WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

«ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗΝ ΛΗΣΜΟΜΕΝΗ ΑΡΧΑΙΑ ΠΑΛΜΥΡΑ» ΠΑΛΜΥΡΑ

Share Button

Παλμύρα·μία πόλη, πλήθια προσωνύμια! «Βενετία της άμμου», «Νύμφη της ερήμου», «Φοινικόπολη», ορισμένα από αυτά, που αρκούν για να υποβάλλουν το νου του καθενός σε ένα χαώδες ταξίδι στην Ανατολή. Ένα ταξίδι, που όμως εν τω παρόντι χρόνω πήρε αρνητική διαδρομή, καθώς προορισμός αποτέλεσαν μάλλον οι θηριωδίες τoυ ISIS και ως εκ τούτου ο άρρητος πόνος που παράχθηκε στη συνείδηση μας.

 

palmira-1
«Ο Ναός του Μπελ», «Η Μνημειακή αψίδα», «Ο Ναός του Βάαλ» είναι λίγα από τα μνημεία που έγιναν ερειπιώνες στα χέρια των παραπάνω, προκειμένου να αποκρύψουν αποδεικτικά στοιχεία της διακίνησης τμημάτων των μνημείων και σύγκαιρα να αυξήσουν την αγοραστική τους αξία στην μαύρη αγορά. Μία ειδεχθής εικόνα, που σου επιβάλλει την άμεση επιστροφή από αυτό το σύντομο ταξίδι στην Ανατολή, καθώς το μόνο που έλαβες ήταν η πικρή εμπειρία της ακρότητας του τερορισμού και της αμαύρωσης μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής παρακαταθήκης.

Είναι, λοιπόν, άδικο και επιπόλαιο να ακολουθήσει κανείς μία τέτοια διαδρομή προς την Παλμύρα. Η αίγλη και η προσωπικότητα της μπορεί να αλλοιώθηκαν βιαίως, αλλά η ενδογενής δύναμη της ιστορικής αξίας της παρέμεινε αλώβητη· και εκεί ακριβώς πρέπει να σταθεί κανείς και να ξεκινήσει εκ νέου τη διαδρομή προς την πόλη των Φοινίκων. Μία πόλη, που έχει να δώσει στον περιηγητή της μόνο υψηλές αισθήσεις ιστορίας, αρχιτεκτονικής και κάλλους.

Ήδη από την ονομασία της γίνεται αντιληπτό αυτό το υποσχόμενο κάλλος. Παλμύρα το ελληνικό της όνομα ή αραβιστί Tadmor, πόλη δηλαδή των φοινίκων , τοποθετείται σε μία όαση στον ομφαλό της άγονης Συρίας, η οποία κατά τους αρχαίους χρόνους αποτέλεσε ευλόγως βασική στάση καραβανιών και κύρια αρτηρία εμπορίου. Ευνοημένη γεωγραφικά, η Παλμύρα αναδείχθηκε στην απόλυτη “Caravan City”, καθώς συνέδεε το Ρωμαϊκό κόσμο με την Μεσοποταμία. Ως Βενετία της Ανατολής, η πόλη αυτή συγκέντρωνε πλήθος εμπόρων της Βαβυλωνίας που κατευθύνονταν στη Μεσόγειο, καθώς εκτός των άλλων, ο Ευφράτης ποταμός διευκόλυνε την διαδρομή τους.

