WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ

Share Button

Ο κόσμος της νοημοσύνης.

Είναι 12 η ώρα το βράδυ και κάθομαι μπροστά από τον υπολογιστή προσπαθώντας να λύσω ένα IQtest. Φτάνω στην ερώτηση 3. Αρχίζουν τα ζόρια. Απαιτεί πολλή σκέψη… και χρόνο. Στη σειρά 90, 85,75, 60, 40 ποιο είναι το επόμενο νούμερο; Νευριάζω με τον εαυτό μου, που δεν μπορώ να το βρω. Ούτως ή άλλως ποτέ δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά, αν και παραδεχόμουν πάντα αυτό που ονομάζουμε μαθηματική λογική. Η επόμενη ερώτηση έχει να κάνει κάτι με γεωμετρικά σχήματα. Ουφ! Και ‘κει πάλι τα ίδια. Το παρατάω σχεδόν αμέσως. Ζήτημα αν αφιέρωσα παραπάνω από δέκα λεπτά και ας έλεγε στην αρχή το τεστ ότι πρέπει σε 45 λεπτά να το λύσω. Και κείνη τη στιγμή μου έρχεται μια φαεινή (για μένα τουλάχιστον) ιδέα. Γιατί να μη γράψω ένα άρθρο για τη νοημοσύνη; Γιατί να μην εξερευνήσω και εγώ αυτόν τον «άπιαστο» κόσμο; Μα, αμέσως μετά μου έρχεται άλλη μια ιδέα. Ότι πρέπει να βρω έναν ειδικό, ώστε να με βοηθήσει να διεισδύσω στον κόσμο της ευφυΐας και της νοημοσύνης. Και ποιος είναι αυτός; Τ’ όνομα του είναι Ευάγγελος Κατσιούλης. Ο άνθρωπος, του οποίου το IQσύμφωνα μ’ αυτά τα τεστ αγγίζει το ιλιγγιώδες 205 και συγκαταλέγεται στους πέντε εξυπνότερους ανθρώπους παγκοσμίως. Ταυτόχρονα «συναγωνίζεται» εύκολα το δείκτη νοημοσύνης του Αινστάιν, ο οποίος ανέρχεται στο 160!

Δε χάνω καθόλου χρόνο και του στέλνω μήνυμα. «Ωχ» σκέφτομαι τι να του γράψω και τι να του πω. Η ανταπόκριση του ήταν σχεδόν αστραπιαία. Συναντηθήκαμε και μου έλυσε αμέσως όλες μου τις απορίες. Τα ερωτήματα μου πολλά. Όπως καταλαβαίνετε συγκέντρωσα όλες τα θέματα, που με απασχολούσαν σ’ ένα μεγάλο χαρτί και του ζήτησα να μου δώσει τις δικές του απαντήσεις. Τι είναι νοημοσύνη; Μπορεί κάποιος να είναι ευτυχισμένος επειδή είναι και έξυπνος; Σε πόσα μέρη χωρίζεται η νοημοσύνη; Ένας κακός μαθητής σημαίνει ότι είναι και χαζό παιδί; Το σχολικό σύστημα βοηθάει τα ιδιαίτερα χαρίσματα των μαθητών; Και τέλος αν είναι κανείς τόσο έξυπνος, αυτό κάνει τη ζωή του πιο εύκολή ή πιο δύσκολη; Πάρτε θέση γιατί το ταξίδι στον «απάτητο» κόσμο της νοημοσύνης ξεκινάει!!!

 IQ

Καταρχάς να ξεκινήσουμε από τα απλά. ΤοIQσημαίνειIntelligenceQuotientκαιείναι ένας δείκτης, ο οποίος δηλώνει προσεγγιστικά τη νοημοσύνη κάποιου. Υπάρχουν καλά και κακά νέα. Αν έχετε δοκιμάσει να κάνετε ένα απ’ αυτά τα τεστ και έχετε πιάσει πάνω από το 100, τότε συγχαρητήρια είσαστε πάνω από το μέσο όρο, ο οποίος είναι 100. Αν όμως έχετε συγκεντρώσει κάτω από το 100, τότε μάλλον  αυτό δείχνει ένα χαμηλό δείκτη νοημοσύνης. Το παρακάτω σχεδιάγραμμα μας δείχνει ότι το IQτων περισσότερων ανθρώπων βρίσκεται στο 100.

