WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ… ΤΙΜΩΡΙΑ

Share Button

«Κι όμως ζωή υπάρχει! Κι εγώ, ζωντανός δεν είμαι αυτή, εδώ τη στιγμή; Η ζωή μου δεν τελείωσε μαζί με τη γριά! Ορίστε, της χαρίζω τη Βασιλεία των Ουρανών- και τώρα άσε με ήσυχο, κυρά μου!» Ιδιαίτερα σχόλια για το κορυφαίο βιβλίο εγκληματολογίας του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, με τίτλο «Έγκλημα και τιμωρία» δε χρειάζονται. Ο συγγραφέας διδάσκει ηθική, χωρίς να ηθικολογεί. Θέτει ερωτήματα για τη «σκοτεινή» πλευρά του ανθρώπου, χωρίς να γίνεται επικριτικός. Αναφέρεται στο φόνο ως αποτέλεσμα των κατάπτυστων συμπεριφορών και πράξεων μιας τοκογλύφου γριάς, η οποία «ρουφάει» το αίμα των ανθρώπων σα βδέλλα. Το θέμα της αδικίας, της ιδεοληψίας, της φτώχειας, της αθεΐας, της κακομοιριάς είναι διάχυτο μέσα στο έργο. Ο συγγραφέας μέσα από την τριτοπρόσωπη αφήγηση παρασέρνει τον αναγνώστη στον κυκεώνα και στις εσωτερικές περιπέτειες μιας έκπτωτης ψυχής, προτάσσοντας παράλληλα ύψιστα ηθικά διλήμματα για να καταλήξει στο πρόδηλο ερώτημα, αν το κακό θεραπεύεται με το ίδιο το κακό.

Οι δαιδαλώδεις σχέσεις, που αναπτύσσουν οι άνθρωποι μεταξύ τους, αποκαλύπτουν τις εσωτερικές ταλαντεύσεις του εκάστοτε «ήρωα» μέχρι την ολοκλήρωση του σκοπού: το φόνο. Γίνεται κάποιος εγκληματίας ή γεννιέται; Είναι το βασικό ερώτημα, το οποίο ακούγεται κατά καιρούς. Διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπάθησαν να δώσουν μια πιθανή εξήγηση της παραβατικής συμπεριφοράς των ανθρώπων. Τι είναι αυτό που οδηγεί κάποιον να παρανομήσει και σε τελικό στάδιο να διαπράξει έγκλημα; Ο Eysenck από τη μία αναφέρει ότι οι εγκληματίες οδηγούνται σε συγκεκριμένη εγκληματική συμπεριφορά, λόγω συνδυασμού περιβαλλοντικών, νευροβιολογικών και προσωπικών παραγόντων. Έτσι, δίνεται το έναυσμα και σ’ άλλους ειδικούς να σχηματίσουν μια θεωρία εγκληματικότητας. Για παράδειγμα «κάποιος επιλέγει τον υπόκοσμο εξαιτίας της αποτυχίας να ενταχθεί στο υπάρχων σύστημα» υποστηρίζει η θεωρία συστημάτων διαφορετικών ευκαιριών. Αρνείται να συμβιβαστεί και το αίσθημα της ήττας τον κυριεύει. Από την άλλη ο Metron παραθέτει τη δική του οπτική γωνία επί του θέματος. «Ο εγκληματίας δημιουργείται, επειδή οι κοινωνικοί αποδεκτοί κανόνες συγκρούονται με την κοινωνική πραγματικότητα». Όπως και να ‘χει όμως, το μόνο σίγουρο είναι ότι αρχίζει η εξερεύνηση μιας πτυχής της ανθρώπινης συμπεριφοράς, χωρίς να ‘χει σκοπό να στοχοποιήσει κανέναν. Και πώς θα γίνει αυτή η εξερεύνηση; Μα, φυσικά η λύση βρίσκεται στην «απύθμενη» δεξαμενή της λογοτεχνίας και της μικρής ή μεγάλης οθόνης.
Κινηματογράφος- Λογοτεχνία.

