WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ BLUES

Share Button

Το Blues ορίζεται ως η ντόπια λαϊκή αμερικάνικη μουσική που γεννήθηκε όταν οι μαύροι δούλοι στον νότο  τραγουδούσαν τα ευρωπαϊκά λαϊκά τραγούδια των αφεντικών τους, δηλαδή των αποίκων της Αμερικής με το χαρακτηριστικό τους τρόπο. Η εξέλιξη αυτή της ευρωπαϊκής μουσικής που από μουσική των λευκών έγινε κομμάτι της μουσικής παράδοσης των μαύρων θα επηρεάσει σημαντικά όλη τη μεταγενέστερη λαϊκή μουσική της Αμερικής και της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής. Συνδέθηκε με άλλα μουσικά είδη όπως το ράγκταϊμ, τη jazz, το ruthm an’ blues, το rock & roll, το hip hop και την pop.

Η εμφάνιση της μπλουζ είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη δουλεία. Βέβαια, ο νέγρο δούλος δεν τραγούδησε ποτέ αυτό που σήμερα ονομάζουμε μπλουζ. Η κοινωνία όμως των νέγρων δούλων διαμόρφωσε δημιούργησε την δική της καλλιτεχνική έκφραση που ενέπνευσε την μετέπειτα πορεία του μουσικού αυτού είδους. Τα σπιρίτουαλς, τα χόλερ των χωραφιών, η μουσική των αγροτών, είναι τα πρώτα δείγματα μαύρης μουσικής μέσα σε μια λευκή κοινωνία.

Η γέννηση της μπλουζ δεν μπορεί να περιοριστεί σε συγκεκριμένη χρονολογία, ούτε να αποδοθεί σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Αναπτύχθηκε στις πολιτείες της Νότιας Αμερικής ταυτόχρονα και διαδόθηκε στο Μισσισίπη, στην Αλαμπάμα, στην Τζώρτζια, στη Λουιζιάνα, στο Τέξας κ.α. Εκατοντάδες άγνωστοι ή ξεχασμένοι μουσικοί, τραγουδιστές, εργάτες και αγρότες έπαιζαν και τραγουδούσαν μπλουζ στην δουλειά και στην προσωπική τους ζωή, είτε μόνοι τους είτε σε ομάδες.

Σε μουσικούς όρους Blues ορίζεται το φωνητικό και οργανικό μουσικό ιδίωμα που εκφράζεται με «Μπλου» νότες (blue notes) δηλαδή, ύφεση στην 3η και στην 7η κλίμακα, και επαναλαμβανόμενο μοτίβο συνήθως δωδεκάμετρης μορφής.

Επειδή γεννήθηκε μέσα στις αφροεμαρικάνικες κοινότητες δεν θα μπορούσε να μην έχει στις ρίζες του το αφρικανικό μουσικό ιδίωμα, έχει όμως επιρροές και από την εκκλησιαστική μουσική (σπιρίτσουαλ και γκόσπελ), από τους ύμνους του εμφυλίου πολέμου αλλά και επιρροές από άλλα μουσικά ιδιώματα.

Η ιστορία καταγράφει την εμφάνιση των Blues, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, την περίοδο  του εμφυλίου πολέμου σε αρχαϊκές μορφές και όχι βέβαια στη μεταγενέστερη τυπική δωδεκάμετρη φόρμα. Δεν αποκλείεται αρχικά να επρόκειτο για ερμηνευμένους στίχους με παύσεις ανάμεσα τους των οποίων η διάρκεια εξαρτιόταν από την έμπνευση του τραγουδιστή και τον χρόνο που χρειαζόταν για να φτιάξει τον επόμενο στίχο. Το αρχικό αυτό Blues προήλθε πιθανότατα από τα μουσικά «καλέσματα» στους αγρούς και τα τραγούδια της δουλειάς (WorkSongs) ή τραγούδια γκόσπελ που είχαν αποβάλλει το θρησκευτικό τους χαρακτήρα. Οι τραγουδοποιοί που μέσα στις κοινότητες τους τραγουδούσαν για τον έρωτα, την οικογένεια, την πείνα, την πάλη για μια καλύτερη ζωή, ο τρόπος με τον οποίο τραγουδούσαν αλλά και τα διάφορα έγχορδα όργανα που χρησιμοποιούσαν οδήγησαν στα blues. Πολλοί όμως οι παράγοντες που συνέβαλαν ώστε τα blues να πάρουν την τελική τους μορφή με πρώτη και κύρια την σημαντική θέση που κέρδισαν οι αφρο-αμερικανοί στην Αμερική του Νότου. Εκεί, διάφοροι άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές της Αφρικής και διαφορετικά γλωσσικά ιδιώματα υιοθέτησαν σταδιακά την αγγλική γλώσσα των αφεντικών τους και ζούσαν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Αυτό που τους βοήθησε να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες της σκληρής αγροτικής εργασίας ήταν το τραγούδι που κανείς δεν μπορούσε φαινομενικά να τους το πάρει.

