WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΔΕΡΦΟΣ: ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ;

Share Button

Το βιβλίο <<1984>> ,έργο του  πασίγνωστου δημοσιογράφου και συγγραφέα Τζορτζ Όργουελ,είναι ένα από τα πιο συζητημένα βιβλία όλων των εποχών. Έχει χαρακτηριστεί μέχρι και προφητικό, και όχι άδικα αφού αποτελεί ένα από τα συγκλονιστικότερα βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας με χαρακτήρα πιο επίκαιρο από ποτέ, καθώς περιγράφει με ανατριχιαστική λεπτομέρεια τον κόσμο στον οποίο βαδίζει η ανθρώπινη πραγματικότητα. Ένα από τα μεγαλύτερα βιβλία του εικοστού αιώνα, το <<1984>> διαβάστηκε σαν μανιφέστο και καθήλωσε ως προφητεία. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι οι κριτικοί που παραδέχτηκαν πως <<το πραγματικό 1984 που περιγράφει ο του Τζορτζ Όργουελ θα είναι μια χρονιά του μέλλοντος>>.Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι το βιβλίο <<1984>> δεν συγκαταλέγεται  στα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας αλλά ως ένα ιστορικό,<<προειδοποιητικό >> διήγημα βασισμένο στην ανθρώπινη νοοτροπία και εξέλιξη. Πολιτικό μανιφέστο κατά του ολοκληρωτισμού,διαμαρτυρία για την χαμένη ελευθερία, αλληγορία των πολιτικών μύθων του Ψυχρού Πολέμου, όπως και αν το ονομάσει κανείς, παραμένει έργο αιχμής τόσο για την  εποχή του όσο και για τον μελλοντικό κόσμο.

Ξεκινώντας την προσπάθεια αποκρυπτογράφησης των μηνυμάτων του βιβλίου,παρακολουθούμε  τα γεγονότα να διαδραματίζονται στην κοινωνία του έτους 1984. Η κοινωνία που περιγράφεται στο βιβλίο είναι υπό κομμουνιστικού καθεστώτος και κυβερνάται από το <<κόμμα>> με κύριο μοχλό  τον <<Μεγάλο Αδερφό>>. Το κόμμα παραποιεί τα στοιχεία παρόντος και παρελθόντος όποτε το κρίνει σκόπιμο, εξαφανίζει τους αντιστασιακούς, χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος και παρακολουθεί όλα τα μέλη του κόμματος, εξαναγκάζοντάς τα να δηλώνουν ακλόνητη υπακοή και μοναδική αγάπη προς τον <<Μεγάλο Αδερφό>>.

Παράλληλα, το ολοκληρωτικό καθεστώς του<<κόμματος>>  παρακολουθεί τους πάντες και τα πάντα μέσω διαδραστικών τηλεοθoνών και ασκεί τον απόλυτο έλεγχο στις συνειδήσεις των μελών του,έχοντας ως κύριο μελημά του την  εξαφάνιση της σκέψης,των συναισθημάτων,της ομιλίας και της ελευθερίας. Εντούτοις, για την επίτευξη των παραπάνω, ονομάζει την κριτική σκέψη και βούληση ως <<θανάσιμο αμάρτημα>> το οποίο τιμωρείται με αποτρόπαια μέσα ,χειρότερα ακόμα και από τον θάνατο με σκοπό την αναμόρφωση του ενόχου, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο συγγραφέας:<< θα πεθάνει αγαπώντας τον Μεγάλο Αδελφό>>. Το κόμμα σπέρνει τη διχόνοια ανάμεσα στους ανθρώπους αλλά το ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που το πετυχαίνει. Κάνει τον έναν να υποψιάζεται τον άλλον, καθώς ακόμα και μέλη της οικογένειας μπορεί να καταγγείλουν ο ένας το άλλο. Κάθε ένας είναι ύποπτος, με εξουσία ζωής και θανάτου πάνω στον άλλον, καθώς μια αναφορά για “περίεργη συμπεριφορά” στην “Αστυνομία της Σκέψης” μπορεί να σημάνει το τέλος. Κάθε κοινωνική συνοχή σπάει και κατά συνέπεια το σύστημα είναι απόλυτα ασφαλές.

