WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ: ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ – ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ

Share Button

Στις σύγχρονες κοινωνίες η ανθρωποκτονία θεωρείται το πιο σοβαρό έγκλημα. Μια ανηλεή επίθεση στη συλλογική συνείδηση, ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Σύμφωνα με τον Durkheim σκοτώνοντας έναν άνθρωπο με έναν ορισμένο τρόπο σπάνε οι δεσμοί με την ανθρωπότητα και σε συνδυασμό με την κύρια γραμμή σκέψης ου 19ου αιώνα η οποία αντιλαμβάνεται την ποινική, δηλαδή, τον δολοφόνο, το άτομο που διενεργεί την ανθρωποκτονία ανήκει στο προ- ανθρώπινο σχέδιο. Ωστόσο, αυτή η συμπεριφορά μετέβη σε ένα κανονιστικό επίπεδο όταν, στην αρχαία Ελλάδα, η ανθρωποκτονία τιμωρούνταν μόνο όταν γινόταν εντός της ίδιας οικογένειας. Παρά το γεγονός ότι απαγορεύεται η βρεφοκτονία ήταν ανεκτή στην Ευρώπη μέχρι τον 17ο αιώνα χωρίς τιμωρητικές συνέπειες όπως αναφέρουν οι Hughes και Scheper. Σήμερα είναι το μόνο καταδικαστέο έγκλημα παγκοσμίως με ισόβιες κυρώσεις συμπεριλαμβανομένων την θανατική ποινή. Η καταδίκη σε θάνατο σύμφωνα με τις κοινωνίες που την εφαρμόζουν, επιτρέπουν να εκτελεστούν οι βαρυποινίτες ανθρωποκτονιών, ως εγγύηση για τις βλάβες που προκάλεσαν, απειλώντας τις αστικές αξίες, όπως η ελευθερία, η ισότητα και το δικαίωμα στην ίδια την ζωή. Οι Roberts, Zgoba  και Scahidullah ορίζουν την ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, ακούσια ή εκούσια χαρακτηριζόμενη από τον Liem ως η πιο βίαιη εκδήλωση της επιθετικότητας και της συμπεριφοράς.

Η επιστημονική μελέτη του εγκλήματος αρχίζει με την εξέταση του βιολογικού ορθολογισμού και ψάχνει για εξηγήσεις και τις αιτίες την οργανική δομή της παραβατικής.  Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της φυσικής και μορφολογικής παρατήρησης, παράγοντες τους οποίους τα άτομα χάνουν τον έλεγχο, θέτοντας τους έτσι το έλεος του ντετερμινισμού. Σύμφωνα με αυτή την λογική κατά τον 19ο αιώνα ανθίζουν οι βιο-ανθρωπολογικές θεωρίες επηρεαζόμενες από τον Δαρβίνο. Ο εγκληματίας δεν ήταν μόνο κάποιος ο οποίος παρεναίβει τον νόμο, ήταν ένα αταβιστικό ον, που χαρακτηρίζεται από ακριβή φυσικά στίγματα, όπως αναφέρει η Canter, συνδέοντας ορισμένους τύπους εγκλημάτων και ψυχολογικών χαρακτηριστικών, όπως η ματαιοδοξία, ο εγωισμός και η έλλειψη τύψεων. Το έργο της δικάζει και η ποινική εξουσία με φαινομενική απλότητα, δεδομένου ότι βασίστηκε σε θετικιστικές αρχές με ελάχιστα περιθώρια για λάθη.

Η εγκληματική συμπεριφορά δεν είναι μόνο ένα αποτέλεσμα των βιολογικών παραγόντων, αλλά της αλληλεπίδρασης αυτών των παραγόντων με το περιβάλλον στο οποίο το άτομο γεννήθηκε και μεγάλωσε. Οι ερευνητές έχουν από καιρό προσπαθήσει να δημιουργήσουν μια συσχέτιση μεταξύ της βίαιης εγκληματικότητας και γενετικών ανωμαλιών, καταφεύγοντας σε μελέτες για πληθυσμούς που αναδεικνύουν την σύνδεση γενετικών παραγόντων με την ανάπτυξη επιθετικής, αντικοινωνικής και βίαιης συμπεριφοράς. Μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας εξελίσσεται η θεωρία εκείνη που αποδεικνύει ότι η επιρροή των αλλαγών στην λειτουργία ορισμένων περιοχών του εγκεφάλου, προέρχεται από το μεταιχμιακό σύστημα καθώς και το κροταφικό και μετωπιαίο λοβό, υπεύθυνοι για την μεσολάβηση της επιθετικότητας και της βίας. Μέσω της νευρο-απεικόνισης οι ερευνητές ανέπτυξαν μελέτες με θέματα που παρουσιάζονται εγκεφαλικοί τραυματισμοί και ελλείμματα. Η θεωρία “neuropsychopathology” καθορίζει μια σχέση μεταξύ των τραυματισμών στις προμετωπιαίες περιοχές, τις συνδέσεις με υποφλοιικές  και κροταφικές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με μεταιχμιακές δομές και καταλήγουν σε επιθετική συμπεριφορά. Η τελευταία συνδέεται με ελλείμματα στην εκτελεστική λειτουργία (προσοχή, εστίαση, μνήμη και υψηλότερες νοητικές διεργασίες) η οποία δημιουργεί μια εσφαλμένη ερμηνεία των ερεθισμάτων και την αδυναμία για την ρύθμιση των παρορμήσεων. Άτομα με μετωπικούς τραυματισμούς του εγκεφάλου παρουσιάζουν χαμηλότερα στατιστικά συναισθηματικού ελέγχου και την αδυναμία εκτίμησης του αντίκτυπου της συμπεριφοράς τους. Μπορούν, επίσης, να έχουν δυσκολίες στην ενσυναίσθηση και στην κριτική αξιολόγηση των δυσλειτουργικών συμπεριφορών τους οι οποίες τείνουν να επαναλαμβάνονται. Οι γενετικές και νευρολογικές ανωμαλίες δεν παρουσιάζονται σε όλα τα άτομα που διαπράττουν βίαια εγκλήματα, δηλαδή, ανθρωποκτονίες. Τα στερεότυπα που συνδέονται με το έγκλημα και τον εγκληματία αντιστοιχούν σε μία μόνιμη ή προσωρινή ανωμαλία η συμμόρφωσης που μπορεί ή όχι α είναι θεραπεύσιμη παραχωρώντας έτσι το θέμα την επικινδυνότητα. Η τιμωρία φαίνεται να προέρχεται από αυτή τη λογική βεβαιότητα.

Η έκθεση σε βίαιη, εξουθενωτική ή καταχρηστική δυναμική της οικογένειας υποδηλώνει ότι εκτός από την συχνότητα, την ένταση και την διάρκεια είναι ζωτικής σημασίας να εξεταστεί η περίοδος ανάπτυξης του παιδιού-θύματος δεδομένου ότι οι αυξήσεις του κινδύνου συναντάτε σε μικρότερες ηλικίες. Αρκετές μελέτες έχουν αποκαλύψει τις αρνητικές επιπτώσεις της έκθεσης και υποβολής σε βίαιες και αμελείς συμπεριφορές, παρουσιάζοντας σημαντική συσχέτιση με την γνωστική εξασθένιση και των εγκληματικών συμπεριφορών κατά την διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Ο τρόπος που ένα παιδί αντιλαμβάνεται και κατανοεί τις επιθετικές αλληλεπιδράσεις επηρεάζει τον τρόπο που αντιδρά σε μια κατάσταση σύγκρουσης. Αρκετές μελέτες διεξάγονται σε νέους που διέπραξαν ανθρωποκτονία επαληθεύοντας την θεωρία των δυσλειτουργικών οικογενειών με σοβαρά θέματα ψυχικής υγείας όπου η χρήση ψυχοδραστικών ουσιών μπορεί επίσης να επαληθευτεί.

