WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

E-BOOK ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

Share Button

Η ιστορία του βιβλίου συνδέεται στενά με τις τεχνολογικές καινοτομίες και τις κοινωνικές αλλαγές. Η συνάντηση των τριών μεγάλων εφευρέσεων, της γραφής, του χαρτιού και της εκτύπωσης μαζί με την εξάπλωση της λογοτεχνίας, συνέβαλαν στην μέγιστη εδραίωση της έκδοσης του βιβλίου. Ως αποτέλεσμα προέκυψαν εμπορικές εκδόσεις, οι οποίες αρχίζουν στα μέσα του 15ου αιώνα με την εφεύρεση της τυπογραφίας. Η έκρηξη πληροφοριών κατά το δεύτερο εξάμηνο του 20ου αιώνα, χαρακτηρίζεται από την χρήση των τεχνολογιών καταγραφής, την εξάπλωση της χρήσης του internet και την ψηφιοποίηση ου περιεχομένου μεταβάλλοντας εντελώς ο εκδοτικό τοπίο. Οι εκδόσεις των βιβλίων δεν καταλαμβάνουν την πολιτιστική θέση που είχαν αποκτήσει μέχρι τον Β’  Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω της εμφάνισης των ψηφιακών μέσων ενημέρωσης.

Στον τομέα της διδασκαλίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, έχουμε μια ποικιλία βιβλίων που διαχωρίζονται σε σχολικά, που αφορούν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών, βιβλία αναφοράς που παρέχουν τεκμηριωμένες πληροφορίες για εξειδικευμένα θέματα και επιστημονικές μονογραφίες, όπως η συλλογή δοκιμίων για ένα συγκεκριμένο θέμα. Σύμφωνα με μια σύγχρονη έρευνα για την αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου ως μέσο για την παροχή ψηφιοποιημένου εκπαιδευτικού υλικού έδειξε πως πλέον τα τυποποιημένα βιβλία βρίσκονται σε ανεπάρκεια ενώ έχουν αντικατασταθεί από ψηφιακό υλικό το οποίο παρέχεται στους διδασκόμενους. Η έκδοση διδακτικών βιβλίων πρέπει να υπερασπιστείς σε βάθος λόγω της ετερτογένειας που καθιστά ο συγκρότημα της βιομηχανίας δεδομένου ότι παράγονται βιβλία που στοχεύουν σε πολλούς ακαδημαϊκούς κύκλους, η άμεση παιδεία καθίσταται σχεδόν αδύνατη χωρίς τα ακαδημαϊκά βιβλία και τέλος η βιομηχανία του βιβλίου έχει καθιερώσει την μαζική ψηφιοποίηση του περιεχομένου του συμβάλλοντας την γρήγορη εξαφάνιση του.

Στις παραδοσιακές εκδόσεις βιβλίων οι εκδότες που σπανίως αλληλεπιδρούν με τους αναγνώστες βρίσκονται στο κέντρο όλων των συναλλαγών και τα βιβλία σχεδόν πάντα πωλούνται μέσω μεσαζόντων. Οι εκδότες υπαγορεύουν τους όρους στους συγγραφείς και στους διαμεσολαβητές και τους αναγνώστες, διαδραματίζοντας έναν πολύ περιορισμένο ρόλο σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των βιβλίων. Αρκετές μελέτες έχουν επισημάνει περιορισμούς, όπως μεγάλες καθυστερήσεις στην επεξεργασία, την δημοσίευση, την ανάδραση, την προχειρότητα των βιβλίων που πλέον εκδίδονται. Ωστόσο, η αύξηση της ψηφιοποίησης και η εξάπλωση του διαδικτύου ως παγκόσμιου μέσου οδήγησε σε μείωση της χρήσης των υπηρεσιών διαμεσολάβησης για την δημοσίευση.  Η ηλεκτρονική υποβολή και η αναθεώρηση των ψηφιοποιημένων χειρογράφων βελτιώνει σημαντικά την επιχειρησιακή απόδοση και εξοικονομεί χρόνο πολύτιμο για την τελειοποίηση ενός βιβλίου. Συγγραφείς χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τα ψηφιακά προγράμματα επεξεργασίας κειμένων για να γράψουν ή και να επεξεργαστούν τα δικά τους χειρόγραφα και μάλιστα επιλέγουν την διαδικτυακή κυκλοφορία τους αντί για την παραδοσιακή τυποποιημένη έκδοση.

Σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, η πρώιμη κυκλοφορία e-books για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, στόχευσε σε τέσσερις παράγοντες για την επιτυχία τους: αρχικά έπρεπε να υπάρξει η κατάλληλη ψηφιακή κωδικοποίηση, δηλαδή, η μετατροπή των χαρακτηριστικών ενός κειμένου σε κατάλληλη γλώσσα για υπολογιστές, έπειτα η κατάλληλη τεκμηρίωση των ηλεκτρονικών κειμένων για εύκολη αναγνώριση των πηγών  και τέλος η καταλογράφηση των ηλεκτρονικών κειμένων και η αντιμετώπιση των ζητημάτων λογισμικού προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβαση των χρηστών σε e-κείμενα. Οι αρχικές αντιδράσεις των φοιτητών με την χρήση των ηλεκτρονικών βιβλίων ως μέθοδος παράδοσης περιεχομένου ήταν ενθαρρυντικές. Τα γραφικά και οι κινούμενες εικόνες στα ψηφιοποιημένα για παράδειγμα ιατρικά βιβλία βοήθησαν στην παράσταση εννοιών λεπτομερώς.

