WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

STOP BULLYING

Share Button

Τα σχολικά κουδούνια σημαίνουν την έναρξη της γνώσης, την διερεύνηση του πνεύματος, την κοινωνικοποίηση, την εκμάθηση σωστών τρόπων συμπεριφοράς. Για κάποιους άλλους όμως, το σχολείο δεν αποτελεί χώρο ελεύθερης βούλησης, πεδίο καλλιέργειας της κριτικής σκέψης, μέρος προστασίας την ισότητας και των βασικών δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από τη μια πλευρά βλέπουμε την διαδικασία μόρφωσης του νέου κύματος της κοινωνίας, ενώ από την άλλη βλέπουμε ότι αυτό το νέο κύμα πνίγει πολλές φορές τις ίδιες του τις σταγόνες. Πέρα από την φούσκα της παιδείας, τα σχολικά εκπαιδευτήρια, μετατρέπονται σε ψυχολογικές φυλακές, σε δικαστικά αποσπάσματα, ενώ οι κοινωνικές σχέσεις που υποτίθεται πως παράγονται μάλλον θυμίζουν σχέσεις υποδουλωμένων και αφεντάδων. Φαίνεται πως το πρότυπο των κοινωνικών τάξεων έχεις εισχωρήσει βαθιά στις σχολικές αίθουσες, εκεί που κανονικά ισχύει η πλήρης ισότητα, η κοινή αντιμετώπιση, η ομαδικότητα.

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο που παρατηρήθηκε πρώτη φορά το 1978 στη Νορβηγία και εννιά χρόνια μετά το 1987 σε πολλά επιστημονικά περιοδικά εμφανίζεται ο σχετικός όρος “bullying”. Ενώ στα φαινόμενο επισημαίνεται και καταγράφεται την δεκαετία του ’70  δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι εμφανίζεται και τότε. Εξάλλου, αποτελεί ακόμη μια έκφραση της βίαιης συμπεριφοράς  η οποία υπάρχει με την γέννηση του ανθρώπου.

Επιστημονικώς, σύμφωνα με το ΕΨΥΠΕ, ως σχολικός εκφοβισμός ορίζεται η εσκεμμένη και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου από μαθητές σε συμμαθητές τους εντός και εκτός σχολείου. Με λίγα λόγια, ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι ένα απλό πείραγμα, μια πλάκα, που συμβαίνει μεταξύ φίλων, αλλά μια κατάσταση επαναλαμβανόμενη, κατευθύνεται σε συγκεκριμένα παιδιά από παιδιά πολλές φορές και οργανωμένες ομάδες παιδιών, που υπερέχουν σωματικά και έχουν ως αποτέλεσμα το παιδί που εκφοβίζεται να νιώθει απομωνομένο, να βιώνει άγχος και φόβο, να παρουσιάζει σχολική άρνηση και διάφορες συναισθηματικές δυσκολίες.

Η έναρξη της εφηβείας συμπίπτει κατά πολύ με την μετάβαση των μαθητών από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αρχικά, οι βιολογικές αλλαγές όπως το ύψος, το βάρος, η σεξουαλική ωριμότητα, επηρεάζουν άμεσα την αυτό-εικόνα των εφήβων. Εξαιτίας της διαφορετικότητας αυτών των αλλαγών, προκύπτουν διαφορές στην εμφάνιση, την εικόνα του σώματος των εφήβων και επηρεάζουν την ένταξη τους σε μία ομάδα συνομηλίκων. Συχνά μαθητές που  η ανάπτυξη τους επέρχεται με αργούς ρυθμούς γίνονται στόχος υποτιμητικών σχολίων και λεκτικής βίας. Στην πορεία προς την διαμόρφωση ταυτότητας, οι έφηβοι απορρίπτουν τις αξίες των ενηλίκων, προσπαθούν να ξεφύγουν από τους κανόνες τις οικογένειας μέσα από την τήρηση των δικών τους ορίων και της δικής τους αντίληψης σε σχέση με το «καλό» και το «κακό». Η διαμόρφωση του χαρακτήρα συχνά συνοδεύεται από ναρκισσισμό, εγωισμό, έντονες και απότομες συναισθηματικές αλλαγές. Στον κόσμο των ανηλίκων το σχολείο αποτελεί χώρος που έχουν «το πάνω χέρι», ενώ ο κόσμος των ενηλίκων φαίνεται ξένος και κάποτε εχθρικός και καταπιεστικός.