anthropoktonia-o-thanatos-tou-roumanou-pou-vrethike-sta-latsia

Αυτά τα παιδιά που εκτίθενται σε διάφορες μορφές βίας αι είναι συχνά θύματα σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης, δείχνουν την σημασία της οικογένειας ως προνομιακή ομάδα του εγκεφαλικού επεισοδίου. Ένας αριθμός μελετών δημιουργεί επίσης μία σχέση ανάμεσα στην παιδική ηλικιακή κακοποίηση και στις διαταραχές προσωπικότητες συμπεριλαμβανομένης της ψυχοπάθειας. Το 2006 ο Ogloff έδειξε ότι το 10% έως 15% των βίαιων και σεξουαλικών παραβατών του εγκλήματος εμφανίζουν ένα σημαντικό επίπεδο της ψυχοπάθειας. Όταν αυτά τα στοιχεία αλληλεπιδρούν με περιστασιακούς παράγοντες κακοποίησης και έλλειψης προσοχής το παιδί μαζί με άλλους παράγοντες κινδύνου, όπλα, ναρκωτικά και αλκοόλ, και με βάση την προσωπικότητα του, απογοήτευση, κακή κριτική σκέψη και διαχείριση θυμού, αποτελούν τους ισχυρούς προγνωστικούς παράγοντες της νεανικής ανθρωποκτονίας. Κοιτώντας πίσω στην ιστορία, η παιδική ηλικία και η οικογενειακή ήταν σχεδόν ανύπαρκτες δομές στο Μεσαίωνα. Με την έλευση της βιομηχανικής επανάστασης και τον καπιταλισμό, η λεγόμενη πυρηνική οικογένεια αναδύεται, ένα μοντέλο που υπάρχει και σήμερα. Ο ρόλος της πρωτοβάθμιας κοινωνικοποίησης η οποία χαρακτηρίζεται από την εκμάθηση των κοινωνικών κανόνων και προτύπων συμπεριφοράς στα οποία έχει κανείς πρόσβαση, επιτρέπει τον καθορισμό των προγραμμάτων παρέμβασης με στόχο την αντιμετώπιση των αναγκών των οικογενειακών και παιδικών.

Αρκετές κλινικές μελέτες επιχείρησαν να αξιολογήσουν τον κίνδυνο των ατόμων με ψυχιατρικές διαταραχές για τη διάπραξη ανθρωποκτονίας. Για παράδειγμα, ο Hiroze το 1979 και ο Πέτρουσον και Gudjonsson το 1981, απέδειξαν την παρουσία ψυχιατρικών διαταραχών, δηλαδή, σχιζοφρένειες.

Ο Nielssen το 2010 σε αντίθεση με το κατασκεύασμα που υποδηλώνει ότι οι ανθρωποκτονίες διαπράττονται από άτομα με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, αποκάλυψε την συχνότητα εμφάνισης της στις περισσότερες χώρες να είναι 0,13 σε 100.000 άνθρωποι που θεωρείται πολύ χαμηλή, το ποσοστό αυτό αυξάνεται σε χώρες όπου τα ποσοστά ανθρωποκτονιών είναι υψηλότερα. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η πλειοψηφία των εγκλημάτων που διαπράττονται από άτομα με ψυχιατρικές διαταραχές έχουν δεσμευτεί κατά την διάρκεια μιας περιόδου κρίσης ή όταν το άτομο δεν είναι σε φαρμακευτική αγωγή. Σύμφωνα με τους Modestin και Ammann τα άτομα σε μια ψυχωτική οξεία φάση της σχιζοφρένειας είναι τέσσερις φορές πιο πιθανό να καταδικαστούν για βίαια εγκλήματα, ενώ τα άτομα με χρόνια εξέλιξη της σχιζοφρένιας δεν παρουσιάζουν σημαντικές αλλαγές σε όρους βίαιων εγκληματικών πράξεων. Μόνο ένας μικρός αριθμός ανθρώπων με σχιζοφρένεια διαπράττουν εγκλήματα και όταν το κάνουν είναι μια συνέπεια της συμπτωματολογίας της νόσου. Ωστόσο, οι συγγραφείς τονίζουν ότι αν και αυτή η επιθετικότητα μπορεί να απευθύνεται σε κάποιον άλλο είναι η πιο τυπικά αυτό-κατευθυνόμενη.  Με άλλα λόγια, υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα η επιθετικότητα να οδηγεί σε αυτοκτονία από ό,τι στην ανθρωποκτονία.