Μία διαδρομή γεμάτη θαυμαστά έργα μοναδικής αρχιτεκτονικής, όπου οι Ελληνορωμαϊκές τεχνικές ενιαιοποιούνταν με αυτόχθονες και Περσικές επιρροές. Αυτό το ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό της ύφος είναι που την καθιστά ιδιάζουσα, καθώς παρατηρώντας τα μνημεία της, είναι σαν να παρακολουθείς κινηματογραφικά το διάβα των πολιτισμών που άφησαν το ίχνος τους σε αυτήν την πόλη. Από την Ρωμαϊκή κατοχή και την ελληνική επιρροή από την επικράτηση των Σελευκιδών, μέχρι και την ηγεσία υπό τη βασίλισσα Ζηνοβία, η πόλη αυτή ήκμαζε αδιαλείπτως, και ανερχόταν προοδευτικώς στο αντίπαλο δέος της Ρώμης, καθώς ούσα το κύριο εμπορικό κέντρο της Ανατολής, σταθμός στο δρόμο του Μεταξιού και σημείο καμπής πολιτισμών, δεν είχε τίποτα να ποθήσει από το μεγαλείο της Ρώμης. Έτσι, με την δική της χαρακτηριστική ταυτότητα η Παλμύρα ξεχώριζε και γοήτευε άπαντες με την αισθητική της.

Μία αισθητική που γίνεται ορατή στον καθένα με την πρώτη θέασή της. Η πόλη μας υποδέχεται με τη «Λεωφόρο των Κιόνων» που την διχοτομεί για τα επόμενα 1.000 μέτρα, δημιουργώντας έτσι μία εμπορική οδό, όπου εκ δεξιών και εξ ευωνύμων υπήρχαν μαγαζιά, εμπορικοί σταθμοί και διάφορες άλλες εγκαταστάσεις, διακοσμημένες πάντα με πλήθος αγαλμάτων και διαφόρων επιγραφών. Αυτή η Λεωφόρος λοιπόν, που ήταν γέννημα των δωρεών των πιο εύπορων κατοίκων, είχε υψηλή θρησκευτική αξία, καθώς οι πομπές δια μέσου αυτής κατέληγαν στο «Ναό του Μπελ», του Θεού που ήταν αφιερωμένη η πόλη.

palmira-3

Ευθύς γίνεται κατανοητό το μεγαλείο του Θεού Μπελ, από το γεγονός ότι ο Ναός εξαιτίας του μεγέθους του βρισκόταν εκτός των υπόλοιπων θρησκευτικών κτισμάτων της πόλης. Συνεπώς, προτού εισέλθει κανείς της μεγαλοπρεπής «Λεωφόρου των Κιόνων», η εκπέμπουσα ευλάβεια αυτού του ναού, που είναι άξιος σύγκρισης με τον Παρθενώνα και το Πάνθεον της Ρώμης, τον καλεί να τον εξερευνήσει. Πιο συγκεκριμένα, η θεϊκή μορφή του Μπελ, είχε κοσμικό ρόλο στο πάνθεο της πόλης και συνοδευόταν κατ’ εξοχήν από άλλες δύο θεότητες· τον Θεό της Σελήνης Aglibol και τον Θεό του ήλιου Yarhibol, οι οποίοι διατελούσαν χρέη υπηρετών στην μεγαλειώδη φιγούρα του Μπελ. Μάλιστα, η λατρεία αυτής της νεωτεριστικής τριάδας υποδηλώνει την ύπαρξη μονοθεϊστικού χαρακτήρα στην πίστη των γηγενών· ένα πολύτιμο στοιχείο, το όποιο αν το επεκτείνουμε λίγο ακόμα θα μας αποκαλύψει την γενικότερη υβριδική ατμόσφαιρα της Παλμύρας. Μίας ατμόσφαιρας, που μου γίνεται αντιληπτή με το πρώτο αντίκρισμα του ναού, που συνδύαζε πλαστικά το επικρατών Ελληνορωμαϊκό στυλ, με την Σημιτική λατρεία του. Ο Μπελ λοιπόν, ήταν ένα Θεός με γενικότερη διαπολιτισμική φύση, ο οποίος ως φιλόξενος Θεός, «δεχόταν» ελεύθερα τη λατρεία και άλλων Φοινικικών, Αραμαϊκών και Αράβων Θεών στο ιερό του, καθιστώντας τον έτσι Ναό όλων των θρησκειών. Στο εσωτερικό υπάρχουν διαφορετικοί βωμοί για κάθε Θεότητα, ενώ στους τοίχους τοιχογραφίες που είναι εμπνευσμένες από παραδόσεις και μύθους από έτερες θρησκείες. Όλα αυτά προσεγγίζουν την αποθέωση του πολυπολιτισμού, με την λειτουργία του Ναού ως χριστιανική εκκλησία κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και εν συνεχεία ως Τέμενος από Άραβες. Δεινά στοιχεία, που σου προκαλούν μόνο θαυμασμό και σεβασμό για την τότε επικρατούσα αντίληψη περί συνάθροισης θρησκευμάτων και λατρευτικών μορφών σε ένα κοινό ιερό.