 

Οι διαφοροποιήσεις στις ομάδες συνομηλίκων φαίνεται ότι ακολουθούν κάποια μοτίβα στις δυτικές κοινωνίες. Οι μαθητές με σωματική δύναμη και επιτεύγματα στον αθλητισμό, αποτελούν άτομα που τα θαυμάζουν οι άλλοι και συνήθως δεν πέφτουν θύματα βίας. Οι καλοί μαθητές έχουν λιγότερη αποδοχή από τους υπόλοιπους γιατί στα μάτια τους είναι άτομα που δεν ενδιαφέρονται για το παιχνίδι, δεν συμμετέχουν σε σκανταλιές και συχνά χαρακτηρίζονται με διάφορα κοσμητικά επίθετα όπως «φυτό», «σπασίκλας» κ.α. είναι το πρώτο βήμα της θυματοποίησης τους και λέγεται λεκτική βία. Οι ταραξίες εξαιτίας της αναρχικής και «ελεύθερης» ή ελευθεριάζουσας εμφάνισης και συμπεριφοράς γίνονται γρήγορα θαυμαστοί ακόμα και αν οι συμπεριφορές τους είναι επικίνδυνες. Οι «κακοί» μαθητές προέρχονται συνήθως από εκείνη την ομάδα των ατόμων που χαρακτηρίζονται «εναλλακτικοί» και εμφανίζουν αντικοινωνικές συμπεριφορές οι οποίοι σταδιακά κρίνονται απορριπτέοι από την πλειοψηφία των μαθητών. Οι «μοδάτοι» ξεχωρίζουν κυρίως για την εμφάνιση τους, προέρχονται από οικονομικά εύρωστα περιβάλλοντα, αρχικά ξεχωρίζουν ως πρότυπα προς μίμηση θέτοντας και τα όρια του ρουχισμού που θα ισχύουν στο σχολείο. Οι «λεπτοί» και οι «χοντροί» ίσως ο πιο συχνός διαχωρισμός ομάδων, είναι η πιο σοβαρή αιτία πρόκλησης εκφοβισμού. Η μεγάλη ομάδα των υπολοίπων μαθητών συνήθως δεν ανήκει σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα, καθώς δεν διαθέτει κάποιο έντονο χαρακτηριστικό που να τραβάει την προσοχή.

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2011 και δημοσιεύτηκε στο BMC Psychiatry  έδειξε πως τα θύματα του εκφοβισμού και κυρίως αυτά που βιώνουν σε εβδομαδιαία βάση επιθέσεις, παρουσιάζουν συστηματικά αυτοκτονικό ιδεασμό, ενώ αυτοκτονικές τάσεις εκφράζουν κυρίως τα αγόρια που δέχονται bullying. Άλλες μελέτες του πανεπιστημίου Ιωαννίνων που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, σκιαγραφούν το προφίλ των θυμάτων και θυτών : «Μπορεί να είναι ένα παιδί υπέρβαρο ή παχύσαρκο, ένα παιδί κλειστό ή ένας καλός μαθητής. Σε ότι αφορά του θύτες οι κακές επιδόσεις και η ανεργία του πατέρα φάνηκε να αποτελούν ισχυρούς παράγοντες για τέτοιου είδους επιθετικές συμπεριφορές».