Ο τρόπος μέτρησης του δείκτη ευφυΐας γίνεται με πολλές μεθόδους, οι οποίες αξιολογούν τη λογική και επαγωγική σκέψη, ενώ παράλληλα αποκλείουν τους άλλους τομείς όπως είναι η φαντασία, η προσαρμοστικότητα και η ικανότητα στις διαπροσωπικές σκέψεις. Οπότε αν κάποιος έπιασε καλά ποσοστά σ’ ένα από αυτά τα τεστ δε σημαίνει ότι όλοι οι τομείς της νοημοσύνης του, είναι το ίδιο ανεπτυγμένοι.

Θεωρία του Γκάρντνερ.

Και μιας και μιλάμε για τομείς της νοημοσύνης, σκόπιμο είναι ν’ αναφερθούμε στην κατάταξη του Γκάρντνερ. Ο Γκάρντνερ είναι ένας διάσημος ψυχολόγος, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και θεωρείται από πολλούς ως κορυφή στα θέματα της γνωστικής ψυχολογίας. Το 1983 δημοσίευσε ένα ανατρεπτικό βιβλίο με τίτλο «Fames of Mind: The theory of Multiple Intelligence» εισάγοντας για πρώτη φορά τη θεωρία των πολλαπλών ευφυϊών. Σύμφωνα μ’ αυτή, η νοημοσύνη χωρίζεται σε οχτώ τομείς(τη λεκτική- γλωσσική νοημοσύνη, την λογικό-μαθηματική, τη σωματικοκιναισθηματική, τη μουσική, τη διαπροσωπική, την ενδοπροσωπική, τη χωροταξική και τη νατουραλιστική), οι οποίοι έχουν την έδρα τους σε  διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου.

Το ερώτημα που γεννάται κατευθείαν είναι, αν ένας άνθρωπος είναι έξυπνος επειδή κατέχει καλά δύο τομείς ή γιατί κατέχει παραπάνω από δύο τομείς, τη στιγμή που ο μέσος άνθρωπος έχει την ικανότητα να καταλαμβάνει δύο το πολύ τρία μέρη της πολλαπλής ευφυΐας. Ο Ευάγγελος Κατσιούλης δίνει τη δική του απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα.

«Η νοημοσύνη δηλαδή η κριτική ικανότητα, δηλαδή η εξυπνάδα και η ανάπτυξη κάποιας ικανότητας σε βαθμό μεγαλύτερο από το μέσο όρο, αν αυτό ονομάζουμε υψηλή νοημοσύνη, μπορεί να φανεί πρωτίστως εκ του αποτελέσματος, εννοώντας από το κατά πόσο, πώς και πότε θα μπορέσει κάποιος να πετύχει συγκεκριμένους στόχους στη ζωή του, όπως για παράδειγμα να πετύχει το επίπεδο ζωής που θέλει, την ποιότητα ζωής που χρειάζεται, την ικανοποίηση που επιθυμεί στη ζωή του. Οπότε και μπορεί να χαίρεται τις στιγμές του, να θεωρεί τη ζωή του γεμάτη. Δε νομίζω πώς υπάρχει κάποια δοκιμασία που μπορεί να το ελέγξει αυτό. Καθένας έχει τη δικιά του διαδρομή, τις δικές του επιλογές και τα σχέδια που θέλει να πετύχει. Αν κάτι είναι σημαντικό για τον καθένα είναι το πώς θα πετύχει αυτά τα σχέδια και θ αντιληφθεί, όπως και εκτιμήσει την εμπειρία της επιτυχίας του δικού του πλάνου ζωής. Οπότε δεν είναι το αποτέλεσμα σ’ ένα ή δύο τεστ δοκιμασίας, αλλά αν μπορεί να φτάσει στο σημείο να πει στον εαυτό του «Μπράβο φίλε Μάκη, Βαγγέλη, καλά τα κατάφερες. Για μένα αυτό είναι νοημοσύνη»

Εκπαίδευση και νοημοσύνη.