Η ιστορία του 1984 ξεκινάει με τον κεντρικό χαρακτήρα, τον Γουίνστον Σμίθ ο οποίος είναι μέλος του κόμματος όντας δημόσιος υπάλληλος. Είναι μόνος, φοβισμένος και μισεί την ζωή του όπως είναι. Και ακόμα περισσότερο μισεί τον <<Μεγάλο Αδελφό>>. Δυστυχώς γι’ αυτόν είναι από τους λίγους ανθρώπους που σκέφτεται και αυτό αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ζωή του.Προσπαθώντας να καταπνίξει τα φιλελεύθερα συναισθήματά του, για να γλιτώσει από τις επιπτώσεις της <<σκέψης>> του, ο πόθος του για μια ελεύθερη ζωή τον παρασέρνει σε ένα απαγορευμένο ειδύλλιο αγάπης και έρωτα, που του επιφυλάσσει ένα τραγικό τέλος στην ζωή του. Ο Γουίνστον προσπάθησε να εναντιωθεί σε όλη αυτήν την κατάσταση και επέλεξε  να αντιδράσει. Δεν μπορούσε  να δεχθεί μια κοινωνία που το διαστροφικό της τρίπτυχο συντίθεται από τα συνθήματα: «Ο πόλεμος είναι ειρήνη», «Η ελευθερία είναι σκλαβιά», «Η άγνοια είναι δύναμη».

Μ’ αφετηρία τις προαναφερθείσες θέσεις, το σύστημα που περιγράφεται στο βιβλίο αυτό αποτελεί κοινό τόπο με  την παρούσα πραγματικότητα ,με μόνη διαφορά ότι ο <<Μεγάλος Αδερφός>> έχει αντικατασταθεί από τα τηλεοπτικά μέσα. Ένα από τα βασικά παραδείγματα που μαρτυρούν την συγγένεια της σημερινής κοινωνίας με αυτή του 1984,αποτελεί το γεγονός ότι το σύστημα παρουσιάζει μια εντατική προσπάθεια διάδοσης και επιβολής ιδεών με τρόπο ελκυστικό μέσω της τηλεοπτικής επικοινωνιολογίας , για την εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων,ιδιοτελών σκοπών και συμφερόντων .Η παραπληροφόρηση αποτελεί το βασικό μέσο για την πραγματοποίηση αυτών των θέσεων καθώς ο άνθρωπος παρασύρεται από τον φόβο και την άγνοια ενώ ο νους  του περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και δε διαβλέπει την πρόθεση και την υστεροβουλία που κρύβεται πίσω από την προβολή ενός γεγονότος.

Με δεδομένα τα παραπάνω δε εκπλήσσει το γεγονός  ότι πολλές τηλεοπτικές εκπομπές έχουν υποδουλωθεί στο ανέντιμο κυνήγι της εξουσίας, έχοντας μετατραπεί σε άκριτα κομματικά όργανα. Οι πανίσχυροι φορείς οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων διογκώνουν ή υπερτονίζουν ένα γεγονός στα όρια της φημολογίας, ώστε να εξαπατούν το κοινό αποβλέποντας στην παραπλανητική πληροφόρηση. Επιπλέον, ψευδολογούν και προβαίνουν σε δυσφημιστικές αποκαλύψεις σε βάρος άλλων πολιτικών ανταγωνιστών, ενώ αποκρύπτουν σκόπιμα ειδήσεις που τους προσβάλλουν. Εξετάζοντας, λοιπόν τη σημερινή κοινωνία σε αυτό τον τομέα, παρατηρείται ότι κάτι παρόμοιο ίσχυε και στην ολοκληρωτική κοινωνία του 1984, καθώς το <<κόμμα>> έλεγχε  τον τύπο και όλα τα ενημερωτικά μέσα για να παγιδεύσει τα άτομα σε ψευτοδιλήματα που υποτιμούν την ανθρώπινη σκέψη και να τα οδηγήσει στην πλήρη παθητικότητα, την εξάλειψη της ατομικής προσωπικότητας και βούλησης.Μια τέτοια κατάσταση στο έτος 1984 βοηθούσε την ανάληψη ολοκληρωτικών καθεστώτων αφού η δημοκρατία αποσταθεροποιήθηκε και ο τύπος δεν εξέφραζε την ελεύθερη γνώμη, αλλά ταλανιζόταν από κομματικά εξουσιαστικά συμφέροντα.