Το ενδιαφέρον, όμως, έγγυται στο γεγονός ότι αν και οι μαθητές εκτιμούσαν το ρόλο των ηλεκτρονικών πηγών στο να μπορούν να βελτιώσουν της ακαδημαϊκή τους σταδιοδρομία, επιτρέποντας την ταχύτερη και ευκολότερη πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα επίκαιρων πληροφοριών, η έλλειψη ηλεκτρονικών υπολογιστών απέτρεπε πολλούς φοιτητές από την χρήση τους. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90  και στις αρχές του 2000, η εμφάνιση ηλεκτρονικών κοινοπραξιών που πωλούν e-books σε μια ομάδα ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και βιβλιοθηκών ήταν μια σημαντική εξέλιξη. Τα οικονομικά οφέλη που επιτυγχάνονται τόσο για τους εκδότες όσο και για τους χρήστες είναι φανερά, καθώς και οι μέσες τιμές των βιβλίων μειώνονται κατά 15-20 φορές.

Ωστόσο, επιτρέποντας την πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς πόρους και τον έλεγχο ηλεκτρονικών βιβλίων που βρίσκονται σε όλες τις βάσεις δεδομένων, θέτουν μεγάλες προκλήσεις στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες. Σύμφωνα με τους Looney και Sheeha, τρεις παράγοντες είναι κρίσιμοι για την αποτελεσματική χρήση ων ηλεκτρονικών βιβλίων στην εκπαίδευση, δηλαδή, ο περιεχόμενο, η προσβασιμότητα και η αναγνωσιμότητα. Η εξέλιξη των ψηφιακών πλατφορμών, όπως τα κοινωνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι ψηφιακά νεοσύστατες εφαρμογές, επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο τα e-books είναι προσβάσιμα στους χρήστες.

Τα e-books παρέχουν ένα μέσο για παροχή βιβλίων, η οποία ρυθμίζεται και προσαρμόζεται στην εξουσιοδότηση που γίνεται από την σχολή. Τα ψηφιακά εγχειρίδια μπορούν να αποτελούνται από επιλεγμένα κεφάλαια από εάν βιβλίο, ίσως των πιο σημαντικών, ενώ χωρίς εκτυπώσιμο κόστος και ελάχιστο κόστος αποθήκευσης και διανομής, συμβάλουν στην μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των μαθητών και των γονέων που συχνά επιβαρύνονται από τις αδικαιολόγητα υψηλές τιμές των χάρτινων βιβλίων. Έπειτα, τα e-books παρέχουν ισότητα πρόσβασης στα ηλεκτρονικά βιβλία, η οποία προσφέρεται τόσο στην πανεπιστημιούπολη, όσο και σε μαθητές εκτός περιφέρειας, ενώ οι ειδικές εφαρμογές που παρέχονται μπορούν να μεταφράζουν και να αυτοματοποιούν ένα κείμενο σε προφορικό λόγο με ειδική τεχνολογία, καθιστώντας δυνατή την χρήση από αλλοεθνείς μαθητές αλλά και από σπουδαστές με ειδικά προβλήματα. Οι φοιτητές και το διδακτικό προσωπικό έχουν πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα του ψηφιακού περιεχομένου σε πραγματικό χρόνο, ενώ η διάδραση με την παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα, πλέον είναι δυνατή. Η ψηφιοποίηση ανοίγει την πόρτα σε πολλά πολύτιμα και σπάνια έγγραφα τα οποία φυλάσσονται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο για τους σπουδαστές όπου κι αν βρίσκονται.

Η παροχή πληροφοριών με την χρήση πολυμέσων, όπως βίντεο, αρχεία ήχου βοηθούν τους μαθητές στην διαδικασία της μάθησης καθώς κάθε δεδομένο που συλλαμβάνουν στη θεωρία, το αντιλαμβάνονται και στην πράξη. Ένα ακόμα σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ότι γίνεται τριμηνιαία, μηνιαία, εβδομαδιαία ή ακόμα και καθημερινή ενημέρωση του περιεχομένου των e-books τοποθετώντας τους σπουδαστές πάντα στην κορυφή των εξελίξεων που σχετίζονται με τα μαθήματα τους.

