WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΑΝΤΑ

Share Button

 

Οι Αποκριές ή αλλιώς το Καρναβάλι κάθε χρόνο παρασύρει τους ανθρώπους κάθε ηλικίας στον ρυθμό του. Το αποκορύφωμα είναι η Τσικνοπέμπτη, μέρα αφιερωμένη στους κρεατοφάγους που ανυπομονούν να τσικνίσουν στους δρόμους των πόλεων, να γιορτάσουν και να γλεντήσουν παρέα με τα «κοψίδια» και άλλες λιχουδιές αλλά και με άφθονο κρασί. Έτσι, τα όρια υποχωρούν, η νεολαία που πρωταγωνιστεί στις εορταστικές αυτές μέρες απελευθερώνεται και η συντηρητική ατμόσφαιρα της πόλης μετατρέπεται σε ένα εικονικό παραμύθι όπου ζωντανεύουν ήρωες από γνωστά φιλμς, ήρωες παραμυθιών παίρνουν διαστάσεις ανθρώπινες, κάνουν παρέα με τους μίμους της καθημερινότητας και ένα ασταμάτητο, ηδονικό γλέντι ξεκινά. Είναι δύσκολο να μην συμμετέχεις στην ευφορία των ημερών, είναι αυτό το «εισιτήριο» διαφυγής έστω και για λίγο από την μίζερη πραγματικότητα που ξυπνάει το ένστικτο του ανθρώπου που αναζητά το ξεσάλωμα, το μεθύσι, την καλοπέραση, την ζωή εκτός ορίων. Για τον έναν ή τον άλλο λόγο όλοι γίνονται μασκαράδες και σκορπούν την γιορτινή διάθεση σε κάθε στενό, σε κάθε γωνία, στην κάθε πόλη της Ελλάδας.

Το ενδιαφέρον, όμως, έρχεται στο σημείο που συναντιούνται τα καρναβαλικά έθιμα με την εκάστοτε παράδοση των Αποκριών. Φαίνεται πως κάθε πόλη της Ελλάδας έχει ένα μοναδικό εθιμικό κύκλο πράξεων για τον εορτασμό του Καρναβαλιού, που τα περισσότερα από αυτά έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα, κάποια στην θρησκευτική ιστορία, ενώ άλλα συμβολίζουν την σύγχρονη απελευθέρωση. Οι εορτασμοί των Αποκρεών διαρκούν τρεις εβδομάδες και ξεκινούν 60 ημέρες πριν από το Πάσχα με σκοπό την σταδιακή μείωση της κατανάλωσης του κρέατος και την προετοιμασία την ορθόδοξων χριστιανών για την Σαρακοστή. Η περίοδος αυτή ξεκινάει με το άνοιγμα του Τριωδίου, ένας όρος προερχόμενος από το όνομα του λατρευτικού βιβλίου που διαβάζεται στην εκκλησία από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι την Μεγάλη Εβδομάδα. Η λήξη των εκδηλώσεων την Αποκριάς γίνεται την Κυριακή της Τυροφάγου.

Η Αποκριά έχει ειδωλολατρική προέλευση, οι εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα αφήνουν υπολείμματα θρησκευτικών τελετών από τα πανάρχαια χρόνια, γιορτάζοντας την είσοδο της άνοιξης, προσδίδοντας έναν μαγικό χαρακτήρα για ευωχία και καλή σοδειά ξεγελώντας τα κακά πνεύματα της φύσης. Τέτοιες τελετές εντοπίζονται στην αρχαία Ελλάδα, με τις οργιαστικές τελετές προς τιμή του θεού Διόνυσου καθώς και στα Κρόνια όργια που πραγματοποιούνταν στο τέλος κάθε χρόνου προς τιμή του θεού Κρόνου, του προστάτη της σποράς και την γονιμότητας. Τα περίφημα Σατουρνάλια των Ρωμαίων, από το λατινικό Saturn που σημαίνει Κρόνος, που είναι μια εξελιγμένη εκδοχή των αρχαίων ελληνικών ειδωλολατρικών τελετών.

Ανιχνεύοντας το παρελθόν του ελληνικού Καρναβαλιού, η πολιτιστική σύνδεση του με την αρχαία λατρεία του Διονύσου, γνωστού ως θεού του κρασιού, τον εορτασμό και την έκσταση, σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, είναι προφανής. Οι Αποκριές όμως, έχουν και Θρακική ταυτότητα και σηματοδοτούν την λατρεία του θεού του κρασιού και του κεφιού, αλλά και της ζωής και της αναπαραγωγής ο οποίος όπως λέγεται είχε τόπο καταγωγής του την θρακική γη. Στο μεγάλο αυτό γλέντι των ημερών, ο αρχαίος θεός της ηδονής Διόνυσος συνοδευόταν από τους Σάτυρους και τους Σελινούς οι οποίοι με στεφάνια από κισσό στο κεφάλι, με προσωπεία, με φορεσιές από δέρματα ζώων, ολοκλήρωναν το τελετουργικό της μεταμφίεσης. Οι λάτρεις του Διόνυσου απολαμβάνοντας άφθονο κρασί, αισχρολογούσαν, τραγουδούσαν και χόρευαν. Οι Διονυσιακές και Βακχικές αυτές γιορτές, συμβόλιζαν την αλλαγή των εποχών, την εποχή που η γη αναγεννάτε από την χειμερία νάρκη, ενώ αφιερώνονταν στις ψυχές των νεκρών που οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι προσχώρησαν στο ζωντανό κόσμο περίπου την 1η Μαρτίου.