Βέβαια, πέραν αυτών των σημαντικών μηνυμάτων που λαμβάνει κανείς ως παρατηρητής αυτού του αρχαίου ναού, η ρωμαϊκή είσοδος της Λεωφόρου είναι αυτή που μονοπωλεί την πρώτη του εντύπωση. «Η Μνημειακή Αψίδα» με τις 3 πύλες, είναι το αδιάσειστο σύμβολο της Παλμύρας και το πιο πολύφημο μνημείο της, καθώς αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της τέχνης της. Μάλιστα, η Αψίδα αυτή ήταν μάλλον αφιερωμένη στις νίκες του ρωμαίου αυτοκράτορα Σέπτιμου Σεβήρου επί των Πάρθων.

Περνώντας λοιπόν την ισομετρική αυτή «Μνημειακή Αψίδα» και διασχίζοντας το μήκος της Λεωφόρου, συναντάται το γνωστό «Ρωμαϊκό Θέατρο», μία όμορφη κατασκευή που δύναται να επαναφέρει στη φαντασία μας, σκηνές του παρελθόντος. Μάλιστα, το 1950 είχε καθαριστεί πλήρως από την άμμο και είχε αναστηλωθεί, έτσι ώστε να φιλοξενεί κατά καιρούς ετήσιες εκδηλώσεις, γεγονός που προκαλεί αναποφεύκτως μία ευχάριστη σύγχυση στο μυαλό, καθώς εικόνες του παρελθόντος ομογενοποιούνται με το παρόν.

Συνεχίζοντας την πορεία βαθύτερα, βρίσκεται το «Τετράπυλο» ακριβώς πάνω σε σταυροδρόμι. Ένα ιδιόμορφο μνημείο, με τέσσερις στύλους εδραιωμένους πάνω σε μία τετράγωνη βάση, που αποτελούσε χαρακτηριστικό δείγμα των κατασκευών που οι Ρωμαίοι συνήθιζαν να εγκαθιστούν σε διασταυρώσεις των βασικότερων δρόμων τους. Στο κέντρο κάθε στύλου δέσποζε κάποτε ένα άγαλμα, καθιστώντας ακόμα πιο μνημειώδης την διασταύρωση του «Τετράπυλου», παρασύροντας τους τότε περιηγητές κι’ άλλο στην ατένιση αυτού του μνημείου.

Από αυτή την διασταύρωση λοιπόν, στρίβοντας δεξιά οδηγούμαστε στον αρχαίο «Ναό του Βάαλ», θεότητα της βροχής και της γονιμότητας, φέροντας μάλιστα και το πομπώδες προσωνύμιο «Κύριος των Ουρανών». Βέβαια, η ονομασία αυτού του Θεού αποτελούσε έναν προσαρμοζόμενο τίτλο για διάφορες θεότητες της Συρίας και της Φοινίκης ανά τακτά διαστήματα. Ο Baalshamin λοιπόν στα αραμαϊκά ή Ολύμπιος Ζεύς όπως έχει ειπωθεί από πολλούς, ήταν μία από τις δύο δεσπόζουσες θεότητες στην προ-Ισλαμική Συρία, και η Παλμύρα ήταν ιδιαίτερα αφοσιωμένη στην λατρεία του. Μάλιστα, εμφανιζόταν συχνά μαζί με την τριάδα του Μπελ. O Ναός λοιπόν, στον οποίο λάμβανε χώρα η λατρεία αυτής της ισχυρής τριάδας, ήταν μία ιδιαίτερα καλλωπισμένη κατασκευή σε Κορινθιακό ρυθμό, κοινότοπη του Ελληνορωμαϊκού στυλ, που ωστόσο εμφάνιζε στοιχεία Λιβανέζικης τεχνικής, όπως τα μεγάλα παράθυρα σε κάθε πλευρά, τα οποία ωσαύτως αντανακλούν την πίστη ότι το Θείο διαμένει εντός του Ναού.

