WEB TV-ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
  • ΔΕΣ ΤΟ WEB TV ΜΑΣ

  • ΔΕΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΕΓΝΑΤΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ
  • ΔΕΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΣ

Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗΔΗ

Share Button

Τα κείμενα της αρχαιότητας δε φτάνουν σ’εμάς σήμερα στην πρωτότυπη μορφή τους. Φτάνουν επειδή τα αντέγραψαν ξανά και ξανά αντιγραφείς στο Μεσαίωνα και κάπως έτσι συμβαίνει και με τον Αρχιμήδη, τον ΄Ελληνα μαθηματικό. Οι γνώσεις μας σχετικά με τον Αρχιμήδη ως μαθηματικό προέρχονται από τρία και μόνο βιβλία, που ονομάζονται Α, Β και Γ. Το Α χάθηκε από έναν Ιταλό ουμανιστή το 1564. Το Β εμφανίστηκε για τελευταία φορά στην Παπική βιβλιοθήκη γύρω στα εκατό μίλια βόρεια της Ρώμης, στο Βιτέρμπο το 1311. Ο Κώδικας Γ ανακαλύφθηκε μόλις το 1906.

Στην πραγματικότητα ο Κώδικας Γ είναι ένας θαμμένος θησαυρός, διότι πρόκειται για ένα βιβλίο που είναι στην πραγματικότητα ένα προσευχητάρι. Ολοκληρώθηκε στις 14 Απριλίου 1229 από τον Ιωάννη τον Μύρωνα που για να κάνει το προσευχητάρι του χρησιμοποίησε περγαμηνή. Δε χρησιμοποίησε όμως καινούργια περγαμηνή, αλλά περγαμηνή ανακυκλωμένη από προηγούμενα χειρόγραφα, που ήταν επτά στον αριθμό. Ο Κώδικας Γ του Αρχιμήδη ήταν ένα από αυτά τα επτά. Αποσυναρμολόγησε το χειρόγραφο του Αρχιμήδη και τα άλλα επτά χειρόγραφα. Έσβησε όλα τους τα κείμενα, μετά έκοψε τα φύλλα στη μέση, τα ανακάτεψε, τα γύρισε σε στροφή 90 μοιρών, και έγραψε προσευχές πάνω σ’ αυτά τα βιβλία. Στην πραγματικότητα αυτά τα επτά χειρόγραφα εξαφανίστηκαν για 700 χρόνια, με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα προσευχητάρι.

Το προσευχητάρι το ανακάλυψε ο Γιόχαν Λούντβιχ Χάιμπεργκ το 1906. Χρησιμοποιώντας απλώς έναν μεγεθυντικό φακό, κατέγραψε όσο μεγαλύτερο μέρος του κειμένου μπορούσε. Βρήκε δυο κείμενα σ’ αυτό το χειρόγραφο που ήταν μοναδικά. Δεν ανήκαν ούτε στο Α ούτε στο Β, ήταν νέα κείμενα του Αρχιμήδη, και τιτλοφορούνταν «Η Μέθοδος» και «Το Στομάχιον». Αυτό αποτέλεσε ένα παγκοσμίως γνωστό χειρόγραφο. Είναι βέβαια σαφές ότι αυτό το βιβλίο είναι σε άσχημη κατάσταση. Κακοποιήθηκε ακόμη πιο πολύ τον 20ο αιώνα αφού το είχε δει ο Χάιμπεργκ. Πλαστογράφησαν επάνω του, και υπέστη φθορά από μούχλα. Αυτό το βιβλίο είναι ο ορισμός της υποβάθμισης. Είναι το είδος του βιβλίου που θα νόμιζε κανείς ότι βρίσκεται σε κάποιο ίδρυμα. Αλλά δεν είναι σε κάποιο ίδρυμα, αγοράστηκε από ιδιώτη το 1998. Βέβαια γιατί να αγοράσει κάποιος αυτό το βιβλίο; Επειδή ήθελε να κάνει ασφαλές αυτό που ήταν εύθραυστο. Να κάνει ευρέως διαδεδομένο αυτό που ήταν μοναδικό. Να κάνει δωρεάν αυτό που ήταν ακριβό. Και τα έκανε όλα αυτά για λόγους αρχής. Επειδή λίγοι άνθρωποι πρόκειται να διαβάσουν τον Αρχιμήδη στα Αρχαία Ελληνικά, αλλά έπρεπε να έχουν την ευκαιρία να το κάνουν. Συγκέντρωσε λοιπόν τους φίλους του Αρχιμήδη, και υποσχέθηκε να αναλάβει τα έξοδα για το έργο που θα γινόταν. Και ήταν ένα ακριβό έργο, ωστόσο μη φανταστείτε και πολύ ακριβό, διότι αυτοί οι άνθρωποι δεν ήρθαν για τα λεφτά, ήρθαν για τον Αρχιμήδη, και είχαν διαφορετικά υπόβαθρα. Κάποιοι προέρχονταν από την σωματιδιακή φυσική, άλλοι από την κλασική φιλολογία, άλλοι από τη συντήρηση βιβλίων, άλλοι από τα αρχαία μαθηματικά, άλλοι από τη διαχείριση δεδομένων, άλλοι από την επιστημονική απεικόνιση και διαχείριση προγραμμάτων. Ενώθηκαν με σκοπό να εργαστούν πάνω σ΄αυτό το χειρόγραφο.

