Βαρώνος Χιρς (1831-1896)

 

Ο Γερμανός βαρώνος Μωρίς Χιρς (Maurice de Hirsh de Gereuth) γεννήθηκε στο Μόναχο στις 9 Δεκεμβρίου του 1831. Η οικογένεια του ήταν αριστοκράτες τραπεζίτες ισραηλιτικής καταγωγής που για γενιές είχαν μια εξέχουσα θέση στον κύκλο της γερμανό-εβραϊκής κοινότητας.

Σε ηλικία 13 χρόνων ο Μωρίς στάλθηκε για οικονομικές σπουδές στις Βρυξέλλες και στα 17 του ξεκινάει να εργάζεται. Το 1855 άρχισε να συνεργάζεται με τον τραπεζικό οίκο  Bischoffsheim & Goldschmidt που δραστηριοποιούνται στις Βρυξέλλες, το Λονδίνο και στο Παρίσι. Εκεί γνωρίζει και παντρεύετε την κόρη του προέδρου της τράπεζας. Με αυτόν τον επιτυχημένο γάμο κατάφερε και αύξησε κατά πολύ την περιουσία του σε τέτοιο σημείο που ο  βαρώνος Μωρίς Χιρς συγκαταλέγονταν στους 5 πιο πλούσιους Ευρωπαίους της εποχής του. Το ζευγάρι ζούσε στην απόλυτη χλιδή σε έναν πύργο που διέθεταν στην περίφημη λεωφόρο Σανζ-Ελιζέ στο Παρίσι. Επίσης, είχαν σπίτια στη Μ. Βρετανία, στην Ουγγαρία και στην Τσεχία.

Ο Χιρς είχε έναν γιο τον Λυσιέν ο οποίος όμως πέθανε σε ηλικία μόλις 31 ετών από πνευμονία, και μια κόρη η οποία πέθανε και αυτή σε βρεφική όμως ηλικία. Στις 16 Ιουνίου του 1887 αποφάσισε να υιοθετήσει το γεννημένο στο Παρίσι Μωρίς Αρνό ντε Φόρεστ ο οποίος έμελλε να γίνει πολιτικός της Μεγάλης Βρετανίας και κόμης του Λιχτεστάιν.

Το φιλανθρωπικό έργο του Χιρς ήταν μεγάλο με πρώτο αυτό που ανέλαβε το 1869 όταν κέρδισε την ανάληψη του σιδηροδρομικού δικτύου στην περιοχή της Μακεδονίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και όπως λέγεται προσέφερε μπαξίσι 40 χιλιάδων λιρών για να αναλάβει το έργο αυτό. Τότε επισκέφτηκε για πρώτη φορά την κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη, την οποία αγάπησε και αποφάσισε να ευεργετήσει αυτήν και την εβραϊκή της κοινότητα. Η Υψηλή Πύλη έκρινε απαραίτητη την κατασκευή σιδηροδρόμων στις ευρωπαϊκές της επαρχίες στην προσπάθεια της να εξασφαλίσει τον έλεγχο των περιοχών αυτών και αυτές τις οθωμανικές φιλοδοξίες θα ικανοποιούσε ο βαρώνος Χιρς. Ο Χιρς ανέλαβε την κατασκευή δικτύου 2.500 χιλιομέτρων στα τουρκοκρατούμενα Βαλκάνια. Ειδικότερα για την Μακεδονία, η τελική μελέτη προέβλεπε 350 χιλιόμετρα σιδηροδρομικής γραμμής που θα ένωνε την Θεσσαλονίκη με την Μητροβίτσα κοντά στα τουρκο-σερβικά σύνορα.

Στις 9 Φεβρουαρίου του 1871 είναι η ημερομηνία που ξεκινούν στην Θεσσαλονίκη τα έργα για την κατασκευή της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής στη Μακεδονία που πρόσφεραν εργασία σε πολλούς ντόπιους εργάτες αλλά και Ιταλούς εξειδικευμένους τεχνίτες με αρκετά καλό μεροκάματο. Στις 22 Ιουλίου του 1872 γίνονται τα εγκαίνια του σταθμού και τότε ακούστηκαν τα πρώτα σφυρίγματα τρένου στη Θεσσαλονίκη. Την πρώτη ατμομηχανή εισήγαγε στη Θεσσαλονίκη ένας άλλος μεγάλος Εβραίος της πόλης ο Δανιήλ Μοδιάνο.

