Το καλοκαίρι, όπως και κάθε καλοκαίρι, ήταν γεμάτο από πολιτιστικές εκδηλώσεις, πανηγύρια, εορτασμούς αγίων, συγκεντρώσεις ανθρώπων σε ένα μέρος, μια συγκεκριμένη στιγμή, όπου η μουσική τους κάνει να ξεφύγουν για λίγο από την καθημερινότητα ή τουλάχιστον να τους δώσει αυτήν την ψευδαίσθηση της διαφυγής. Όλοι μαζί, σαν μια ομάδα, μαζεμένοι γύρω από μια σκηνή όπου έχουν συγκεντρωθεί τα γνωστά λευκά πλαστικά καθίσματα που έχουν γίνει κι αυτά αναπόσπαστο μέρος των πολιτιστικών αυτών συναντήσεων, σε πλατείες, θέατρα και γενικά ανοιχτούς χώρους που προβλέπονται σε τέτοιες περιπτώσεις. Ένας είναι ο σκοπό, οι θεατές να δουν τα χορευτικά συγκροτήματα πολιτιστικών συλλόγων της περιοχής τους αλλά και άλλων περιοχών που ταξιδεύουν ανά την επικράτεια για να χαρίσουν απλόχερα κάτι από το μεράκι τους για την Ελλάδα που σιγά σιγά χάνεται αδικαιολόγητα πλέον. Πιασμένοι χέρι χέρι τα μέλη των χορευτικών συγκροτημάτων χορεύουν στους ρυθμούς της παράδοσης και την τραγουδούν αποδίκνύοντας την αγάπη τους για τον τόπος τους. Αυτή είναι μια από τις στιγμές που αισθάνονται οι Έλληνες πραγματικά ενωμένοι. Αυτό το ίδιο σκηνικό μπορεί κανείς να το συναντήσει σε όλη την Ελλάδα είτε είναι ηπειρωτική είτε είναι νησιωτική οπότε είναι μαθηματικά βέβαιο ότι όπου κι αν βρεθήκατε στις καλοκαιρινές σας διακοπές σίγουρα θα βρεθήκατε τουλάχιστον κοντά σε μια τέτοια γιορτή.

Στα Βαλκάνια κατοικούν πολλοί λαοί και πολλές φυλές κάτι το οποίο είναι διαπιστωμένο ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα από την υπόλοιπη Ευρώπη.

partitoura-apo-xeno-topo-1

Για την μουσική όλης αυτής της περιοχής χαρακτηριστικό είναι το μουσικό παράδειγμα που το 1970 κυκλοφόρησε με την υπογραφή του Διονύση Σαββόπουλου ο Μπάλλος διάρκειας 16 λεπτών.

Το 2003, δεκατρία χρόνια πίσω όμως τόσο επίκαιρο και σήμερα όπως εύκολα θα διαπιστώσετε κι εσείς, κυκλοφόρησε ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ από την Βουλγάρα κινηματογραφίστρια Αντέλα Πέεβα με τίτλο «Whose Is This Song? Chia e tazi pesen?» (Τίνος είναι αυτό το τραγούδι;) το οποίο βραβεύτηκε και όχι άδικα.

Όλοι έχουμε ακούσει να λέγεται ότι η μουσική ενώνει τους λαούς όμως σε αυτήν την περίπτωση και με αφορμή το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ θα διαπιστώσουμε ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα έτσι και ίσως η παραπάνω φράση να είναι απλά ένα κλισέ. Αυτό θα το κρίνετε εσείς στο τέλος.

partitoura-apo-xeno-topo-2

Η ιστορία του ντοκιμαντέρ εν συντομία έχει ως εξής: η Αντέλα βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη, από εκεί όπου ξεκινάει το ταξίδι της, βρίσκεται ανάμεσα σε φίλους έναν FYROM, έναν Τούρκο και έναν Έλληνα σε μια ταβέρνα όπου ακούνε ένα τραγούδι όπου ο καθένας σιγοτραγουδά στην δική του γλώσσα. Τότε της ήρθε μια ιδέα να επισκεφτεί τις Βαλκανικές χώρες και κάνοντας την δικής έρευνα να καταλήξει, αν θα μπορούσε να καταλήξει, τελικά σε ποιον ανήκει το τραγούδι;

Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία του τραγουδιού και η διεκδίκηση της πατρότητας του. Σας αφήνω να το δείτε με αγγλικούς υπότιτλους και σε απλά αγγλικά.

