Μοδιάνο ήταν αυτός που έκανε τα σχέδια για την αγορά Μοδιάνο η οποία ξεκίνησε να χτίζεται το 1922. Η αγορά είχε την δυνατότητα να φιλοξενεί 140 καταστήματα από τα οποία σήμερα ελάχιστα λειτουργούν. Δυστυχώς οι εργασίες αποκατάστασης που είναι απαραίτητες για την διατήρηση της στοάς καθυστερούν με αρνητικά αποτελέσματα γι’ αυτήν. Ο θεμέλιος λίθος της Αγοράς μπήκε σε σημείο της πυρίκαυστης ζώνης, όπου προβλεπόταν να δημιουργηθούν παζάρια, με βάση τα σχέδια του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Ερνέστ Εμπράρ. Παλαιότερα στο σημείο βρισκόταν η συναγωγή Ταλμούδ Τορά. Τα εγκαίνια της Αγορά έγιναν το 1930 και εκείνη την ημέρα είχε συγκεντρωθεί όλη η πόλη εκεί. Στους επισκέπτες πρόσφερε η οικογένεια Μοδιάνων σαμπάνια, χαβιάρι, ρακή και αυγά τυλιγμένα σε κρεμμύδια. Ήταν η εποχή που οι Μοδιάνο μαζί με την οικογένεια Αλλατίνη βρισκόταν στην κορυφή της οικονομικής ζωής της πόλης.

Το Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο είναι ένα ακόμη κτήριο που ιδρύθηκε χάρη στην δωρεά του Σαούλ Μοδιάνο, που πέθανε το 1924 στην Τεργέστη. Όπως αναφέρει η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, λειτούργησε αδιάκοπα μέχρι την περίοδο της κατοχής. Το 1943, οι τρόφιμοί του ακολούθησαν τις τύχες και του υπόλοιπου Εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, εκτοπίστηκαν και εξοντώθηκαν στους θαλάμους αερίων του Άουσβιτς. Έτσι, το γηροκομείο ανέστειλε την λειτουργία του μέχρι το 1974.

Ένα από τα σημαντικότερα μέλη της οικογένειας ήταν ο ίδιος ο Μάριο Μοντιάνο, ανταποκριτής των Times του Λονδίνου για 38 χρόνια στην Αθήνα, συνεργάτης της ελληνικής υπηρεσίας του BBC την κρίσιμη περίοδο της μεταπολίτευσης. Γεννήθηκε το 1926 στη Θεσσαλονίκη και προέρχεται από δημοσιογραφική οικογένεια. Ο πατέρας του Σαμ Μοντιάνο, υπήρξε εκδότης και αργότερα ιδιοκτήτης της εφημερίδας «Le Progres». Μετά τον πόλεμο εργάστηκε ως ανταποκριτής και επικεφαλής του γραφείου του Reuters για την Ελλάδα και την Τουρκία.

Λίγο πριν την γερμανική εισβολή στην Θεσσαλονίκη το 1941, οι Μοδιάνο προσπάθησαν να διαφύγουν προς τα νότια, αλλά δεν τα κατάφεραν. Ο Σαμ Μοντιάνο προσπάθησε να εξασφαλίσει από το ιταλικό προξενείο την ιταλική υπηκοότητα για την οικογένεια του. Με αυτόν τον τρόπο 138 οικογένειες σώθηκαν. Με την εισβολή των Γερμανών στην Θεσσαλονίκη η εβραϊκή κοινότητα που είχε αναπτυχθεί επί αιώνες, σχεδόν καταστράφηκε. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλά μέλη της οικογένειας μετανάστευσαν σε χώρες της νοτίου Αμερικής, την Γαλλία και την Αίγυπτο.

Οι Μοδιάνο που αριθμούν σήμερα 140 μέλη συναντιούνται κάθε δύο χρόνια σε μία πόλη στην οποία έζησαν οι πρόγονοι τους, θυμούνται τους συγγενείς τους, συσφίγγουν τις σχέσεις τους, γνωρίζονται οι νεότεροι μεταξύ τους και δίνουν μια υπόσχεση η ενότητα της οικογένειας να διατηρηθεί και στα επόμενα χρόνια.

ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΩΝ ΕΟΕ

ΣΟΦΙΑ ΜΑΓΟΥΛΙΩΤΗ

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου