WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΕΝΑΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ

Share Button

Όσο περίεργο και αν ακούγεται, όσο οξύμωρο και αν φαίνεται υπήρχαν Γερμανοί, οι οποίοι εξυμνούσαν την Ελλάδα και τον πολιτισμός της. Σ’ αντιδιαστολή με του σημερινούς Γερμανούς (εντάξει όχι όλους)και δη τον Υπουργό Οικονομικών Σόιμπλε, ένας ήταν εκείνος, ο οποίος αγαπούσε και εκτιμούσε τους Έλληνες και δε δίσταζε να τους αποθεώνει σε κάθε του ποίημα και πεζό κείμενο. Τ όνομα του πολύ γνωστό σ’ όλην την Ευρώπη και τον κόσμο, Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε.

Και αν ο Σόιμπλε είχε χρησιμοποιήσει μία φράση του Γκαίτε, ώστε να υποτιμήσει το λαό μας, ο ίδιος ο ποιητής και λογοτέχνης φαίνεται να είχε διαφορετική άποψη από τον ομόεθνο του, αναφέροντας «Ότι είναι ο νους και η καρδιά δια τον άνθρωπο, είναι η Ελλάδα δια την ανθρωπότητα».

Ανάμεσα στους Λόρδο Βύρωνα, τον Μπρούνο, Ουγκώ και Σίλερ, ο Γκαίτε σίγουρα κατέχει μία ξεχωριστή θέση ως θιασώτης του ελληνισμού και της ιστορία της χώρας μας και δίκαια κατατάσσεται στο πάνθεον των πιο γνωστών και άξιων καλλιτεχνών της εποχής του.

Ποιος ήταν όμως ο Γκαίτε, τι συμβόλιζε για τους ανθρώπους και ποια ήταν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όχι μόνο της ζωής αλλά και της ποίησης του;

Ο Γιόχαν Γκαίτε γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου του 1749 στη Φρανκφούρτη. Η οικογένεια του ήταν ιδιαίτερα ευκατάστατη και εύπορη. Ο πατέρας του δε είχε διοριστεί ως αυτοκρατορικός σύμβουλος. Μία θέση αρκετά σημαντική αλλά και με μεγάλο γόητρο για την τότε κοινωνία της εποχής. Λόγω της οικονομικής κατάστασης της οικογενείας του έκανε μαθήματα κατ’ οίκον από μεγάλους δασκάλους γαλλικά, αγγλικά, λατινικά και αρχαία ελληνικά.

Το 1765 γράφεται στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας στη Νομική σχολή. Εκεί παρακολουθεί με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον ιστορία, φιλοσοφία, ποιητική, δίκαιο, ιατρική και φυσικές επιστήμες. Τις ελεύθερες ώρες του τις περνούσε στο θέατρο και κατά διαστήματα δούλευε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών.

Τα πρώτα του ποιήματα τα έγραψε σε ηλικία 15 χρονών αλλά δεν υπάρχουν πουθενά γιατί τα κατέστρεψε. Όμως το 1766 γράφει την πρώτη του ουσιαστικά ποιητική συλλογή εμπνευσμένη από τη Σένκοφ. ΄

Όμως μία προσωπικότητα και ένας ανήσυχος χαρακτήρας σαν τον Γκαίτε δεν θα μπορούσε να εφησυχαστεί και ν αρκεστεί μόνο με τις σπουδές στη νομική σχολή. Το 1770 γράφεται στο πανεπιστήμιο του Στρασβούργο για να παρακολουθήσει πολιτικές επιστήμες αλλά και επιστήμες που σχετίζονταν με την ανατομία και τη μορφολογία.

Στο διάστημα αυτό συμμετέχει ενεργά στη λογοτεχνική κίνηση «Θύελλα και Ορμή». Δύο χρόνια αργότερα ερωτεύεται τη Σαρλότε Μπαφ.  Μάλιστα το πάθος του για τη γυναίκα αυτή ήταν τόσο έντονο, ώστε τη μεταμόρφωσε ως κεντρικό ήρωα στο σπουδαίο έργο του «Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου».

Είναι η περίοδος της αναζήτησης για το νεαρό Γκαίτε. Είναι η περίοδος της πνευματικής σκέψης, ψάχνοντας τρόπους να οριοθετήσει την ανθρώπινη ύπαρξη και να της δώσει νόημα. Πρώτοι το επιχείρησαν οι Έλληνες οι αρχαίοι και έτσι ο Γερμανός ποιητής και λογοτέχνης άδραξε την ευκαιρία και μελέτησε Πίνδαρο, Όμηρο αλλά και άλλους κλασικούς Ευρωπαίους φιλοσόφους όπως ο Σπινόζα.