Η φιλανθρωπική δράση του βαρώνου Χιρς και της γυναίκας του βαρώνης Κλάρα ντε Χορς-Μπίσοφαϊμ, όπως ήδη αναφέρμαε, υπήρξε έντονη για τις εβραϊκές κοινότητες παγκοσμίως, αλλά και για αυτήν της Θεσσαλονίκης. Χρηματοδότησε την κατασκευή πολλών ιδρυμάτων και έφτιαξε το λαϊκό συνοικισμό «Βαρώνου Χιρς» που βρίσκεται πίσω από τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό και οριοθετείτε σήμερα από τις οδούς Μοναστηρίου και Αναγεννήσεως σε μια έκταση 35 στρεμμάτων. Αρχικά ο συνοικισμός περιλάμβανε 153 σπίτια, στα οποία βρίσκουν καταφύγιο 285 οικογένειες, σε πολύ καλύτερες συνθήκες στέγασης από εκείνες στις οποίες ζούσαν στην περιοχή του λιμανιού μετά την Μεγάλη Πυρκαγιά του ’17. Τα μικρά σπίτια που στέγαζαν τους Εβραίους έδωσαν έναν ξεχωριστό χαρακτήρα στην περιοχή. Σήμερα κανείς δύσκολα μπορεί να εντοπίσει κάποια από αυτά. Η περιοχή ήταν ο τόπος όπου είχαν μεταφερθεί υποχρεωτικά το 1664 όλοι οι υφαντές της πόλης και που λειτουργούσε έως τα μέσα του 19ου αιώνα ως κέντρο παραγωγής τσόχας. Η πλειοψηφία των κατοίκων του συνοικισμού ήταν πλανόδιοι μικροέμποροι, χειρωνάκτες εργάτες και αχθοφόροι, ενώ πολύ μεγάλο ήταν το ποσοστό απόρων, ανέργων και χήρων.

Το 1943 όμως, 70 χρόνια αργότερα, όλοι οι κάτοικοι του οικισμού μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς ΙΙ Μπίρκεναου της Πολωνίας και ο κενός συνοικισμός μετατράπηκε από την Γκεστάπο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Στην ίδια περιοχή είχε λειτουργήσει και το ψυχιατρείο του βαρώνου Χιρς που σήμερα στεγάζει την κτηνιατρική σχολή.

Από της μεγάλες ευεργεσίες του βαρώνου Χιρς στην Θεσσαλονίκη ήταν η ανέγερση του νοσοκομείου Ιπποκράτειου, ενός πλήρους νοσοκομείου κτιριακά και σε εξοπλισμό, που αρχικά έφερε τιμής ένεκεν το όνομα του και κατασκευάστηκε με σκοπό να εξυπηρετήσει αποκλειστικά τις ανάγκες του εβραϊκού στοιχείου της πόλης. Με την συνδρομή της βαρώνης Κλάρας ντε Χιρς διατέθηκαν 200.000 χρυσά φράγκα για το νοσοκομείο, το οποίο εγκαινιάστηκε και άρχισε να λειτουργεί το 1908. Την ανέγερση του ανέλαβε η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης και ξεκίνησε το 1904 με σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Πιέρο Αριγκόνι, έναν από τους πιο σημαντικούς αρχιτέκτονες που πέρασαν ποτέ από την Θεσσαλονίκη και που άφησε έντονο το σημάδι του στην αρχιτεκτονική της πόλης. Σήμερα το κομμάτι αυτό που σχεδίασε ο Αριγκόνι σώζετε και αποτελεί το παλιό νοσοκομείο. Το 1951 μεταβιβάστηκε από την Ισραηλιτική Κοινότητα στο Ελληνικό Δημόσιο και μετονομάστηκε σε «Λαϊκό» καθώς εκεί μεταφέρθηκε το «Λαϊκό Νοσοκομείο» που ως τότε λειτουργούσε στην οδό Ολύμπου 13. Το 1983 συγχωνεύθηκε με το νοσοκομείο «Αγία Σοφία» το οποίο χτίστηκε και αυτό στις αρχές του 20ου αιώνα από την Ρωσική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Υπό αυτό το καθεστώς λειτουργούσε μέχρι το 1941.