Άλφρεντ Χίτσκοκ, Αγκάθα Κρίστι, Μαύρη Ντάλια, CSI Miami, Criminal Minds, NCIS, How to get away with a murder….Αυτές οι λίγες ταινίες- σειρές και οι πολλοί συγγραφείς, οι οποίοι προσπαθούν μέσα από τα έργα τους να μην ωραιοποιήσουν την ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία, να μην ανακυκλωθούν σε ανούσια ρομάντζα μιας ξεχασμένης εποχής, αλλά να χρησιμοποιήσουν τον άνθρωπο ως όχημα πάνω στο δρόμο της υπαρξιακής αναζήτησης του εγκλήματος. Τέτοιες ταινίες και ιστορίες λέγονται νουάρ. Δεν επιλέγεται κάποιο φωτεινό χρώμα, αλλά το πιο σκοτεινό και μυστήριο, το οποίο συνοδεύει πάντα αυτές τις υποθέσεις. Παράλληλα οι συγγραφείς και οι σεναριογράφοι θίγουν θέματα μιας ταλαιπωρημένης κοινωνίας, η οποία προσπαθεί να βρει τις ισορροπίες της ανάμεσα στο ηθικό και το ανήθικο, το έννομο και το άνομο, το θύμα και το θύτη. Δημιουργούν πέπλο μυστηρίου για την εξιχνίαση των εμπλεκόμενων και μη. Κύριες και κύριοι καλωσορίσατε στο δρόμο του μυστηρίου.
Αγκάθα Κρίστι ή αλλιώς η «βασίλισσα» του αστυνομικού διηγήματος.

«Ηρακλής Πουαρό», «Μις Μαρπλ», «Ποντικοπαγίδα», «Φόνος στο Πρεσβύτερο» είναι μόνο μερικά από τα βιβλία της διάσημης συγγραφέως. Στην Αμερική πούλησε ένα δισεκατομμύρια αντίτυπα και μεταφράστηκαν σε 103 γλώσσες. Το παιδικό της «παιχνίδι» να πλάθει φανταστικές ιστορίες, έμελε να γίνει και η κύρια απασχόληση της στην ενήλικη ζωή, χαρίζοντας μας υπέροχες και ενδιαφέρουσες ιστορίες.
Μία σειρά από ατυχή συμβάντα, όπως ο θάνατος της μητέρας της και η εξωσυζυγική σχέση του άνδρα της με την οικογενειακή τους φίλη, την κάνει να αφοσιωθεί ακόμη περισσότερο στο έργο της. Μάλιστα όταν η ίδια έμαθε για την παράνομη σχέση του συζύγου της, εξαφανίστηκε για τρείς μέρες σ’ ένα ξενοδοχείο. Οι θαμώνες την αναγνώρισαν και ειδοποίησαν τις Αρχές. Η ίδια δεν αναφέρθηκε ποτέ στο συμβάν αλλά ούτε και τι έκανε στο διάστημα της εξαφάνισης της.

Ο Ηρακλής Πουαρό ήταν ο πρώτος διάσημος ντετέκτιβ της συγγραφέως. Ένας εκκεντρικός και σχολαστικός ήρωας καταφέρνει να λύσει μερικά από τα πιο δύσκολα μυστήρια φόνου. Η Αγκάθα Κρίστι τον παρουσιάζει με άψογο ντύσιμο, με μουστάκι, το οποίο το «στρώνει» πάντα με κερί, μανιακός με την καθαριότητα, με αψεγάδιαστο ντύσιμο και πιστός θιασώτης της λογικής, λύνει τις δύσκολες υποθέσεις της βρετανικής αστυνομίας. Παράλληλα είναι ο μόνος μυθιστορηματικός χαρακτήρας για τον οποίο οι New York Times γράφουν νεκρολογία στο πρωτοσέλιδο τους.
Γύρω από το πρόσωπο του σχηματίστηκαν κάποιες θεωρίες, υποθέτοντας ότι ο Ηρακλής Πουαρό ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Σημασία έχει ότι η συγγραφέας εμπνεύστηκε τον ήρωα της από τους Βέλγους πρόσφυγες στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στην ένταξη των οποίων συμμετείχε ως νοσοκόμα.

Κινητήριος μοχλός του είναι η δύναμη του μυαλού. Ως armchair detective δύναται να λύσει δύσκολα εγκλήματα, εκεί όπου οι Αρχές αδυνατούν να τα λύσουν με τα μέσα που διαθέτουν. Προσπαθεί να μπει στο μυαλό του δολοφόνου (κάτι που συμβαίνει και στη σειρά Criminal Minds), να προβλέψει τις μελλοντικές τους κινήσεις και να μπει στα άδυτα μιας αλλοτριωμένης ψυχής, φτάνοντας στο τελικό συμπέρασμα ότι «κάθε άνθρωπος κάνει συγκεκριμένα εγκλήματα».

