WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΟΤΑΝ ΕΚΛΑΨΕ Ο ΝΙΤΣΕ

Share Button

 

«-Να πεθαίνεις την κατάλληλη στιγμή: Τι εννοείς; Σε παρακαλώ, Φρίντριχ, δεν το αντέχω, στο χω πει πολλές φορές, να μου λες κάτι τόσο σημαντικό με τόσο αινιγματικό τρόπο. Γιατί το κάνεις αυτό;

-Θέτεις δύο ερωτήματα. Σε ποιο από τα δύο να απαντήσω;

-Σήμερα πες μου για το να πεθαίνει κανείς τη σωστή στιγμή.

-Ζήσε όταν ζεις! Ο θάνατος χάνει τη φρίκη του αν κάποιος πεθαίνει έχοντας εξαντλήσει τη ζωή του! Αν ο άνθρωπος δε ζει στη σωστή στιγμή, τότε δεν μπορεί να πεθάνει στη σωστή στιγμή

-Και τι σημαίνει αυτό;

-Ρώτησε τον εαυτό σου, Γιόζεφ: έχεις εξαντλήσει τη ζωή σου;

-Απαντάς στην ερώτηση με ερώτηση, Φρίντριχ

-Κάνεις ερωτήσεις που γνωρίζεις την απάντηση τους, αντέκρουσε ο Νίτσε.

-Αν γνώριζα την απάντηση, γιατί να ρωτήσω;

-Για ν’ αποφύγεις να μάθεις τη δική σου απάντηση!»

Ο παραπάνω διάλογος ανήκει στο πολύ γνωστό βιβλίο με τίτλο «Όταν έκλαψε ο Νίτσε» του συγγραφέως- ψυχιάτρου Ιρβίν Γιάλομ. Μέσα από το βιβλίο ξεδιπλώνεται η πολύπλοκη, ιδιαίτερη και αινιγματική φυσιογνωμία ενός από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους παγκοσμίως. Του Φρίντριχ Νίτσε. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τη δυναμική και την έλξη που αυτή ασκεί, ούτε καν ο διάσημος ψυχίατρος Μπρόιερ. Με φόντο το πνευματικό κέντρο της εποχής, τη Βιέννη, ο γιατρός αναλαμβάνει να θεραπεύσει το σώμα του φιλοσόφου, ενώ  ο φιλόσοφος προσπαθεί μέσα από τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη να απελευθερώσει την καρδιά και την σκέψη του γιατρού. Δεν είναι μία τυπική σχέση γιατρού- ασθενούς, αλλά μία θεραπευτική μέθοδος, ένα μάθημα για το πώς πρέπει κανείς να ζει τη ζωή του, απαλλαγμένος από στεγανά και προκαταλήψεις, οι οποίες ταλαιπωρούν τον άνθρωπο στην πορεία της ζωής του. Και όλα αυτά τα καταφέρνει ο Νίτσε, κάνοντας παγοθραυστικές ερωτήσεις στο γιατρό, διδάσκοντας ότι η αλήθεια μπορεί να είναι σκληρή αλλά πάνω απ’ όλα είναι δίκαιη.

Είναι τολμηρό το εγχείρημα της σκιαγράφησης μιας πολυσχιδούς προσωπικότητας τύπου Νίτσε. Χρειάζεται θάρρος και θράσος μαζί. Χρειάζεται να έχεις μελετήσει τη ζωή του εκ των έσω. Πάνω απ’ όλα όμως χρειάζεται να είσαι απαλλαγμένος από ιδεοληψίες και πικρόχολα σχόλια για τον υπαρξιστή, μηδενιστή, ρηξικέλευθο και φιλελεύθερο φιλόσοφο. Ο αναγνώστης οφείλει να είναι πολύ προσεκτικός μαζί του, γιατί είναι δύσκολο να κατανοηθεί η νιτσεϊκή λογική. Απαιτείται μία κατανόηση μιας ειδικής γκάμας κανόνων και κωδικών, τις οποίες εισήγαγε ο ίδιος. Από το φιλόσοφο του «Ποιο από τα δύο: Είναι ο άνθρωπος μία από τις γκάφες του Θεού, ή ο Θεός μία από τις γκάφες του ανθρώπου;», τον πολέμιο του χριστιανισμού, μέχρι τον άνθρωπο που τον πρόδωσε η αρρώστια του, χρειάζεται να καλυφθούν πολλά χιλιόμετρα έρευνας, διάθεσης και αφοσίωσης στο έργο του.