Επιπρόσθετα, ο συγγραφέας στο μυθιστόρημά του αποκαλύπτει μια σημαντική πραγματικότητα που δεν είναι καμία άλλη παρά η άμεση σχέση της γλώσσας με την σκέψη του ανθρώπου. Ειδικότερα, το  1984 << ο Μεγάλος Αδερφός>> περιορίζει την γλώσσα καταργώντας συνεχώς λέξεις σε μια προσπάθεια να απλοποιήσει την σκέψη των ανθρώπων . Ο Όργουελ με το στόμα του Σάιμ (συναδέλφου του Ουίνστον) αναφέρει στο βιβλίο: «…η Νέα Ομιλία είναι η μόνη γλώσσα στον κόσμο που το λεξιλόγιο της λιγοστεύει κάθε χρόνο…» και προσθέτει «…ο σκοπός της Νέας Ομιλίας είναι να στενέψει τα όρια της σκέψης. Στο τέλος θα κάνουμε κυριολεκτικά αδύνατο το έγκλημα της σκέψης, γιατί δεν θα υπάρχουν λέξεις για να το εκφράσει κανείς…».Παραπλήσια φαινόμενα αναδύονται και στην σημερινή κοινωνία καθώς τα ριάλιτι και οι εκπομπές ακρωτηριάζουν  τη γλώσσα με την συνθηματολογία και την υπεραπλούστευση σε μια προσπάθεια να μειώσουν το πνευματικό επίπεδο των ανθρώπων, υποσκάπτοντας έτσι την αξία της μόρφωσης άλλα και την αξία της ομιλίας. Όσο πιο συμπυκνωμένη είναι η γλώσσα τόσο δυσκολότερα τα άτομα μπορούν να σκεφτούν ,να παράγουν διάλογο,να προβάλλουν αντίρρηση  και να διαμορφώσουν κριτική σκέψη.

Βασικό επιχείρημα αποτελούν οι πρωτόγονες ανθρώπινες κοινωνίες, οι οποίες είχαν απλές γλώσσες, ενώ οι νεότερες κοινωνίες ανέπτυσσαν πιο πολύπλοκες γλώσσες. Προόδευε η κοινωνία, εξελισσόταν και η γλώσσα.

Συμπληρωματικά,θα μπορούσε να θεωρηθεί σημαντική παράληψη το γεγονός οτι τα ριάλιτι έχουν παραπλήσια δομή με το σύστημα που επικρατούσε στο καθεστώς που περιγράφεται το 1984. Πιο αναλυτικά, τα ριάλιτι δημιουργούν την ψευδή αίσθηση πως η θέαση της προσωπικής ζωής των άλλων συνιστά μέσο ψυχαγωγίας και κερδοσκοπίας. Τα ριάλιτι επιδρούν αρνητικά στους συμμετέχοντες οι οποίοι πρέπει να αποδεχτούν την ακούσια διαπόμπευση και τον εξευτελισμό, όπως και την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους.Η εξαφάνιση της προσωπικότητας είναι βασικός όρος για την λειτουργία του σόου καθώς επίσης και η διαστρέβλωση της έννοιας της κοινωνικότητας. Οι παίχτες αυτοπαγιδεύονται από την ανάγκη τους για επιβεβαίωση και εκχωρούν τα δικαιώματά τους στο αδηφάγο κοινό, αφού πρώτα δεσμευτούν και νομικά με επιβολή συμβολαίων. Ταυτόχρονα, καταχρώνται το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης και της πληροφόρησης ,αποτελώντας  το όργανο εκμετάλλευσης των ΜΜΕ και δεχόμενοι την υπέρβαση των ορίων διακριτικότητας.