Το πρώτο πρόβλημα που ήρθαν αντιμέτωποι ήταν το πρόβλημα της συντήρησης. Υπήρχε κόλλα στη ράχη του βιβλίου, η οποία ήταν δερματόκολλα. Ένας συντηρητής, την αφαιρεί σχετικά εύκολα. Το μισό πάνω μέρος είναι κόλλα Έλμερ για ξύλα . Πρόκειται για ένα γαλάκτωμα οξικού πολυβινυλίου που δεν διαλύεται στο νερό όταν στεγνώσει. Είναι πολύ πιο σκληρή από την περγαμηνή πάνω στην οποία γράφτηκε. Προτού επομένως αρχίσει η απεικόνιση του κειμένου του Αρχιμήδη, έπρεπε να διαλυθεί το βιβλίο. Μια διαδικασία που κράτησε τέσσερα χρόνια.

Το επόμενο βήμα που έπρεπε να γίνει ήταν να καθαριστεί το κερί, διότι το βιβλίο χρησιμοποιούνταν σε εκκλησιαστικές λειτουργίες της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας όπου χρησιμοποιούσαν κερί. Το βιβλίο βρισκόταν σε τέτοια κακή κατάσταση που πολλές φορές διαλυόταν σε μικρά κομμάτια, στα οποία υπήρχε πιθανότητα να περιέχουν κείμενο του Αρχιμήδη.

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας ξεκίνησε η απεικόνιση του χειρόγραφου. Απεικονίστηκε το χειρόγραφο σε 14 διαφορετικά χρωματικά φάσματα. Διότι αν κοιτάξεις κάτι σε διαφορετικά χρωματικά φάσματα, βλέπεις διαφορετικά πράγματα.

Όμως δε λειτούργησε κανένα από αυτά και έτσι έγινε επεξεργασία των εικόνων μαζί βάζοντας δυο εικόνες σε μια άδεια οθόνη συγχωνεύοντας τις εικόνες σε ένα ψηφιακό υπόβαθρο. Επεξεργάζοντας κανείς τις ίδιες εικόνες με διαφορετικό τρόπο, μπορεί να απαλείψει το κείμενο του προσευχητάριου. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί τα διαγράμματα στο χειρόγραφο αποτελούν τη μοναδική πηγή για τα διαγράμματα που ο Αρχιμήδης σχεδίασε στην άμμο τον τέταρτο αιώνα π.Χ.