Η ελληνική μικρασιατική εκδοχή του «επίμαχου» τραγουδιού «Από ξένο τόπο»

Από ξένο τόπο κι απ’ αλαργινό
Ηρθ’ ένα κορίτσι φως μου δώδεκα χρονώ
Ούτε στην πόρτα βγαίνει, ούτε στο στενό
Ούτε στο παραθύρι φως μου, μια ώρα να τη δω.
Έβγα κόρη του γιαλού, άστρο φωτεινό
Έβγα στο παραθύρι φως μου, δυο λόγια να σου πω.
Έλα κόρη του γιαλου, άστρο λαμπερό
Χάρισε μου την ελιά σου που ‘χεις στο λαιμό.
Δε σου τη χαρίζω φως μου δε σου την πουλώ
Μον’ τη θέλω την ελίτσα να σε τυραρανώ..

Είναι μόνο μία από τις στιχουργικές εκδοχές του τραγουδιού.

Αντί επιλόγου

Ένας από τους δικούς μου προβληματισμούς πέρα από την ομορφιά της μουσικής είναι ο εξής: άραγε πόσο έχει αλλάξει η ιστορία των Βαλκανίων και η γενική κατάσταση στην περιοχή από τότε μέχρι σήμερα. Και εξακολουθώ, υπάρχει ελπίδα για τις νεότερες γενιές, για τα παιδιά που γεννήθηκαν τότε και τώρα είναι στην εφηβεία να φτιάξουν ένα καλύτερο μέλλον στην Βαλκανική χερσόνησο; Μιλάμε για παιδιά που μεγάλωσαν με συγκεκριμένες προσλαμβάνουσες, μέσα σε συγκεκριμένα πολιτιστικά περιβάλλοντα, από γονείς που συμμετείχαν σε μια συνεχόμενη κόντρα με τους γείτονες λαούς, με το αίμα τους να βράζει για πόλεμο και εκδίκηση, με το πνεύμα του «μου ανήκει».

Δεν ξέρω πόσο μπορεί κανείς να ελπίζει σε μια ειρηνική συμβίωση των Βαλκανικών λαών, δεν μιλάω ως ειδική απλά ως Βαλκάνια.
Προσωπικά βλέποντας το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ για πρώτη φορά στα φοιτητικά μου χρόνια και σήμερα ξανά με μεγάλη μου λύπη διαπίστωσα ότι τελικά η πλάνη όλων μας είναι πολύ μεγάλη για τα πολιτικά, εθνολογικά, πολιτιστικά και άλλα ζητήματα που μας αφορούν (άραγε οι Τζιχατζιστές είναι «παιδιά» της Ανατολής; Ή «φίλοι» γείτονες λαοί;).

Στόχος μου δεν ήταν αυτό το κείμενο να έχει πολιτικοκοινωνική μορφή αλλά τελικά όλα έχουν σχέση μεταξύ τους ακόμη και η πατρότητα ενός τραγουδιού. Επιπλέον, οι Βαλκάνιοι δεν καλογνωριζόμαστε – είναι μια διαπίστωση που μπορεί κανείς εύκολα να την επιβεβαιώσει. Πόσο οικεία μάς είναι σήμερα η κουλτούρα των γειτόνων μας και πού οφείλονται τα πασιφανή κενά της γνώσης μας για ένα πολιτισμικό συνοθήλευμα στο οποίο υπάρχουν αισθητά τα ίχνη που μαρτυρούν συνάφειες, ομοιότητες; Εκείνο το «ανήκομεν εις την Δύσιν», φράση που σφράγισε την νεότερη ιστορία της Ελλάδας μας, μας κάνει ίσως να λησμονούμε ότι και άλλοι γύρω μας στον ίδιο γεωγραφικό χώρο δυτικοφέρνουν ή έστω ταλαντεύονται μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Προφανώς, οι λόγοι (ιστορικοί, ιδεολογικο-πολιτικοί, κοινωνιολογικοί και άλλοι) είναι ποικίλοι και έχουν απασχολήσει.

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρα Πολιτισμών:

Σοφία Μαγουλιώτη, Υπεύθυνη Τομέα Βιογραφιών και Κουλτούρας Πολιτισμών

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.