Τον 2ο αιώνα μ.Χ. οι Βακχικές γιορτές έφτασαν στην Ρώμη, με το όνομα Σατουρνάλια προς τιμή του Σατούρνου, δηλαδή του θεού Κρόνου, και άρχιζαν στις 17 Δεκεμβρίου. Ήταν θυσίες προς τον θεό με πλούσια γεύματα και λαϊκές εκδηλώσεις στην διάρκεια των οποίων εφαρμόζονταν η πλήρης αποδυνάμωση των ισχυρών, οι δούλοι απελευθερώνονταν ενώ εξέλεγαν διά κλήρου ένα βασιλιά με σκοπό να κυβερνήσει τις μέρες της έκστασης συμβολίζοντας την «Χρυσή Εποχή του Κρόνου» όπου όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι.

Από την άλλη πλευρά, παρατηρούμε ότι ετυμολογικά η λέξη Καρναβάλια έχει κοινή ρίζα με την λέξη “carne”(κρέας) μια παραλλαγή της ιταλικής διαλέκτου προερχόμενη από την ιταλική έκφραση “levare carne”  που σημαίνει αφαίρεση του κρέατος. Δεδομένου ότι το κρέας απαγορεύεται κατά την διάρκεια της Σαρακοστής. Η λέξη carne μπορεί επίσης να μεταφραστεί ως σάρκα. Έτσι, λέγοντας carne vale, εννοούμαι τον «αποχαιρετισμό» της σάρκας, μια φράση που αγκαλιάστηκε από τους οπαδούς του Καρναβαλιού οι οποίοι ενθαρρύνουν την απομάκρυνση του καθημερινού μας εαυτού και την αποδοχή της έκστασης και της ανέμελης φύσης. Άλλοι μελετητές έθεσαν την προέλευση των Αποκριών στο ρωμαϊκό όνομα “Navigium Isidis”(πλοίο της Ίσιδας) όπου η Ίσιδα αυτή την εποχή αντικατοπτριζόταν στην ακτή για να ευλογήσει την έναρξη της εποχής της ναυσιπλοΐας. Η γιορτή που διοργανώνονταν αποτελούνταν από μια παρέλαση πιστών με μάσκες, ως συνοδοί ενός διακοσμημένου ξύλινου σκάφους που σήμερα είναι τα άρματα του σύγχρονου Καρναβαλιού.

Με την πάροδο του χρόνου κατά την εξάπλωση του Χριστιανισμού και την υποβάθμιση των παγανιστικών λατρειών, η Ορθόδοξη Εκκλησία προσπάθησε να υποτάξει τα ειδωλολατρικά τελετουργικά αντικαθιστώντας τα με νέες χριστιανικές πρακτικές ενσωματώνοντας κάποιες παγανιστικές τελετές οι οποίες εξακολουθούν να πραγματοποιούνται ως τις μέρες μας. Χαρακτηριστική πρακτική που διατηρήθηκε και χρησιμοποιήθηκε από κάθε θρησκεία ανά τα έτη είναι η κατάθεση φόρου τιμής στους νεκρούς. Στον Χριστιανισμό πραγματοποιείται με τα Ψυχοσάββατα συνοδευόμενα από προσευχές και κόλλυβα. Τα Ψυχοσάββατα είναι τα δύο Σάββατα που προηγούνται της Κυριακής των Αποκρεών όταν σταματάει η κατανάλωση κρέατος και την Κυριακή της Τυρινής καθώς και το πρώτο Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα.

Διονυσιακό, Μεσαιωνικό, παγανιστικό, όπως και να το βαφτίσεις, όπως κι αν το ζήσεις, το Καρναβάλι υπόσχεται να ξορκίσει, έστω και για λίγο, τις δυσκολίες των καιρών, δίνοντας ζωή σε φιγούρες αγαπημένες, αφήνοντας τον καθημερινό μας εαυτό στην άκρη. Από την Πάτρα και την Ξάνθη ως το ιστορικό και παιχνιδιάρικο Ρεθυμνιώτικο και τα ατμοσφαιρικά νησιώτικα καρναβάλια, κι από τους Γενίτσαρους και τις Μπούλες της Νάουσας ως το Τυρναβικό Μπουρανί, κάνουμε μια βόλτα στα σημαντικότερα Καρναβάλια της Ελλάδας και παρατηρούμε πω αυτή η παράδοση, αυτό το τελετουργικό έθιμο δίνει χρώμα στις γκρίζες γειτονιές, δίνει χαρά σε μικρούς και μεγάλους, δίνει μια διέξοδο από την καθημερινότητα και απελευθερώνει το αγαπημένο αίσθημα του ανθρώπου που είναι η καλοπέραση και το ατελείωτο γλέντι.

 

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Χρήστου, Δημοσιογράφος

 

Leave a Reply