Ωστόσο, παρά τα παραπάνω πλεονεκτήματα των e-books, παρατηρούμε να θέτονται περιορισμοί λόγω των προβλημάτων που προκύπτουν από τη χρήση τους σε μεγάλες τάξει, του κόστους των συσκευών πρόσβασης, την καταπόνηση των ματιών από τις οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών, την έλλειψη φορητότητας λόγω των περιορισμών της μπαταρίας και την δυσκολία της εκτύπωσης. Επίσης, τα ψηφιακά εγχειρίδια δεν είναι μια ελκυστική πρόταση αν η πρόσβαση σε αυτά λήγει μετά από ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, οι εκδότες και οι συγγραφείς είναι απρόθυμοι να εισέλθουν στον ψηφιακό τομέα, καθώς οι περισσότεροι αναγνώστες προτιμούν ακόμη εκτυπωμένα βιβλία διότι δεν έχουν τις απαιτούμενες δεξιότητες για την χρήση τους, αλλά ούτε τον εξοπλισμό.

Πολλές μαρτυρίες μαθητών αναφέρουν ως ανατρεπτικό παράγοντα την ταλαιπωρία της ανάγνωσης του κειμένου μέσω της οθόνης για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Άλλοι υποστηρίζουν πως το έντυπο βιβλίο, το βιβλίο από χαρτί που βρίσκεται στα χέρια τους, επιτρέπουν την ευκολότερη συγκέντρωση και καλύτερη κατανόηση του θέματος που μελετούν. Η εκτύπωση του προσδίδει στους σπουδαστές το αίσθημα της μονιμότητας και την ικανότητα της μεταπώλησης. Οι χρήστες προτιμούν το χάρτινο βιβλίο διότι παρέχει ένα προσωπικό αντίγραφο για γρήγορη αναφορά και δεν απαιτεί υπολογιστή ή σύνδεση στο διαδίκτυο, καθώς και την ψηφιοποίηση, το περιεχόμενο των μαθημάτων μπορεί να είναι καταναλώσιμο μόνο μέσω της χρήσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Αν εξετάσουμε την ψηφιακή χρήση δεδομένων από μια άλλη πλευρά παρατηρούμε πως η ψηφιακή τεχνολογία έχει ενεργοποιήσει την χρήση και  τροποποίησης ψηφιακών εφαρμογών που απαγορεύονται από τον νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων. Από τη μια πλευρά, η παράδοση του ψηφιοποιημένου περιεχομένου μέσω του διαδικτύου επωφελεί την κοινότητα των χρηστών, διευκολύνοντας την ταχεία μεταφορά ιδεών σε όλο τον κόσμο και την εξάλειψη πολλών εμποδίων στην πρόσβαση, όμως η αύξηση των ηλεκτρονικών εκδόσεων και η παράδοση τους σε απευθείας σύνδεση δεν ακολουθεί πάντα τα βήματα της νόμιμης παραχώρησης των πνευματικών δικαιωμάτων. Η πειρατεία τη βιομηχανία ηλεκτρονικών βιβλίων έχει φτάσει στο 35% των δημοσιευμένων βιβλίων και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα σημαντικό εμπόδιο για τους εκδότες που θέλουν να χρησιμοποιήσουν τα e-books. Αν οι εκδότες φοβούνται ότι η πειρατεία των ηλεκτρονικών βιβλίων θα τους κοστίσει περισσότερο από ότι η αγορά του βιβλίου, προφανώς δεν θα επιλέξουν την ψηφιακή τροποποίηση των έργων τους.

Ένα κεντρικό ζήτημα στις ακαδημαϊκές εκδόσεις περιστρέφεται γύρω από τα πνευματικά δικαιώματα και έχει ως στόχο να προσφέρει προστασία από μη εξουσιοδοτημένη αντιγραφή και λογοκλοπή. Ωστόσο, με την πάροδο των ετών, οι εκδότες έδειξαν μια αυξανόμενη τάση στη χρήση πνευματικών δικαιωμάτων ως μηχανισμό για να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο του δημοσιευμένου έργου και όχι να αποτρέψουν τη μη εξουσιοδοτημένη αντιγραφή και αυτό γιατί η εκτύπωση, η βιβλιοδεσία και το εξώφυλλο του βιβλίου μαζί αντιπροσωπεύουν μόνο το υπόλοιπο ένα τρίτο του κόστους του εντύπου βιβλίου.

Σήμερα οι βιβλιοθήκες τείνουν να αγοράζουν βιβλία παρότι έχουν μεγαλύτερο κόστος, γιατί δίνεται η ευκαιρία να γίνει ανάγνωση από πολλούς χρήστες ταυτόχρονα και χωρίς να είναι απαραίτητη η φυσική τους παρουσία στη βιβλιοθήκη. Τα e-books είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για προϊόντα που έχουν εκδοθεί σε ηλεκτρονική μορφή ή σε διάφορα πολυμέσα και είναι παραγωγικά σε τομείς έρευνας, διδασκαλίας και μάθησης. Το έντυπο βιβλίο και ως περιεχόμενο και ως παράδοση συνεχίζει να αποτελεί την κορυφαία μέθοδο της εκπαιδευτικής διδασκαλίας, καθώς οι απαιτήσεις για την απόκτηση, την ανάγνωση και την χρήση του είναι μηδαμινές σε σχέση με τα ηλεκτρονικά βιβλία.

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών

Σοφία Χρήστου, Δημοσιογράφος

Leave a Reply