Γεννημένος στις 15 Οχτωβρίου του 1844 στη Σαξονία, ο μικρός Φρίντριχ ήταν μέλος μιας θρησκόληπτης οικογένειας. Ίσως από εκεί να επηρεάστηκε και να είδε μ’ άλλο μάτι την έννοια της θρησκείας. Γρήγορα ξεκίνησε σπουδές κλασικής φιλολογίας και θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Δυστυχώς δεν ολοκλήρωσε ποτέ τις σπουδές του, αφού οι θρησκευτικές του αμφιβολίες δεν απαντήθηκαν. Δε σταμάτησε όμως εκεί. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, δημοσιεύοντας παράλληλα πολλές μελέτες φιλοσοφικού περιεχομένου, σαφώς επηρεασμένος από τις ιδέες του Σοπενχάουερ. Αξιέπαινο είναι το γεγονός ότι στα 25 του μόλις χρόνια γίνεται καθηγητής κλασικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία, για να περάσει το υπόλοιπο της «ανήσυχης» ζωής του στην ελβετική πόλη.

Η φιλία του με το Βάγκνερ αν και εγκάρδια θα διαρκέσει μόνο λίγα χρόνια, καθώς οι ανατρεπτικές και αντιχριστιανικές ιδέες του Νίτσε, θα έρθουν σε σύγκρουση με τη θρησκοληψία και το συντηρητισμό του πρώτου. Το 1878 εκδίδει το «Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο», το 1885 δημοσιεύει σε μόλις 50 αντίτυπα το πολύ διάσημο βιβλίο του «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», ενώ το 1888 γράφει το «Λυκόφως των Ειδώλων» και τον «Αντίχριστο».

Τ’ όνομα του είναι σαφώς συνδεδεμένο με τη θεωρία του μηδενισμού. Ο μηδενισμός, ως φιλοσοφική θεωρία, είναι η άρνηση όλων των αξιών. Εμπνευστής του θεωρείται ο διάσημος Ρώσος πεζογράφος Τουργκιένεφ. Στο μυθιστόρημα του «Πατέρας και Υιός» για πρώτη φορά αναφέρεται ο όρος αυτός, για να χαρακτηρίσει πολλές μορφές σκέψης. Διακρίνουμε το θεωρητικό ή γνωσιολογικό μηδενισμό, ο οποίος παραδέχεται ότι είναι αδύνατο ο άνθρωπος να γνωρίσει την αλήθεια, ταυτίζεται δηλαδή με τον απόλυτο σκεπτικισμό.

Κριτική της Αθηνάς Μιρασγέζη για το βιβλίο: Φρίντριχ Νίτσε, Η τραγική ζωή μιας μεγαλοφυΐας.

 Νομίζω ότι η παρακάτω κριτική αποτυπώνει πολύ γλαφυρά την αξία της νιτσεϊκής λογικής για το μέσο άνθρωπο. «Είναι ο μόνος φιλόσοφος που ξεπέρασε τα όρια της φιλοσοφίας και άγγιξε αυτά της ζωής…Ο Νίτσε εγκαινίασε μια κατηγορία φιλοσόφων στην οποία ακόμη δε βρέθηκε δεύτερος. Είναι ο φιλόσοφος εκείνος που διαβάζεται από τον «απλό» άνθρωπο, απ’ αυτόν που δε γνωρίζει τα βαθιά φιλοσοφικά προβλήματα, είναι αυτός που διαβάζεται απ΄ αυτόν που έχει ανάγκη να διαβάσει, για να σωθεί. Πόσοι και πόσοι άνθρωποι δε διάβασαν Νίτσε, όταν βρέθηκαν σε δύσκολη θέση, όταν χρειάστηκαν μια βοήθεια για να τους εκτινάξει πίσω πάλι στον εαυτό τους; Όταν οι άνθρωποι ένιωσαν τον εαυτό τους να είναι μόνο ένας αντίπαλος, όπως τόσοι άλλοι αντίπαλοι, όταν άνθρωποι δίχασαν την ψυχή τους και έστρεψαν τη μισή ψυχή εναντίον της άλλης μισής; Μερικοί είχαν ανάγκη το Νίτσε για να πιστέψουν ότι θα τα καταφέρουν».

Αυτός ήταν ο Νίτσε, ο υπαρξιστής, ο μηδενιστής, ο άνθρωπος για τους ίδιους τους ανθρώπους. Ένας επίγειος Θεός βγαλμένος και ζωσμένος από τα φιλοσοφικά προβλήματα σχετικά με την αξία της ζωής, με την έννοια του θανάτου και του Θεού.

Νίτσε και ναζισμός.