Ο έρωτας για τον Γκαίτε ήταν η έμπνευση του, η δύναμη που τον ωθούσε να γράψει και να οραματιστεί. Το 1775 ερωτεύτηκε και αρραβωνιάστηκε τη Σένεμαν, κόρη ενός τραπεζικού από τη Φρανκφούρτη. Όμως ο έρωτας τους δε θα διαρκέσει και πολύ, ο αρραβώνας διαλύεται τον ίδιο κιόλας χρόνο.

Το 1777 γράφει μερικά από τα καλύτερα ποιήματα του, όπως το «Στη Σελήνη», «Ο ψαράς» και «Τα σύνορα της ανθρωπότητας».

Έντονο ενδιαφέρον προκαλεί το κείμενο του με τίτλο «Και εγώ στην Αρκαδία». Πολλοί νόμιζαν ότι ο Γκαίτε είχε επισκεφθεί την Αρκαδία, αγνοώντας το γεγονός ότι η Αρκαδία είχε ένα εντελώς διαφορετικό νόημα για τους ποιητές και τους ανθρώπους του πνεύματος.  Συμβόλιζε έναν τόπο εξιδανικευμένο, έναν τρόπο ζωής απαλλαγμένο από τα προβλήματα της καθημερινότητας, όπου οι καλλιτέχνες θα μπορούσαν να σκεφθούν ήρεμα και ν αφοσιωθούν ολοκληρωτικά στο έργο τους. Η ζωή στη φύση για εκείνους ήταν το ιδανικό τοπίο, όπου επέρχεται η αρμονία και η ισορροπία μεταξύ του ανθρώπου και της ζωής. Άρα και το κατάλληλο κλίμα για να γράψει κανείς.

Τα ταξίδια για τον Γκαίτε ήταν ένας άλλος τρόπος έμπνευσης και δημιουργίας. Ειδικά όταν είχαν να κάνουν με την κλασική παιδεία. Ο τόπος της Ιταλίας ήταν και είναι ακόμα ένας κλασικός τόπος για να διδαχθείς ποιήματα, ιστορία και πολιτισμό. Το 1786- 1788 ταξιδεύει στην Ιταλία και σε πολλές πόλεις της, όπως τη Βερόνα, τη Ρώμη, τη Πάντοβα, τη Βενετία, τη Φεράρα, τη Μπολόνια, τη Φλωρεντία, τη Νεάπολη και την Πομπηία. Επηρεάστηκε από τα έργα της Αναγέννησης και της Αρχαιότητας.

Επιτέλους το 1788 γνωρίζει τη Χριστιάνα Βούλπιους, η οποία θα γίνει και γυναίκα του αργότερα.

Η γνωριμία που έμελε να το σημαδέψει και να κρατήσει μέχρι και το τέλος της ζωής του ήταν αυτή με τον Σίλερ. Μαζί δημιούργησαν μία σχολή, τη λεγόμενη μουσική σχολή.

Ενδιαφέρουσα είναι η παρακάτω κριτική από το βιβλίο «Αλληλογραφία» μεταξύ των δύο προσωπικοτήτων από τις εκδόσεις πρωτοπορία: « Η ανάγνωση της αλληλογραφίας Σίλερ- Γκαίτε από την αρχή σχεδόν μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια μεγάλη εποχή όχι μόνο για τη Γερμανία αλλά και για όλη την Ευρώπη και σε μια τέχνη που οριοθετώντας αδιάκοπα το πεδίο της ανακαλύπτει τον εαυτό της. Μέσα από αυτά τα γράμματα αναδύεται μια ολόκληρη εποχή όπου τέχνη, λογοτεχνία, φυσικές επιστήμες, θέατρο και φιλοσοφία συνυπήρχαν, αλληλεπιδρούσαν και δημιουργούσαν τα έργα που επρόκειτο να λειτουργήσουν παραδειγματικά και να σφραγίσουν το έργο των απογόνων. Χωρίς Γκαίτε δε νοείται Τόμας Μαν. Και δίχως Σίλερ ο γερμανικός εξπρεσιονισμός μοιάζει να μην έχει ρίζες. Σε τι συνέβαλαν άραγε οι δυο μεγάλοι άνδρες στο κίνημα του ρομαντισμού; Οι ρομαντικοί θαύμαζαν τον Μάιστερ αλλά οι ιδέες του Γκαίτε για το μυθιστόρημα πόρω απέχουν από εκείνες των ρομαντικών. Ο ίδιος θεωρούσε επιπλέον τον κλασικισμό σημαντικότερο από το ρομαντισμό. Πέραν αυτού, το κολοσσιαίο έργο του, που καλύπτει όλα τα είδη του γραπτού λόγου, δεν μπορεί να περιορισθεί στα όρια του όποιου αισθητικού, κοινωνικού ή φιλοσοφικού συστήματος. Ο Γκαίτε είναι από μόνος του μια χώρα και μια εποχή. Φαίνεται υπερβολικό αλλά δεν απέχει και πολύ από την αλήθεια ότι ακόμη και αν δεν υπήρχε κανείς άλλος στον καιρό του, η πορεία της γερμανικής λογοτεχνίας δε θα είχε αλλάξει και πολύ.