Και αν ο Ηρακλής Πουαρό χρησιμοποιούσε τη λογική, μία άλλη ντετέκτιβ χρησιμοποιεί το αλάνθαστο γυναικείο ένστικτο για τη λύση του φόνου, είναι η Μις Μαρπλ. Στην περιγραφή του βιβλίου «Σκοτεινές Υποθέσεις» της Μις Μαρπλ αναφέρεται ότι «η ευφάνταστη γεροντοκόρη, παλιομοδίτικη και πεισματάρα καταφέρνει να διαβάζει τους ανθρώπους και ν’ αναλύει τις καταστάσεις, έχοντας ως γνώμονα τη ζωή στην αγγλική επαρχία. Η αγάπη της για τα κουτσομπολιά ως γνώμονα, αλλά και το χόμπι- να παρακολουθεί με τα κιάλια της τα πουλιά, και όχι μόνο… τη φέρνουν συχνά αντιμέτωπη με τις ιδιαιτερότητες της ανθρώπινης φύσης, αλλά αναπόφευκτα με το έγκλημα. Σ’ ένα υπέροχο γράμμα στον ανιψιό της Ρέημοντ μιλάει για τον εαυτό της και τα κουσούρια της, αλλά εξηγεί επίσης πως κατάφερε να σώσει έναν άνθρωπο που κατηγορήθηκε για τη δολοφονία της συζύγου του. Η μέθοδος που χρησιμοποιεί είναι κατά κανόνα ανορθόδοξη. Έτσι μπορεί να φτάσει στην αλήθεια χρησιμοποιώντας μια καρφίτσα και μια μεζούρα ή ακόμα πιο απλά με τη βοήθεια μιας καραμέλας».

Ο Σερλοκ Χολμς.
«Τ’ όνομα μου είναι Σερλοκ Χολμς. Και δουλειά μου είναι να γνωρίζω, όσα οι άλλοι δεν ξέρουν». Το πορτρέτου ενός ελεγειακού, φανταστικού, ολίγον σνομπ σε σχέση με τις ικανότητες και γνώσεις του, αστυνομικού ντετέκτιβ κάνει την εμφάνιση του κάπου στο 1880. Ο συγγραφές του Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ μας «χάρισε» την πιο ιδιαίτερη προσωπικότητα του αστυνομικού συνονθυλεύματος, η οποία θα μεταφερθεί στον κινηματογράφο σε σχεδόν πάνω από 200 ταινίες.

Η πηγή έμπνευσης του Ντόιλ, για να ξεκινήσει να γράφει το Σερλοκ Χολμς ήταν ένας καθηγητής του, όταν σπούδαζε ιατρική. Ο καθηγητής αυτό εν ονόματι Τζόζεφ Μπελ ήταν μανιώδης με την παρατήρηση της κάθε λεπτομέρειας, που σχετιζόταν με την εξωτερική εμφάνιση, γιατί τον βοηθούσε να βγάλει συμπεράσματα για εκείνους.

Όπως κάθε ήρωας της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου συνοδεύεται και από μια ιστορία και ένα συγκεκριμένο πορτρέτο, έτσι και ο ήρωας μας είναι εκκεντρικός, σνομπ, άφθαρτος, αγέραστος, ιδιοφυής και αλαζονικός. Αρνείται ν ασχοληθεί με τα απλά καθημερινά πράγματα, καθώς πιστεύει ότι τον αποπροσανατολίζουν από το κύριο έργο του. Είναι τέτοια η προσήλωση του στην επιστήμη, που ξεχνάει μερικές φορές να φάει. Δεν εκτιμάει όχι μόνο την αστυνομία, αφού πιστεύει ότι είναι οπισθοδρομική και δε διακατέχεται από καινούργιες αλλά και τις ίδιες τις γυναίκες. Ο έρωτας αντιτίθεται στη λογική του και όπως ομολογεί ο ίδιος «Το μυαλό εξακολουθεί να κυβερνά την καρδιά μου και ο έρωτας ως κυρίαρχο συναίσθημα αντιτίθεται στην ψυχρή λογική, την οποία εγώ τοποθετώ μονίμως πάνω από κάθε τι στον κόσμο. Άλλωστε, όταν το σπίτι μιας γυναίκας πιάνει φωτιά, η παντρεμένη τρέχει να σώσει το παιδί ή τα παιδιά της, ενώ η ανύπαντρη αρπάζει την κοσμηματοθήκη της κι ύστερα το βάζει γρήγορα στα πόδια.»
Οι μέθοδοι εξερεύνησης είναι ιδιαίτερα έξυπνες και ευφάνταστες, συχνά όμως και ανορθόδοξες. Ο κάθε άνθρωπος και το κάθε αντικείμενο έχουν ν’ αφηγηθούν και από μία ιστορία. Όταν μελετά τον τόπο του εγκλήματος , εξετάζει ενδελεχώς τα πάντα και προσέχει την κάθε λεπτομέρεια με υπομονή και επιμονή. Ακολουθεί τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη στις συζητήσεις με το Γουότσον, έτσι ώστε να βάλει τα γεγονότα και τα στοιχεία που έχει στη διάθεση του σε μία τάξη. Ο ίδιος λέει ότι ο εγκέφαλος είναι μια σοφίτα. Ο σοφός άνθρωπος επιλέγει προσεκτικά πως θα τη διαμορφώσει, επιπλώνοντας τη μόνο με τις σημαντικές γνώσεις, ενώ οι υπόλοιπες που ενδεχομένως να είναι σημαντικές στο μέλλον τις τοποθετεί στη βιβλιοθήκη του μυαλού. Ο κοινός άνθρωπος αντίθετα απορροφάει οποιαδήποτε γνώση, γεμίζοντας το μυαλό του με ασήμαντες και άχρηστες πληροφορίες.