Ο Άλμπερτ Αινστάιν δε μιλούσε ως τα τέσσερα του χρόνια και ήταν ένας κακός μαθητής. Ο Βενιαμίν Φρανκλίνος παράτησε το σχολείο στην ηλικία των δέκα, λόγω των μεγάλων οικονομικών προβλημάτων, που αντιμετώπιζε η οικογένεια του. Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ δεν τελείωσε ποτέ το σχολείο, καθώς δεν το θεωρούσε ενδιαφέρον. Ο Γκέρχαρντ Χάουμπαν έμεινε δύο χρονιές στην τάξη και εγκατέλειψε το σχολείο στην τετάρτη γυμνασίου, ενώ τα λόγια του Τζωρτζ Μπέρναντ Σω για την εκπαίδευση γενικότερα δεν ήταν και ιδιαίτερα κολακευτικά, τονίζοντας ότι «Όλο το εκπαιδευτικό σύστημα είναι μία απάτη. Μετά από τα δέκα χρόνια των μορφωτικών τους σπουδών, οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν σωστά ούτε καν τη μητρική τους γλώσσα».

Αν ανήκατε και σεις στα μαθητικά σας χρόνια στην κατηγορία των κακών μαθητών, ήρθε η ώρα να δικαιωθείτε. Αν βρήκατε ένα ταυτόσημο στοιχείο με τις παραπάνω μεγαλοφυείς προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας, τότε σίγουρα θα περηφανευτείτε. Και αν σας κορόιδευαν ως «σκράπες», θα πάρετε το αίμα σας πίσω.

Ο Ευάγγελος Κατσιούλης αναφερόμενος στο θέμα της εκπαίδευσης διατυπώνει τη δική του άποψη: «Δε νομίζω ότι στόχος της σημερινής εκπαίδευσης είναι να βοηθηθούν τα παιδιά με ικανότητες. Στόχος είναι να παράσχουν κάποια πολύ βασικά γνωστικά αντικείμενα, ένα εύρος γνώσεων, το οποίο δεν είμαι σίγουρος ότι είναι πάντα και για όλους χρήσιμο. Επίσης, φαίνεται τα παιδιά να μην έχουν ενημερωθεί για τη σημασία της βασικής εκπαίδευσης, για τη χρησιμότητα του σχολείου. Το σχολείο σήμερα είναι ανεξάρτητο, αποστασιοποιημένο από την αγορά εργασίας και δεν ασχολείται με τα ειδικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κάθε μαθητή. Κάνουν όλοι τα ίδια μαθήματα και δεν υπάρχει εξειδικευμένο ενδιαφέρον για τους νέους με ειδικές ικανότητες.»

Επιπλέον στην ερώτηση αν ένας μαθητής που φέρνει στο σπίτι καλούς βαθμούς είναι έξυπνος, ενώ ο μαθητής ο οποίος φέρνει κακούς βαθμούς είναι χαζός, απαντάει ότι «Ένας μαθητήςπουδεν διαβάζει ή δεν παρακολουθεί τα μαθήματα είναι ένας μαθητής που μπορεί απλά να είναι αντιδραστικός ή μη συνεργάσιμος. Ο μαθητής επίσης που φέρνει 19 μάλλον είναι επιμελής πέρα από το γεγονός ότι έχει την ικανότητα αντίληψης και αξιοποίησης της γνώσης. Μπορεί ο μαθητής που δε φέρνει καλούς βαθμούς να μην ενδιαφέρεται για το σχολείο, την επίδοση, το διάβασμα ή απλά να βαριέται».