Αν και η αιτία της ανθρωποκτονίας δεν μπορεί να αποδοθεί σε ψυχοπαθολογικούς παράγοντες μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι όταν το έγκλημα διαπράττεται από ένα άτομο σε κάποιο τύπο ψυχιατρικής διαταραχής εκεί επικρατούν η νοητική αναπηρία και η χρήση ψυχοδραστικών.

Το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών (  American Psychiatric Association, 2013) περιλαμβάνει τη χρήση των ουσιών και το αλκοόλ ως ωθήσεις των ψυχιατρικών διαταραχών. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Miles δεν είναι ψυχο-φαρμακολογικά δυνατόν να διαπιστωθεί άμεση σχέση μεταξύ των αποτελεσμάτων των τοξικών ουσιών και της ανθρωποκτονίας. Μια πιθανή εξήγηση γι’ αυτήν την ένωση τονίζει ότι οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που δημιουργούνται από την ανάγκη να διατηρηθεί το πρότυπο της χρήσης ναρκωτικών και διακίνησης, ενισχύουν έτσι την εγκληματική συμπεριφορά.

Ο Golstein στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ανέλυσε τις περιπτώσεις ανθρωποκτονιών και εντόπισε τρία είδη σχέσεων: ψυχοφαρμακολογική, βία, οικονομικός καταναγκασμός και συστηματική βία. Η πρώτη σχετίζεται με τη χρήση ή την απουσία ουσιών, ο οικονομικός καταναγκασμός συμβαίνει όταν το εθισμένο άτομο επιλέγει να ακολουθήσει μια εγκληματική πορεία ως έναν τρόπο να υποστηρίξει τον εθισμό του. Τα πιο κοινά εγκλήματα που σχετίζονται με την πώληση των ναρκωτικών και τα εγκλήματα της ιδιοκτησίας, οδηγούν στην ανθρωποκτονία. Τέλος, η συστηματική βία αφορά την σχέση μεταξύ των εμπόρων και χρηστών, υπονοώντας ένα πολύ υψηλό επίπεδο της βίας: είσπραξη οφειλών, οι διαφορές του εδάφους, διακίνηση ναρκωτικών.

Σήμερα, η επιθετικότητα είναι γλωσσικά ριζωμένη, δηλαδή, όταν οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα αναπαράγονται σε σχέση με άτομα με ψυχικές διαταραχές που έχουν διαπράξει βίαια εγκλήματα. Οι 1942 μελέτες από τους Shaw και MacKay στα τέλη της δεκαετίας του ’80 στοχεύουν να εξηγήσουν την εγκληματικότητα, δηλαδή, το βίαιο έγκλημα, σύμφωνα με διαρθρωτικούς παράγοντες: χαμηλοί κοινωνικοοικονομικοί δείκτες, εθνοτική ανομοιογένεια και υψηλή οικιστική κινητικότητα. Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων οδηγεί στην αποδυνάμωση των κοινωνικών κανόνων μέσω της τροποποίησης της συμπεριφοράς των ατόμων, καθιστώντας πιο δύσκολο για αυτούς να μάθουν τους κανόνες, ιδίως μεταξύ των νεότερων ομάδων. Το έγκλημα εξηγήθηκε σύμφωνα με την διαταραχή και την έλλειψη ολοκλήρωσης, στοιχεία που χαρακτηριστήκαν από κοινότητες μεταναστών που περιλαμβάνουν τις φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες. Από την άποψη της ανθρωποκτονίας, το έγκλημα δεν θα πρέπει να δικαιολογείται με βάση τη φυλετική ή εθνοτική υπόθεση. Η εξήγηση των ανθρωποκτονιών απορρέει από την μεγαλύτερη σταθερότητα της οικογένειας, δηλαδή, η παρουσία και των δύο γονέων σε όλη την διάρκεια της εφηβείας, όπως επίσης, και το γεγονός ότι οι κοινότητες ζουν σε περιοχές με υψηλή συγκέντρωση μεταναστών. Αυτή η υψηλή συγκέντρωση εκλαμβάνεται ως εγκληματογόνος παράγοντας, αποδεικνύοντας ότι αυτές οι κοινότητες είναι πιο συνεκτικές και ενωμένες σε άτομα που αλληλεπιδρούν και εύκολα καθορίζουν κοινούς στόχους. Η άνιση κατανομή των πόρων, προωθεί την κοινωνική ανομία, όπως η έλλειψη ευκαιριών, η κοινωνική ανισότητα, η πυκνότητα του πληθυσμού, η ανεργία και η περιθωριοποίηση μπορεί να είναι παράγοντες κινδύνου βίαιης εγκληματικότητας.