Ένα άλλο γνωστό έργο του βαρώνου Χιρς είναι η «Στοά Χιρς» που πήρε τιμητικά το όνομα του. Η ιστορία της στοάς αρχίζει από τα μέσα του 19ου αιώνα όταν το οικόπεδο στο χώρο της μετέπειτα πλατείας Αριστοτέλους αγοράζεται από την εβραϊκή κοινότητα της πόλης με σκοπό να προσφερθεί την ανέγερση των νέων εκπαιδευτηρίων της Alliance Universelle Israelite, μιας γαλλικής οργάνωσης που σκοπό είχε την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης στους Εβραίους. Η ίδρυση των σχολείων σήμαινε μια δεύτερη χρυσή εποχή για την πόλη γενικότερα μιας και οι απόφοιτοι της αποτελούσαν την αφρόκρεμα της αστικής τάξης της πόλης. Ένα άλλο στοιχείο που έκανε το κτίριο να αποτελεί ενδεικτικό της νέας πνοής που φέρνει στην πόλη ήταν η αυλή του που αποτελούσε τον μεγαλύτερο ανοιχτό χώρο της Θεσσαλονίκης μέχρι την πυρκαγιά του 1917. Αυτή η αυλή κατά έναν περίεργο τρόπο αποτέλεσε μνημείο κυριαρχίας της κοσμικής κουλτούρας και της εμβληματική της μεταφοράς του κέντρου της σαλωνικιώτικης παιδείας από τα θρησκευτικά σχολεία τα κοσμικά γυμνάσια. Το κτίριο επιζεί της Μεγάλης Πυρκαγιάς αν και με ζημιές και συνεχίζει την δράση του μέχρι την εποχή της εκπαιδευτική μεταρρύθμισης του Γ. Παπανδρέου το 1931. Στα πλαίσια της προσπάθειας χρηματοδότησης της εκπαίδευσης στον μεσοπόλεμο μέρος του οικοπέδου, που σήμερα αποτελεί τη Στοά Βαρώνου Χιρς , ανοικοδομείται και δημιουργούνται ισόγεια εμπορικά καταστήματα, ενώ τα εκπαιδευτήρια Αλλιάνς, πλέον ως δημόσια κοινοτικά σχολεία, συνεχίζουν την δράση τους.

Μετά το τέλος του Β΄Παγκόσμιου πόλεμο συνεχίζει η στοά να αποτελεί εμπορικό κέντρο με τα καταστήματα της να συνεχίζουν την λειτουργία τους. Προστέθηκαν επιπλέον όροφοι και έμεινε διαμπερής επιτρέποντας την επικοινωνία των οδών Τσιμισκή και Μητροπόλεως, είναι η εποχή που παίρνει και το όνομα της «Στοά Βαρώνου Χιρς» που το διατηρεί μέχρι και σήμερα.

Ο Μωρίς Χιρς πέθανε στην πόλη Χουρμπάνοβο της Σλοβακίας στις 21 Απριλίου του 1896. Η γυναίκα του συνέχισε την αγαθοεργή του δράση για τις εβραϊκές κοινότητες σε διάφορες χώρες μέχρι την 1η Απριλίου του 1899 όπου απεβίωσε στο Παρίσι. Το ζεύγος Χιρς χρηματοδότησε εβραϊκές κοινότητες και στην Γαλλία, Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στη Μεγάλη Βρετανία, στην Αργεντινή κ.α. Οι δωρεές τους υπήρξαν τόσες πολλές και μεγάλες που σε πολλές πηγές της ξένης βιβλιογραφίας δεν υπάρχει καν αναφορά για τις ευεργεσίες που κάνανε στην Θεσσαλονίκη.

 

ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΩΝ ΕΟΕ

ΣΟΦΙΑ ΜΑΓΟΥΛΙΩΤΗ

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.