Σήμερα, τα παιδιά βρίσκονται σε επικοινωνία μεταξύ τους κάθε λεπτό της ημέρας, κάθε μέρα του χρόνου. Πέρα από τον εκφοβισμό που δέχονται στο σχολείο, το σπίτι αποτελούσε το καταφύγιο τους από την γελοιοποίηση και τον εξευτελισμό που δέχονταν. Για να υπάρχει εκφοβισμός μέσω διαδικτύου δεν απαιτεί οπτική επαφή. Η διαπόμπευση ενός ατόμου μέσω του διαδικτύου είναι πολύ ευκολότερο και ακόμη πιο σκληρό απέναντι στους άλλους όταν δεν χρειάζεται να κοιτάξουν στα μάτια τον άλλο στον οποίο απευθύνονται οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα τους. Ένας από τους πιο σοβαρούς κινδύνους του cyberbullying είναι ότι μπορεί να συμβεί ανώνυμα καθώς οι αυτουργοί κρύβονται πίσω από τις οθόνες και τα πληκτρολόγια τους γνωρίζοντας ότι θα μείνουν ατιμώρητοι λόγω της ανωνυμίας τους. Στην περίπτωση του cyberbullying το κοινό είναι απεριόριστο. Κακόβουλες αναρτήσει, ενοχλητικές φωτογραφίες, ταπεινωτικά βίντεο και επιθετικά μηνύματα, διαρρέουν ασταμάτητα και παραμένουν για πάντα στο διαδίκτυο απλά με το πάτημα ενός κουμπιού που γράφει «αποστολή» ή ένα κλικ σε μια «κατάσταση ενημέρωσης», προκαλούν μια άμεση και ανεπανόρθωτη ζημιά. Η λεκτική συγνώμη δεν επαρκεί εφόσον ένα σχόλιο αναρτηθεί στο διαδίκτυο ή έχει σταλεί μέσω μηνύματος παραμένει διαθέσιμο για όποιον το έλαβε και μπορεί να προωθηθεί συνεχώς. Ακόμα και όταν το άτομο βρίσκεται στο δικό του καταφύγιο, ταυτόχρονα εκτίθεται από τους συνομηλίκους του καθώς χρησιμοποιεί το διαδίκτυο. Δεν υπάρχουν όρια χρόνου ή χώρου στην περίπτωση του cyberbullying.

 

Τις περισσότερες φορές τα θύματα bullying σιωπούν διότι ντρέπονται, φοβούνται και νιώθουν μεγάλη ενοχή. Η σιωπή του παιδιού ή η απομόνωση τους το δωμάτιο, δεν σημαίνει ότι το παιδί είναι υπάκουο και ήσυχο. Τα θύματα συνήθως δεν εκφράζουν αυτό που βιώνουν γιατί είναι τρομοκρατημένα και δεν θέλουν να προβάλλουν στους γονείς τους την αδυναμία τους.

Η Ελλάδα κατέχει την τέταρτη θέση ανάμεσα σε 41 χώρες διεθνός σε περιστατικά εκφοβισμού. Η σιωπή που καλύπτει αυτές τις πράξεις, η αδράνεια των δασκάλων, η αδιαφορία των γονιών ή η εκδικητική συμπεριφορά, η βία ως μέθοδος επιμόρφωσης, ο υποβιβασμός του παιδιού, οδηγούν στην έξαρση των περιστατικών παγκοσμίως και στην διαμόρφωση των θυμάτων και των θυτών αντίστοιχα. Αν τοποθετήσουμε το φαινόμενο σε μια ευρύτερη κλίμακα θα δούμε ότι η πηγή του κακού βρίσκεται στην έλλειψη μιας βασικής ίσως κοινωνικά κυρίαρχης αξίας, της ισότητας, του σεβασμού στο διαφορετικό. Αν όλοι οι φορείς της κοινωνίας, η οικογένεια, το σχολείο, τα ΜΜΕ, οι εξωσχολικές δραστηριότητες, προωθήσουν μηνύματα και αξίες ενότητας, συμφιλίωσης, δικαιοσύνης και ισότητας τότε μόνο τα παιδιά θα καταφέρουν  να κάνουν πράξη την ορθή έννοια της κοινωνικοποίησης και  του σεβασμού.

 

 

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

 

Σοφία Χρήστου, Δημοσιογράφος

Leave a Reply