Για πολλά χρόνια τα blues καταγράφονται από μνήμης, ως προσωπικό βίωμα που αναβιώνει από στόμα σε στόμα χωρίς παρτιτούρες και κανόνες. Υπακούοντας στις αφρικάνικες ρίζες του, τις μπαλάντες και τους ρυθμικούς χορούς, εξελίχθηκε σταδιακά σε μουσική για έναν τραγουδιστή που δημιουργούσε διάλογο ανάμεσα στην φωνή και στην κιθάρα του, τραγουδώντας έναν στίχο και απαντώντας  οργανικά. Εκείνο που έχει σημασία είναι το γεγονός ότι το Blues αποτελεί σταθμό όχι μόνο στη μουσική αλλά και στην κοινωνική εξέλιξη: σημαδεύει την εμφάνιση ενός ιδιαίτερου είδους ατομικού τραγουδιού που σχολιάζει την καθημερινή ζωή και κλείνει μέσα του όλη την θλίψη των ανθρώπων που βιώνουν την σκληρότητα της. Στο νότο το Blues μετατράπηκε σε οργανική μουσική για πιάνο μέσα στα μπαρ, στις ταβέρνες, στα «χόνκι τονκ», και στους οίκους ανοχής. Το ίδιο ίσως έγινε και στις νοτιοδυτικές πολιτείες, μέσα στους εργατικούς καταυλισμούς.

Τα πρώτα blues ακολουθούσαν ρυθμικά, συχνά τον ακανόνιστο ρυθμό της φωνής, όπως φαίνεται σε ηχογραφήσεις του ’20 και του ’30 από τους θρυλικούς Charlie Patton – ο πρώτος μεγάλος αστέρας των blues- ο μυθικός Robert Johnson, ο Son House, ο Muddy Waters, κ.α.

Ο W.C. Handy, γνωστός και ως «ο πατέρας της blues», ο άνθρωπος που δημοσίευσε την πρώτη σύνθεση Blues το “Memphis Blues” το 1912 περιγράφει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό για την πρώτη του επαφή με το Blues: « Το 1903 στο Tutwiler του Μισσισσίπι ενώ περίμενα το τρένο αντίκρισα ένα μοναχικό κιθαρίστα να τραγουδά επαναλαμβανόμενα τη φράση του τρεις φορές ενώ ή μουσική του ήταν η πιο παράξενη που είχα ακούσει ποτέ. Τον ρώτησα τι σημαίνουν τα λόγια αυτός μου χαμογέλασε αλλά δεν μου απάντησε». Τέτοιοι μοναχικοί κιθαρίστες πρέπει να υπήρχαν πολλοί. Τριγύριζαν από μέρος σε μέρος και έβγαζαν το ψωμί τους τραγουδώντας τους παράξενους στίχους τους, συνοδεία ακόμη πιο παράξενης μουσικής.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 τα Blues έχουν αρχίσει να έχουν επιρροή σε ευρύτερους κύκλους. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι οι γυναίκες κατείχαν σημαντική θέση σε αυτό το μουσικό είδος. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της «αυτοκράτειρας του Blues» Bessie Smith και της Ma Rainey αλλά και της κορυφαίας Ida Cox. H Bessie Smith  το 1920 είναι η πρώτη που ηχογράφησε blues το «Crazy Blues» που γνώρισε μεγάλη επιτυχία και έδωσε την ευκαιρία στις δισκογραφικές εταιρείες να ανακαλύψουν ότι η αγορά διψούσε για blues.  Στα «χονκι τονκ» (junkhouses) εκεί όπου ο υπόκοσμος των μαύρων πίνει, μεθάει και «αγοράζει» γυναίκες γεννιέται η δεύτερη περίοδος των Blues. Τα Junkhouses θεωρούνταν τα «μέρη του διαβόλου» (Devil’s Places) εκεί θα γεννηθούν τα διαβολικά Blues των junkhouses.