Δυστυχώς το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ένα μονοδιάστατο σύστημα, το οποίο λαμβάνει υπόψιν μόνο μία πλευρά της προσωπικότητας των μαθητών. Στ’ αρνητικά προστίθεται ότι σε μία τάξη εικοσιπέντε παιδιών υπάρχει ένας δάσκαλος για να τα κατευθύνει. Είναι σα να ζητάς από έναν κηπουρό να φροντίσει όλα τα λουλούδια μ’ έναν τρόπο. Πόσο ουτοπικό!

A beautiful Mind.

Όσο και αν μερικοί άνθρωποι είναι πραγματικά ευφυείς, αυτό δεν υπόσχεται και μια ζωή ανέμελη και ξέγνοιαστη. Το προφίλ των ευφυών ανθρώπων, όπως αυτό περιγράφεται στον κινηματογράφο είναι συνήθως περίεργο και παράξενο. Για παράδειγμα η ταινία «Ένας υπέροχος άνθρωπος» δημιουργεί την εικόνα του αντικοινωνικού, αποκλεισμένου, αδιάφορου προς τα κοινωνικά ζητήματα ανθρώπου. Το ίδιο ισχύει και για το πορτρέτο του διάσημου γιατρού Dr. House. Ιδιοφυής μεν εγωκεντρικός, ιδιαίτερος, οξύθυμος δε, «στολισμένο» με  «σνομπίστικο» ύφος. Φυσικά στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται και ο γνωστός σ’ όλους μας ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς.

Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ο υψηλής δείκτης νοημοσύνης αλλά και η δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις. Κανείς απ’ αυτούς δεν μπόρεσε ν’ αναπτύξει το αντίπαλο δέος του IQτο οποίο είναι το EQ.

Τα παραπάνω αντιστρέφουν τον κανόνα της κοινωνίας, που θέλει τους έξυπνους ανθρώπους να είναι και ευτυχισμένοι. Ή για να το αναφέρω διαφορετικά ο έξυπνος άνθρωπος μπορεί να κάνει έξυπνες επιλογές, με στόχο φυσικά την ευτυχία. Ο Ευάγγελος Κατσιούλης με διαφωτίζει λέγοντας «Για να σου απαντήσω στο ερώτημα, θα σου χρησιμοποιήσω ένα πολύ προσφιλές παράδειγμα. Αν έχεις ένα γρήγορο αυτοκίνητο, το τρέχεις πάντα γρήγορα; Το ίδιο είναι και μ’ οποιαδήποτε ικανότητα έχει κάποιος. Όποιος έχει γρήγορα πόδια πάντα τρέχει; Ή αν έχεις οποιαδήποτε άλλη ικανότητα; Η αλήθεια είναι ότι όταν κάποιος έχει την ικανότητα να σκεφτεί, καμιά φορά η σκέψη του στρέφεται εναντίον του. Όταν σκέφτεσαι πάρα πολύ, όταν δεν έχει μάθει να διαχειρίζεσαι τη σκέψη σου, αυτό μπορεί να σου δημιουργήσει προβλήματα παρά να τα λύσει.» Άρα τι; Να σκεφτόμαστε λιγότερο;

«Το θέμα δεν είναι η ποσότητα σκέψης, αλλά η αποτελεσματικότητα σκέψης, με τις απότοκες επιλογές που κάνουμε. Όταν δεν πετυχαίνουμε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, τότε μπορεί δια της πολλής σκέψης μας να κωλυόμεθα, να καθυστερούμε, να χάνουμε χρόνο. Επίσης, ένας που ψάχνεται πολύ μπορεί να ανακαλύπτει πολύ περισσότερα πράγματα, λανθάνουσες έννοιες, υποβόσκοντα θέματα, αλλά μ’ όλα αυτά αντί να λύνει προβλήματα, να δημιουργεί καινούργια. Έτσι μπορεί να μην βλέπει το πολύ απλό, το προφανές, αυτό που οι άλλοι βλέπουν. Έτσι μπορεί να μην είναι άμεσος, να μην είναι αποτελεσματικός και ουσιαστικός. Μπορεί να φαίνεται προβληματισμένος και δυσκίνητος σε καταστάσεις που οι άλλοι άνθρωποι παρουσιάζονται αντανακλαστικοί και γρήγοροι.»