Αυτό που ανακαλύφθηκε τελικά έπειτα και με τη χρησιμοποίηση των φθοριζουσών ακτίνων Χ ήταν ένα από τα μοναδικά κείμενα του Αρχιμήδη που ονομάζεται «Το Στομάχιον». Αυτό δεν περιλαμβανόταν στους Κώδικες Α και Β. Πρόκειται για ένα τέλειο τετράγωνο, που διαιρείται σε 14 κομμάτια. Ωστόσο κανείς δε γνώριζε σε τι χρησίμευαν αυτά τα 14 κομμάτια στον Αρχιμήδη. Με αυτά τα κομμάτια προσπαθούσε να υπολογίσει με πόσους τρόπους μπορεί κανείς να επαναδιατάξει τα 14 κομμάτια και να εξακολουθεί να έχει ένα τέλειο τετράγωνο. Ποια είναι η απάντηση; Είναι 17.156 διαιρεμένα σε 536 ενότητες. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι αποτελεί τη πιο παλιά μελέτη της συνδυαστικής στα μαθηματικά. Η συνδυαστική είναι ένας υπέροχος και ενδιαφέρον κλάδος των μαθηματικών.

Το εκπληκτικό βέβαια σχετικά μ’ αυτό το χειρόγραφο είναι τα άλλα χειρόγραφα που έφτιαξε ο συγγραφέας του παλίμψηστου, από τα οποία ο αντιγραφέας έκανε το βιβλίο του, και ένα από αυτά περιείχε ένα κείμενο του Υπερείδη. Ο Υπερείδης υπήρξε ένας Αθηναίος ρήτορας του τέταρτου αιώνα π.Χ. Ήταν σύγχρονος του Δημοσθένη. Και το 338 π.Χ ο ίδιος και ο Δημοσθένης αποφάσισαν να αντισταθούν στην στρατιωτική εξουσία του Φίλιππου του Μακεδόνα. Η Αθήνα λοιπόν και η Θήβα ξεκίνησαν μάχη εναντίον του. Ήταν κακή ιδέα, διότι ο Φίλιππος της Μακεδονίας είχε ένα γιο, το Μέγα Αλέξανδρο, και έχασαν τη μάχη της Χαιρώνειας.

Ο Μέγας Αλέξανδρος συνέχισε προς κατάκτηση του γνωστού κόσμου. Ο Υπερείδης δικάστηκε για προδοσία. Και το κείμενο αυτό είναι ο λόγος που εκφώνησε στη δίκη– και είναι ένας σπουδαίος λόγος: «Το καλύτερο» λέει «είναι να νικήσεις». «Αν όμως δε μπορείς, τότε πρέπει να δώσεις μάχη για έναν ευγενή σκοπό, γιατί έτσι θα σε θυμούνται. Σκεφτείτε τους Σπαρτιάτες. Κέρδισαν άπειρες νίκες, αλλά κανείς δε θυμάται ποιες είναι γιατί μάχονταν για ιδιοτελείς σκοπούς. Η μόνη μάχη των Σπαρτιατών που θυμούνται όλοι είναι η μάχη των Θερμοπυλών όπου σφαγιάστηκαν μέχρι τον τελευταίο, αλλά πολέμησαν για την ελευθερία της Ελλάδας». Τόσο σπουδαίος λόγος ήταν που το Αθηναϊκό δικαστήριο τον αθώωσε. Έζησε ακόμη 10 χρόνια, μέχρι που τον συνέλαβε η Μακεδονική φατρία. Του κόψανε τη γλώσσα για να γελοιοποιήσουν την ρητορική του δεινότητα, όσο για το σώμα του, κανείς δεν ξέρει τι απέγινε. Αυτό λοιπόν αποτελεί την ανακάλυψη μιας χαμένης φωνής της αρχαιότητας που μιλά, όχι από τον τάφο, διότι ο τάφος του δεν υπάρχει, αλλά από το Αθηναϊκό δικαστήριο.

Τέλος, η ανακάλυψη δύο χειρογράφων σε ένα, είναι στα αλήθεια κάτι. Η ανακάλυψη τριών είναι τρέλα, όπως έγινε και με το βιβλίο του Αριστήδη.

Για τον Τομέα Έρευνας:

Στεφανία Καραφύλλα, Δημοσιογράφος

Leave a Reply