Ο Σερλοκ Χολμς είναι από μόνος του μια ξεχωριστή ιστορία. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στο δημοφιλές Χόλυγουντ χρησιμοποιήθηκε ως πηγή έμπνευσης. Για παράδειγμα ο ιδιότροπος πλην διάσημος γιατρός Dr House γράφτηκε ακριβώς «πάνω» στην ιστορία του ντετέκτιβ. Και οι δυο είναι σκοτεινές προσωπικότητες, με ιδιαιτερότητες, αντικοινωνικοί, εξαιρετικά ευφυείς και σνομπιστές. Αλλά και η ομώνυμη σειρά, η οποία προβάλλεται στην τηλεόραση αποτελεί την πιο σύγχρονη εκδοχή του. Ο Σερλοκ Χολμς έδωσε στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο μια ιδιότυπη κουλτούρα επηρεάζοντας την ποπ λογική της σύγχρονης βιομηχανίας του θεάματος. Ούτε ο Τζέιμς Μποντ δεν μπόρεσε να φτάσει τη χάρη και τη θεαματικότητα του βρετανού συναδέλφου του.

Η Μαύρη Ντάλια.
Το φρικιαστικό έγκλημα της πανέμορφης κοπέλας συντάραξε τον κόσμο της Αμερικής. Η νεαρή Ελίζαμπεθ Σορτ δολοφονήθηκε άγρια και ο φόνος της δεν εξιχνιάστηκε ποτέ. Ο Τζέιμς Ελσρόι αφηγείται στο βιβλίο του τη στυγερή δολοφονία. Η ιστορία της έκανε ολόκληρο τον κόσμο να την παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Η κοπέλα με την αλαβάστρινη επιδερμίδα προσπαθεί να εδραιωθεί στο χώρο του θεάματος. Με την εμφάνιση της είχε «κάψει» πολλές ανδρικές καρδιές. Μπορεί να έβγαινε ραντεβού με πολλούς, όμως με κανέναν απ’ αυτούς δεν είχε ερωτικές επαφές.

Στις 15 Ιανουαρίου του 1947 μία γυναίκα με την κόρη της έκαναν βόλτα στο πάρκο. Λίγο αργότερα παρατήρησε η μητέρα μία παρατημένη κούκλα. Της έκανε εντύπωση που η κούκλα βρισκόταν παρατημένη και όχι στα σκουπίδια. Όταν πλησίασε το θέαμα που αντίκρισε ήταν κάτι παραπάνω από σοκαριστικό. Ένα ανθρώπινο σώμα κομμένο στα δύο. Ο δολοφόνος είχε τοποθετήσει τα εντόσθια κάτω από τα οπίσθια. Σ’ όλο το σώμα της υπήρχαν βαθιές χαρακιές και σαν να μην έφτανε αυτό, ο αιμοδιψής δολοφόνος είχε σκίσει τις άκρες του στόματος προς τα πάνω, ώστε να δύνεται η εντύπωση ότι η κοπέλα χαμογελάει μονίμως.