Σταυρόλεξα, Πάζλ, Sudoku…..

Πόσες φορές δεν μπήκατε στον πειρασμό να δοκιμάσετε να λύσετε ένα σταυρόλεξο, να βρείτε εκείνο το αναθεματισμένο τετράγωνο στο Sudoku για να ολοκληρωθεί ο γρίφος, να τελειώσετε το  μισό πάζλ ενός ειδυλλιακού τοπίου; Όλα αυτά τα παιχνίδια σύμφωνα με τους εμπνευστές τους δεν είναι μόνο ψυχαγωγικού χαρακτήρα αλλά συμβάλλουν στην όξυνση του νου και στην αύξηση του δείκτη νοημοσύνης. Δυστυχώς θα σας απογοητεύσω, καθώς ο κ. Κατσιούλης έχει διαφορετική άποψη επί του θέματος.

«Η νοημοσύνη αναπτύσσεται μ’ ό,τι επικαλείται τη νοημοσύνη, την κριτική ικανότητα, όπως για παράδειγμα κάποιοι γρίφοι, κάποια προβλήματα, κάποιες προβληματικές συνθήκες που απαιτούν λύση, την οποία καλείται κάποιος ν’ ανιχνεύσει. Μπορεί να είναι ένα πρόβλημα που δε γνωρίζεις τη λύση και πρέπει να την ανακαλύψεις. Ειδικά σε τέτοια προβλήματα απαιτείται κάθε απόθεμα κριτικής και γνωστικής ικανότητας. Προκειμένου κάποιος να μπει στη διαδικασία να προβληματιστεί από ένα πρόβλημα, απαιτείται το να κεντρίζεται το ενδιαφέρον του από την τοποθέτηση του επί οποιουδήποτε προβλήματος. Πρέπει να έχει το ενδιαφέρον να βρει τη λύση. Επικαλώντας και χρησιμοποιώντας όποιες γνώσεις έχει, ότι έχει μάθει στη ζωή του, μ’ οποιοδήποτε συνδυαστικό τρόπο, να επιχειρήσει να βρει τη λύση, την απάντηση σε κάτι που τον απασχολεί αλλά και κάθε απάντηση προκειμένου να προχωρήσει με τη ζωή του»

Θα κλείσω αυτό το άρθρο μ’ ένα απόφθεγμα του ArthurKoestler, ο οποίος είπε το πολύ σοφό «Το κύριο σημάδι της μεγαλοφυΐας δεν είναι η διανοητική ικανότητα, αλλά η πρωτοτυπία, το άνοιγμα νέων συνόρων» τονίζοντας ότι η ίδια η ζωή είναι από μόνη της αρκετά πολυδιάστατη, πολυσύνθετη και πολύπλοκη , απαιτώντας φυσικά έναν χαρακτήρα, ο οποίος θα δημιουργήσει ένα μέλλον. Το μέλλον του καθενός από εμάς στο δρόμο που λέγεται ζωή.

Υ.Γ. Ευχαριστώ θερμά τον ψυχίατρο- ψυχοθεραπευτή Ευάγγελο Κατσιούλη για την πολύτιμη βοήθεια του. Χωρίς εκείνον δε θα μπορούσα ν’ αντλήσω τις πληροφορίες που χρειαζόμουν για τη συγγραφή αυτού του άρθρου.

Για τον Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Ραμοπούλου, Δημοσιογράφος

Leave a Reply