Όσον αφορά τον Σίλερ βρίσκεται πολύ πιο κοντά στον Καντ παρά τους ρομαντικούς. Και στα γράμματα του στον Γκαίτε παρατηρούμε ότι εκείνο που κυρίως τον ενδιέφερε ήταν πρώτα να δημιουργήσει το σχέδιο κάθε έργου του και μετά να το γράψει. Επ’ αυτού η επίδραση του Καντ στο Σίλερ υπήρξε τόσο ισχυρή, όση και η επίδραση των έργων του αρχαίου κόσμου. Η καντιανή ετερονομία (το σύνολο των νόμων που δημιουργούνται έξω από τον άνθρωπο) σφραγίζει όλο του το έργο και από αυτήν προέρχεται το φλογερό του πάθος για την ελευθερία. Στο αισθητικό επίπεδο τώρα, η φαντασία διατηρεί και ενισχύει τη δύναμη της μόνο όταν κινείται μέσα σ έναν άψογο οργανωμένο σύνολο».

Ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γκαίτε και όχι μόνο είναι ο Φάουστ. Ξεκίνησε να το γράφει το 1773 σε ηλικία 25 ετών και το ολοκλήρωσε ένα χρόνο πριν πεθάνει, δηλαδή το 1831. Το έργο χαρακτηρίζεται από τη πολυπλοκότητα και ο ίδιος ο δημιουργός του δε δίστασε να το χαρακτηρίσει ως μία «τραγωδία». Με το έργο αυτό ο συγγραφέας εισέρχεται στη νεότερη εποχή του θεάτρου, ένα σατυρικό δράμα, και στη μοντέρνα εκδοχή του. Πρόκειται φυσικά για την αιώνια μάχη του καλού και του κακού και ειδικά όταν το τελευταίο προκαλεί το πρώτο, καταφέρνοντας τον Φάουστ να πουλήσει την ψυχή του διάβολο.

Όλα αυτά ξετυλίγονται περίτεχνα και με έντονη πλοκή στο ποίημα αυτό, κατατάσσοντας το και όχι άδικα στα 100 κορυφαία βιβλία της κλασικής λογοτεχνίας.

Ένα άλλο σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της ζωής του μεγάλου ποιητή και συγγραφέα ήταν όταν στις 2 Οχτωβρίου του 1808 κλήθηκε σε ακρόαση από το Ναπολέοντα, με τον οποίο συζήτησε για το «Βέρεθρο». Ως επιστέγασμα της επιτυχίας του αυτής έρχεται η παρασημοφόρηση του με το διάσημο πια «Τάγμα της Λεγεώνας της Τιμής».

Ο μεγάλος ποιητής, μυθιστοριογράφος, δραματουργός και θεωρητικός πέθανε στις 22 Μαρτίου του 1832. Άφησε πίσω του μία τεράστια παρακαταθήκη για  τους νεότερους συγγραφείς. Πέρα απ αυτό το γεγονός όμως άφησε μία κληρονομιά με πνευματική, φιλοσοφική, κοινωνιολογική και θεολογική διάσταση. Αυτό που οφείλουμε να πούμε στον Γκαίτε για όλη αυτή την αφοσίωση και την προσφορά του είναι ένα απλό ευχαριστώ.

 

Για τον Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Ραμοπούλου, Δημοσιογράφος

 

 

Leave a Reply