Δεν είναι τυχαίο μάλιστα,το γεγονός ότι το <<BIGBROTHER>> το πρώτο ριάλιτι στο κόσμο γεννήθηκε από το βιβλίο 1984, <<ο Μεγάλος Αδελφός>>  του Τζορτζ Όργουελ και αντιπροσωπεύει το σύστημα του Μεγάλου Αδερφού.  Άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι μένουν έγκλειστοι στο σπίτι του Μεγάλου Αδερφού, ο οποίος παρακολουθεί την κάθε τους κίνηση μέσω καμερών, τους δίνει εντολές, τους ακούει <<φιλικά>>, τους  παρακινεί να αντιδράσουν σε συμπεριφορές των συμπαικτών τους και γενικά είναι παρόν σε κάθε γωνία του σπιτιού ,εισβάλλοντας στην προσωπική ζωή των συμμετεχόντων.Οι δέκτες, λοιπόν, οδηγούνται στην αίσθηση ότι μπορούν να καθορίζουν τα πάντα για την τύχη αυτών των ανθρώπων, να αποφασίζουν για το αν θα μάθουν ως δια μαγείας τα προβλήματά τους ή θα εξακολουθούν  να ζουν μια ασήμαντη ή δυστυχισμένη ζωή. Τους δίνεται, επομένως, η εντύπωση του απόλυτου ελέγχου των πραγμάτων, της απόλυτης εξουσίας..

Αβίαστα, λοιπόν, συνάγεται το συμπέρασμα πως  <<η τηλεόραση έχει εξελιχθεί σε κολοσσιαία εξουσία, στην ισχυρότερη εξουσία της εποχής, λες κι είναι ο ίδιος  ο Θεός που μιλάει. Καμία δημοκρατία δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν βάλει τέλος στην κατάχρηση αυτής της εξουσίας.>> όπως χαρακτηριστικά είπε ο σπουδαίος φιλόσοφος  κ.Πόππερ. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το γεγονός ότι τέτοιου είδους εκπομπές και τηλεοπτικά σόου στοχεύουν στον εθισμό των τηλεθεατών σε χαμηλού επιπέδου προγράμματα,ώστε η ποδηγέτηση τους να είναι πιο εύκολη. Ως επί τούτου, η τηλεόραση είναι ένα πανίσχυρο μέσο διαμόρφωσης συνειδήσεων και συμπεριφορών.

Με αυτήν την έννοια, η προστασία του ιδιωτικού βίου είναι όχι μόνο το απαραβίαστο της προσωπικότητας αλλά και το ασφετέριστο του πλούτου της, υλικού και πνευματικού. Γι’ αυτό η ελευθερία της προσωπικότητας είναι μια αρχή που διέπει όλο το δίκαιο, η σημαντικότερη γενική ρήτρα αισθήματος δικαίου. Η προσωπικότητα, η προσωπική ελευθερία χαράσσει τα όρια της ελευθερίας των άλλων. Κανείς δεν μπορεί να θίξει την προσωπικότητα του άλλου, να άρει την ελευθερία του, να απαλλοτριώσει και να δεσμεύσει την προσωπικότητά του με σύμβαση ή άλλη δικαιοπραξία. Η γενική αυτή ρήτρα, λοιπόν, συγκρούεται καθέτως με το ολοκληρωτικό καθεστώς του 1984 καθώς σε εκείνη την περίπτωση η νοημοσύνη ήταν κατευθυνόμενη, το προσωπικό-ιδιωτικό άσυλο είχε καταργηθεί και δέσποζε μια κατευθυνόμενη ζωή στα όρια της εξαθλίωσης.

Καταληκτικά, η ύπαρξη κοινωνικού έλεγχου  καθίσταται αναγκαία, αφού στις μέρες μας οι τηλεοπτικοί σταθμοί αποτελούν διαμορφωτές συνειδήσεων και υποκινητές συμπεριφορών πέρα από κερδοσκοπικές επιχειρήσεις. Η θέσπιση κανόνων δεοντολογίας από τα ίδια τα μέσα σύμφωνα με την παγκόσμια ισχύουσα δημοσιογραφική δεοντολογία είναι ο μόνος τρόπος αποφυγής εδραίωσης ενός καθεστώτος ομοίου με το 1984 και καταπατήσεις των ατομικών δικαιωμάτων από τους τηλεοπτικούς φορείς.

Για τον Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Χρήστου, δημοσιογράφος

Leave a Reply