Αφήνοντας πίσω τον ευτρεπισμένο ναό του Βάαλ, και εισερχόμενοι πάλι στην κύρια Λεωφόρο της Παλμύρας και διασχίζοντας όλο το μήκος αυτού, φτάνουμε τελικά στο πέρας της οδού, όπου και αποκαλύπτεται «η κοιλάδα των ταφών». Οι πυργοειδείς τάφοι, οι οποίοι αποτελούσαν αποκλειστικό χαρακτηριστικό της Παλμύρας σε όλο τον Ελληνορωμαϊκό κόσμο, βρίσκονται σε όλη την έκταση. Οι ταφικοί αυτοί πυργίσκοι, είναι τοποθετημένοι σε ψηλό σημείο, γιατί αφενός θεωρούταν ιερό λόγω του ότι προσέγγιζε περισσότερο τον ουρανό και αφετέρου επειδή από εκείνο το ύψος θα ήταν ευδιάκριτο στον καθένα το ταφικό μνημείο και έτσι θα μπορούσαν να το σεβαστούν και να το θαυμάσουν καλύτερα. Βέβαια, αυτή η πρακτική με τα έτη παρήλθε και γύρω στον 2ο αι. άρχισαν να υιοθετούν την ελληνική τεχνική της υπόγειας ταφής. Αυτό μπορεί να αιτιολογηθεί καταρχάς από την ισχυροποίηση της ελληνικής παρουσίας στην πόλη των Φοινίκων, αλλά και για οικονομικούς λόγους. Ωστόσο, παρακάτω ταφικοί πύργοι βρίσκονται χτισμένοι πάνω από υπόγεια, πράγμα που συνδέει τον αρχικό με τον μεταγενέστερο τρόπο ταφής. Πάντως, ο «Νεκρικός Ναός» που βρίσκεται ακριβώς στο τέλος της Λεωφόρου, είναι με διαφορά το πιο επιβλητικό δείγμα τάφου της πόλης. Σε κάθε περίπτωση, βλέπουμε ότι η αρχική τεχνική των πύργων, είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ταφικής τέχνης της Παλμύρας, καθώς μέσω αυτής οι περαστικοί αναγνώριζαν από μακριά την πόλη, η οποία δήλωνε ευθέως την αμετάβλητη προσωπικότητα της, που επηρεάστηκε αργά και ελάχιστα από τις ρωμαϊκές τακτικές.

Δύοντας ο ήλιος, ο δρόμος για την επιστροφή σίγουρα θα είναι δυσχερής, καθώς έχοντας νιώσει αυτή την ακένωτη αύρα της αιωνιότητας, θα είναι σχεδόν αδύνατο να αποσπαστεί κανείς την ζωτικότητα αυτής της πόλης. Ένα πλήρες συναίσθημα που θα ήταν καλύτερα να το κρατήσουμε ακέραιο και να μην το κηλιδώσουμε, αναλογιζόμενοι την δυσσέβεια και την κυνικότητα που υπέδειξαν οι τρομοκράτες της Συρίας και του Ιράκ σε αυτό τον ιερό τόπο. Ρίχνοντας επομένως ένα τελευταίο βλέμμα στη Φοινικόπολη, ας εισπράξουμε απλά την ενδογενή δύναμη που εκπέμπει, παρ’ όλες τις πληγές που δέχτηκε.

Για τον τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών:

Γαβριηλίδη Μαρία,  Δημοσιογράφος

Leave a Reply