Η ιστορία της συγκλονίζει ακόμα και σήμερα και έχουν γίνει πολλές προσπάθειες μεταφοράς στον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα το κάνει το γεγονός ότι ο δολοφόνος δε βρέθηκε ποτέ. Η αστυνομία κατηγόρησε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ότι έδωσαν πολλή δημοσιότητα στο θέμα καθιστώντας αδύνατο την εύρεση του φονιά. Οι εφημερίδες την περιέγραφαν με όχι και τόσο κολακευτικά λόγια και ο κόσμος σαφώς επηρεασμένος από την κατάσταση ομολογούσε ότι «πήγαινε γυρεύοντας».

Ο Τζέιμς Ελσρόι προσεγγίζει την ιστορία της κοπέλας από την δική του οπτική γωνία και δίνει μία πιθανή λύση στο έγκλημα. Δεν είναι τυχαίο, που ο συγγραφέας επιλέγει αυτή την ηρωίδα για ν’ αρχίσει να γράφει μία σειρά εγκληματολογικών βιβλίων. Όπως ο ίδιος είχε αποκαλύψει σε μία συνέντευξη του, και η μητέρα του δολοφονήθηκε με τον ίδιο τρόπο. Βρέθηκε νεκρή, πεταμένη στο δρόμο. Όπως και στην περίπτωση της Ελίζαμπεθ Σορτ έτσι και στης μητέρας του ο δολοφόνος δεν ανακαλύφθηκε ποτέ. Άρχισε μία σειρά ερευνών για να τον εντοπίσει, αλλά ματαίως. Η προσωπική ιστορία του ταυτίζεται με την ιστορία της «Μαύρης Ντάλια». Στον πρόλογο του βιβλίου του, που είναι αφιερωμένο στη μητέρα του, της κάνει μία ειδική αφιέρωση «Μητέρα: Είκοσι εννέα χρόνια αργότερα, αυτός ο ματωμένος αποχαιρετισμός».

Στον κινηματογράφο ο σκηνοθέτης Μπράιν ντε Παλμ προσπάθησε να δώσει τη δική του σφραγίδα γύρω από τη στυγερή δολοφονία. Ανεπιτυχώς βέβαια, καθώς το σενάριο υστερεί αλλά και γιατί προσπαθεί να μιμηθεί τα προηγούμενα φιλμ νουάρ. Όσοι διαβάζουν την ιστορία της άτυχης κοπέλας εισάγονται σ’ ένα μυστήριο κόσμο, μακριά από τα συνηθισμένα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ελίζαμπεθ Σορτ κατάφερε να κάνει τ’ όνειρο της πραγματικότητα: Να γίνει διάσημη πρωταγωνίστρια ταινιών του Χόλιγουντ.

Η μικρή οθόνη κάνει και κείνη το θαύμα της, αφού πλήθος εγκληματολογικών σειρών κάνουν την εμφάνιση τους. CSI Miami, CSI Las Vegas, Criminal Minds, How to get away with a murder, Sherlock Holms, Low and Order, Bones και άλλες προσπαθούν να δώσουν το δικό τους ιδιαίτερο στίγμα. Οι προσωπικότητες των δολοφόνων ποικίλουν, ανάλογα με την κοινωνική τους τάξη, το μορφωτικό τους επίπεδο και τη σχέση τους με το θύμα. Συχνά αίτια για να διαπράξει κάποιος ένα έγκλημα είναι η ζήλια, η παραβατική συμπεριφορά, το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, ο οξύθυμος χαρακτήρας αλλά και ο τρόπος που βιώνει κάποιος την αδικία. Τα σενάρια των σειρών είναι καλογραμμένα, η σκηνοθεσία το ίδιο. Το κοινό φαίνεται ν ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό σ’ αυτές τις σειρές. Τι είναι αυτό που τις κάνει τόσο ενδιαφέρουσες; Ίσως η προσπάθεια να εξερευνήσουν μία σκοτεινή πλευρά των ανθρώπων αλλά και ν αποδεχθεί ο καθένας από εμάς ότι όλοι είναι ικανοί για τα πάντα. Οι τηλεθεατές ταυτίζονται με τους ήρωες, είτε τα θύματα, είτε τους θύτες. Η αξία της ηθικής διασαλεύεται και η αξιοπρέπεια του καθενός διακυβεύεται. Το ρητορικό ερώτημα είναι: μπορεί ο καθένας να γίνει δολοφόνος;

Για τον Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας

Σοφία Ραμοπούλου, δημοσιογράφος

Leave a Reply