Ο Νίτσε ήταν βαθιά αντιρατσιστής , αντιεθνικός και αντισημιτικός. Γνώριζε ότι κάποια στιγμή  τα ίδια του τα έργα θα παρερμηνευτούν και θα γίνουν βορά στα αδηφάγα χέρια των «καλοθελητών» του. Και φυσικά αναφέρομαι στο κίνημα του ναζισμού. Το κίνημα, το οποίο έσπειρε πόνο, δυστυχία, πολλούς νεκρούς και τραυματίες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το ερώτημα που έρχεται αυτομάτως στο μυαλό του μελετητή του Νίτσε, είναι πώς οι ιδέες του έγιναν συνώνυμα του αιμοδιψούς κινήματος και πώς κατάφερε να «ξεπλυθεί» από τις αμαρτίες του, λειτουργώντας ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ.

Οι Ναζί και το κίνημα τους χρειαζόταν μία φιλοσοφική βάση. Ήθελα να στηρίξουν ιδεολογικά το κίνημα τους και χρειαζόταν ένα διάσημο φιλόσοφο, ο οποίος να μπορεί να τους προσφέρει τις υπηρεσίες του. Οι ίδιοι προσπάθησαν πολλές φορές να τον στρατολογήσουν, ανεπιτυχώς βέβαια. Ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ο βασικός ιδεολόγος του κινήματος είχε αναλάβει την εκπαίδευση όλων των νεοφερμένων ναζιστών. Οπότε έπρεπε να στοιχειοθετήσει το κίνημα του θεωρητικώς πρωτίστως και να το παρουσιάσει στους νεόκοπους μαθητές του.

Ωστόσο, πολλοί ρίχνουν την ευθύνη στην αδελφή του Νίτσε, την Ελίζαμπεθ. Εκείνη είχε τον πλήρη έλεγχο των χειρογράφων του, προβάλλοντας τον εαυτό της, ως βασικό ερμηνευτή των συγγραμμάτων του. Επιπλέον, είχε καλέσει πολλές φορές το Χίτλερ στο Αρχείο Νίτσε στη Βαϊμάρη. Σε μία τέτοια επίσκεψη του, του χάρισε το μπαστούνι του αδελφού της. Οπότε η σύνδεση του φιλοσόφου με τους ναζιστές δεν ήταν δύσκολο να παρερμηνευτεί και να «εκλογικευτεί». Προς αυτή την κατεύθυνση κινούνταν όμως και οι αντίπαλοι των Γερμανών, Βρετανοί και Γάλλοι, οι οποίοι διέδιδαν στις εφημερίδες του την άμεση σχέση του Νίτσε με τους Ναζί. Συγκεκριμένα αναφέρουν «Η μανία του Χίτλερ για πόλεμο πρέπει να καταλογιστεί σ’ έναν παράφρονα φιλόσοφο: το βασικό ευνοούμενο συγγραφέα του αρχηγού των ναζί, το Νίτσε». Ως επιστέγασμα της προσπάθειας περί «ναζιστικοποίση» του φιλοσόφου αποτελεί το γεγονός, όταν η αδελφή του Ελίζαμπεθ έστειλε στο Μουσολίνι ένα τηλεγράφημα λέγοντας: «Στον ευγενέστερο μαθητή του Ζαρατούστρα, που ονειρεύτηκε ποτέ ο Νίτσε, στον εμπνευσμένο αφυπνιστή των αριστοκρατικών αξιών, όπως τις εννοούσε ο Νίτσε, με τις θερμότερες ευχές και το βαθύτερο σεβασμό του Αρχείου Νίτσε».

Χρειάστηκε πολλή προσπάθεια και κόπος, ώστε ο Νίτσε να αποτινάξει από πάνω του το «βραχνά» αυτό. Οι νεότεροι μελετητές και φυσικά ο Γερμανός Κάουφμαν κόπιασαν αρκετά, για να πείσουν τους αναγνώστες για τ’ αντίθετο. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν ακόμη πολλοί, οι οποίοι ερμηνεύουν λάθος τη θεωρία του και την ταυτίζουν με το πνεύμα του ναζισμού. Αυτό ίσως να οφείλεται στο γεγονός του «μηδενισμού» του φιλοσόφου. Πάντα όμως οφείλουμε όταν μελετάμε έναν άνθρωπο του πνεύματος, να είμαστε συνεπείς με τις θέσεις που αυτός εκφράζει, διαφορετικά επέρχεται η διαστρέβλωση και η λάθος «διάγνωση».

Νίτσε και Χριστιανισμός.


«Όπου κι αν βρίσκεσαι, σκάβε βαθιά. Κάτω είναι η πηγή. Άσε τους σκοταδιστές να φωνάζουν πως κάτω είναι η κόλαση», «Αγάπα τον πλησίον σου καταρχήν σημαίνει, άφησε τον πλησίον σου στην ησυχία του. Και ακριβώς αυτή η λεπτομέρεια της αρετής συνδέεται με τις μεγαλύτερες δυσκολίες.»  είναι μόνο μερικές φράσεις που «τόλμησε» να ξεστομίσει ο Νίτσε σχετικά με τον Χριστιανισμό.