Στη δεκαετία του ’30 και του ’40 τα πράγματα αλλάζουν, τα blues κατέκτησαν τον Βορρά και πέρασαν στο ρεπερτόριο της Big Band Jazz. Η εισαγωγή του ηλεκτρικού ενισχυτή και η χρήση της τονικότητας της jazz άλλαξε ριζικά την μορφή του ηλεκτρικού πλέον blues. Στις πόλεις του Βορρά στο Σικάγο και στο Ντιτρόιτ μπλουζίστες και σόλο κιθαρίστες όπως ο W. Dixon, ο John Lee Hooker, ο Howin Wolf και ο Elmor Jeams έπαιξαν ηλεκτρικά και έκαναν δημοφιλή τα blues χρησιμοποιώντας στην μπάντα όργανα όπως το μπάσο, τα ντραμς, το πιάνο και περιστασιακά την φυσαρμόνικα. Την ίδια περίοδο στο Χιούστον ο Τ-Bone Walker και στο Μέμφις, ο B. B.  King  κ.α. καθιέρωσαν ένα νέο στυλ που συνδύαζε την τεχνική της τζαζ με το ρεπερτόριο και την τονικό του μπλουζ.

Αργότερα, το Blues  θα αποτελέσει το σταθερό υπόβαθρο όλων των μουσικών στιλ. Είναι η καρδιά της Jazz ενός μουσικού είδους που γεννήθηκε μέσα από τα blues. Δεν νοείται μουσικός ή ορχήστρα Jazz που να μην μπορεί να παίξει τα Blues . Στην Jazz με τον όρο Blues εννοούμε δύο πράγματα: μία ορισμένη ψυχική διάθεση-συνήθως ένα αίσθημα μελαγχολίας και κατάθλιψης και δεύτερον μια μουσική φόρμα συνήθως το 12 μέτρο. Βέβαια, το Blues υπήρξε και είναι αυτόνομο, έχει δηλαδή μια πορεία που διαμορφώνεται παράλληλα αλλά και σε σύνδεση με την Jazz. Όταν, λοιπόν, λέμε Blues εννοούμε δύο πράγματα: Πρώτον το γενικό ιδίωμα της μαύρης φωνητικής μουσικής και δεύτερον ένα ιδιαίτερο είδος λαϊκού τραγουδιού.

   Ο Willie Dixon  λέει: «ο καθένας έχει το Blues μέσα του», απευθυνόμενος στην μπάντα, «όμως ο καθένας το εκφράζει διαφορετικά, το εκφράζει σύμφωνα με τα βιώματα του, σύμφωνα με τον υλικό κόσμο γύρω του».

Στα μέσα της δεκαετίας του ’50 από το Blues γεννιέται το Rock n’ Roll που όφειλε τα μέγιστα στο Blues του Σικάγο. Στις αρχές του ’60 σημειώνονται νέες σημαντικές εξελίξεις οι νέοι ρόκερς σε Αμερική και Βρετανία που ξεπήδησαν από το rock n’ roll ανακάλυψαν το Blues και πάνω του στήριξαν και διαμόρφωσαν αυτό που ονομάστηκε Rock. Στην Βρετανία χάρη σε δύο περιοδείες του Big Bill Broonzy στις αρχές του ’50 και του Muddy Waters το ’58, δημιουργείτε ένα νέο μουσικό είδος το βρετανικό Blues απ’ όπου ξεχώρισαν σπουδαίοι μουσικοί και υπέροχες ηχογραφήσεις όπως οι Rolling Stones, οι Fleetwood Mac, οι Cream, οι Animals, οι Yardbirds, οι Ten Years After είναι μερικά από τα σημαντικότερα μουσικά συγκροτήματα της εποχής.

Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού της ίδια περίοδο ξεχωρίζουν οι θρυλικοί Jimy Hendrix, Bob Dylan που μαζί με άλλους σπουδαίους μουσικούς αφοσιώνονται στο blues και μέσα από αυτό οριοθέτησαν το δικό τους Rock. Το νέο ρεύμα ονομάζεται Blues-Rock και εκπροσώπους του συναντάμε σε όλες τις επόμενες δεκαετίες. Η συντριπτική πλειοψηφία των rock συγκροτημάτων της δεκαετίας του ’60 βασίζονταν μουσικά στα blues. Μετά την επανάσταση του ’60 μαύροι και λευκοί Bluesmen ενώνουν τις δυνάμεις τους σε ένα κοινό μέτωπο και δημιουργούν εξαιρετικές μουσικές

Και έτσι σταδιακά έφτασε μέχρι το σήμερα να επιβιώνει ως ένα μουσικό είδος που ξεκίνησε ένα μικρό γεωγραφικό χώρο και έφτασε να «κατακτήσει» όλο τον κόσμο. Τελικά η δύναμη του ήταν πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο μπορούσε κανείς να περιμένει. Η αξία του παραμένει ανεκτίμητη και η απόλαυση του προσφέρει στο αυτί εγγυημένη.

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Μαγουλιώτη, Υπεύθυνη Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

Leave a Reply