Ωστόσο, η πλειοψηφία των μελετών που έχουν προσπαθήσει να δημιουργήσουν μια σύνδεση μεταξύ της ανθρωποκτονίας και των οικονομικών μειονεκτημάτων έχουν επικριθεί δεδομένου ότι αποτυγχάνουν να εξηγήσουν και να καθορίσουν ένα μακρο-κοινωνικό μοντέλο που να συγχέει την ανθρωποκτονία με την οικονομική στέρηση. Στην πραγματικότητα, οι βιολογικοί – προμετωπιαίος φλοιός, γενετική μετάλλαξη- οι αναπτυξιακοί – κατάχρηση, δυσλειτουργική οικογένεια, έκθεση σε βία- οι ψυχοπαθολογικοί – περιπτώσεις κατάχρησης ψυχοτρόπων ουσιών και ψυχική ασθένεια – και οι κοινωνικοί – φτώχεια, φυλετικός διαχωρισμός- δείκτες αλληλεπιδρούν και σχετίζονται με την αύξηση της επιθετικότητας και της βίας (Andrews & Bonta, 2010, Raine, 2013).

Η γνώση και η κατανόηση αυτής της μορφής εγκληματικότητας είναι ζωτικής σημασίας κατά τον καθορισμό των κοινωνικών, των πολιτικών εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης και της δικαστικής απόφασης. Μια προληπτική προοπτική θα είναι πάντα η καλύτερη λύση, θεσπίζοντας τυχόν αιτιώδη συνάφειες μεταξύ της παιδικής αμέλειας – κακοποίησης και το βίαιο έγκλημα. Από την άλλη πλευρά, ο κίνδυνος ενός βίαιου εγκλήματος που διαπράττεται από άτομα που υποφέρουν ένα ψυχωτικό επεισόδιο είναι γνωστός. Είναι σημαντικό να αναδειχθεί ο ρόλος των κέντρων περίθαλψης που παρακολουθούν τα άτομα με σοβαρές ψυχικές ασθένειες και τις οικογένειες τους, καθώς και ο εκπαιδευτικός τους ρόλος που είναι ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη της τροπής και της προκατάληψης που σχετίζονται με την ψυχική ασθένεια, ένα στίγμα που τόσο συχνά κρύβει το πρόβλημα αντί να το εξετάζει. Από την άποψη της οικογενειακής παρέμβασης, η γνώση και η κατανόηση της ανθρωποκτονίας επιτρέπει την παρέμβαση των οικογενειών.

Τέλος, στον δικαστικό χώρο είναι σημαντικό να τονιστεί η αντικειμενικότητα και ο ορθολογισμός του νόμου που επιβάλλει την πρακτική του σε όσους εφαρμοστεί. Εκείνοι που διαπράττουν ανθρωποκτονία καταδικάζονται σύμφωνα με την εισαγωγή των φαινομενικά αποδεδειγμένων στοιχείων. Η έρευνα στον τομέα αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την παροχή πληροφοριών που μπορεί να είναι χρήσιμες κατά την διάρκεια της ακαδημαϊκής κατάρτισης των δικαστών.

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Χρήστου, Δημοσιογράφος

Leave a Reply