Δεν είναι ψέμα ότι ο ίδιος ο φιλόσοφος δήλωσε άθεος. Δεν είναι ψέματα ότι είπε αυτές και άλλες πολλές φράσεις, ούτε είναι ψέματα ότι ήταν αρκετά οξύς και δριμύς απέναντι στη συγκεκριμένη αλήθεια, άλλωστε όπως παρατηρεί και ο ίδιος το μόνο πράγμα που δεν μπορεί κανείς να τον κατηγορήσει, είναι ότι έλεγε πάντα αυτό που πίστευε. Τη δική του αλήθεια.

Πολλοί άλλοι φιλόσοφοι στράφηκαν εναντίον του Χριστιανισμού. Ανάμεσα τους ο Σοπενχάουερ, ο Μαρξ, ο Στίρνερ και ο Φόιερμπαχ. Η διαφορά τους όμως με το Νίτσε ήταν ότι εκείνος εξαπέλυσε ένα δριμύ κατηγορώ κατά των πρακτικών του χριστιανισμού.

Από τα γνωστότερα ίσως βιβλία του φιλοσόφου ήταν «Ο Αντίχριστος». Σ αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας καταδεικνύει ότι οι ευγενικές αξίες ανατράπηκαν κυρίως από τους Εβραίους και στη συνέχεια με τους χριστιανούς που μαθήτευαν τον ηθικισμό των πρώτων. Μοναδικός στόχος των ιερέων είναι η απόκτηση χρημάτων και εξουσίας. Και πώς επιτυγχάνεται αυτό; Μα φυσικά επειδή υπάρχουν οι αμαρτωλοί και χωρίς αυτούς δεν μπορούν να υπάρξουν και οι ιερείς. Ορίζουν από μόνοι τους ένα αξιακό σύστημα συμπεριφοράς και λογικής, στο οποίο αν κάποιος παρεκκλίνει αυτομάτων ονομάζεται άπιστος και άθεος. Ορίζουν τι είναι καλό και τι κακό, τι είναι αμαρτία και τι όχι. Πολλή δύναμη δε δόθηκε σ’ αυτούς τους ανθρώπους, ώστε οι ίδιοι να παίρνουν τα πρωτεία της πίστης και της καλοσύνης;

Ο Νίτσε αναλαμβάνει μέσα απ’ αυτό το έργο του να επαναπροσδιορίσει τις αξίες της χριστιανικής Δύσης. Ο Θεός δεν μπορεί παράλληλα να είναι υποστηρικτής του ανθρώπου αλλά και τιμωρός. Εκεί, σύμφωνα με το Νίτσε έρχεται η σύγκρουση και η αντίφαση του χριστιανικού δόγματος. Πρέπει ν’ αποφασίσει τι από τα δύο είναι.

Η αρρώστια του Νίτσε.   

Φτάνουμε στο τέλος αυτής της δύσκολης βιογραφίας. Δυστυχώς ο μεγάλος φιλόσοφος ήταν φιλάσθενος και επιρρεπής στις ημικρανίες, στους εμετούς, στο στομάχι. Ο ίδιος δηλώνει: «Οι πονοκέφαλοι μπορούσαν πλέον να διαρκέσουν εννέα ολόκληρες μέρες, οι διαλέξεις απαιτούσαν τόσο εντατική προσπάθεια, ώστε ορισμένες φορές αναγκαζόταν να περνά την επόμενη μέρα στο κρεβάτι».

Είχε εξοικειωθεί με την έννοια του θανάτου. Πίστευε ότι κάθε φορά έφτανε το τέλος και τ΄ αντιμετώπιζε πάντα με καρτερικότητα και ψυχραιμία. Πίστευε ακράδαντα το ρητό του: «Ό,τι δε με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό». Στις 25 Αυγούστου του 1900 σε ηλικία 56 ετών πεθαίνει από πνευμονία στη Βαϊμάρη.

Δε χρειάζονται πολλά λόγια να κλείσεις τη βιογραφία μιας τέτοιας φυσιογνωμίας. Είναι προτιμότερο να κλείσει ο ίδιος, να μιλήσει για τα πεπραγμένα του : «Πεθαίνοντας θα προσφέρω στους ανθρώπους τα πιο πλούσια δώρα μου. Αυτό έμαθα απ’ τον ήλιο, που όταν δύει είναι τόσο λαμπρός και με τους ανεξάντλητους θησαυρούς του βυθίζεται στη θάλασσα, έτσι που κάνει το φτωχό ψαρά να κωπηλατεί με χρυσωμένα κουπιά…»

Για τον Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Ραμοπούλου, δημοσιογράφος

 

 

 

 

    

Leave a Reply