Πρόκειται,ίσως, για τον πιο σημαντικό κοινωνιολόγο της Ευρώπης με περίπου 60 βιβλία, αλλά και εκατοντάδες άρθρα στο ενεργητικό του. Η κοινωνιολογία, η μετανεωτερικότητα, ο καταναλωτισμός είναι τα βασικά μοτίβα του.Πρόκειται για έναν από τους κορυφαίους στοχαστές της σύγχρονης ιστορίας της διανόησης.

Βιογραφία

Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν γεννήθηκε στο Πόζναν της Πολωνίας στις 19 Νοεμβρίου 1925 και πέθανε 9 Ιανουαρίου 2017. Σε ηλικία 18 ετών κατετάγη στον Ελεύθερο Πολωνικό Στρατό και πολέμησε ενάντια στη ναζιστική κατοχή και βραβεύτηκε με τον Στρατιωτικό Σταυρό Ανδρείας. Παρέμεινε στο στρατό και μετά τη λήξη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου αλλά τελικά αποστρατεύτηκε εξαιτίας της αντισημιτικής εκκαθάρισης. Ο ίδιος είχε δηλώσει σε συνέντευξη του στο « Guardian » πως καθ’όλη τη διάρκεια του πολέμου, αλλά και τη μεταπολεμική περίοδο υπήρξε κομμουνιστής.

Έργο

Σπούδασε κοινωνιολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας και το 1954 ανέλαβε διδακτική θέση στο εν λόγω πανεπιστήμιο, όπου παρέμεινε μέχρι το 1968. Από το 1960 επηρεάστηκε βαθύτατα από τον Μάρξ και ξεκίνησε την κριτική του στο τότε κυβερνών κόμμα. Το 1968 παραιτείται από μέλος του κυβερνώντος κόμματος και χάνει την έδρα του στο πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, στη συνέχεια απελάθηκε από τη χώρα και κατευθύνθηκε στο πανεπιστήμιο Τελ Αβίβ στο Ισραήλ, ωστόσο η Αγγλία και το πανεπιστήμιο του Λιντς γίνεται η νέα του μόνιμη βάση. Συγκεκριμένα, δίδαξε εκεί από το 1971 μέχρι το 1990, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε. Να σημειώσουμε, πως υπήρξε ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου του Λιτς,αλλά και της Βαρσοβίας.

Το 1990 του απονεμήθηκε το European Amalfi prize for Sociology and Social Sciences, καθώς και το βραβείο Adorno, το 1998 (Theodor W. Adorno Award of the city of Frankfurt).

Θα μπορούσαμε εύλογα να πούμε, πως έπειτα από την συνταξιοδότηση του ξεκινά μία νέα περίοδος για τον Μπάουμαν, αφού εκδίδει κατά μέσο όρο 2 βιβλία κάθε χρόνο.

Ασχολείται εκτενώς με τα ανθρώπινα συναισθήματα, την αγάπη , τον φόβο και όχι με τα ορθολογικά επιτεύγματα στο πλαίσιο της Μετα-Νεωτερικότητας. Η χρήση τους « εμείς » αποδίδει και τη δική του συμμετοχή και ανάμειξη στο τι συμβαίνει, αποποιώντας την έννοια του απλού κριτή.

Ο Μπάουμαν πίστευε ότι η κοινωνιολογία είναι υπόθεση ηθική:

«Το να σκεφτόμαστε κοινωνιολογικά σημαίνει ότι καταλαβαίνουμε περισσότερο τους ανθρώπους γύρω μας, κατανοούμε τις ελπίδες τους και τις επιθυμίες τους, τις ανησυχίες και τα προβλήματά τους».

Παραγωγοί και Καταναλωτές: Ο Μπάουμαν διέκρινε τις κοινωνίες σε δύο κατηγορίες, μία κατηγορία είναι μέχρι το 1950 και την ονομάζει « κοινωνία των παραγωγών » και μία μετά το 1950 και την ονομάζει « κοινωνία των καταναλωτών». Η «κοινωνία της παραγωγών» είναι αυτή στην οποία οι άνθρωποι ορίζονται πρωτίστως σε σχέση με την παραγωγή αγαθών, είτε ως εργαζόμενοι είτε ως προσωρινά άνεργοι. Η δεύτερη, η «κοινωνία της κατανάλωσης», είναι αυτή όπου ο άνθρωπος δεν ορίζεται πλέον σε σχέση με τη θέση του στην παραγωγή αλλά στην κατανάλωση. Η παραγωγική διαδικασία χρειάζεται όλο και λιγότερους ανθρώπους, επομένως οι μη-έχοντες εργασία δεν αντιμετωπίζονται ως «εφεδρικός στρατός» αλλά ως κακοί καταναλωτές. Τη συλλογικότητα των εργαζομένων διαδέχεται η εξατομίκευση της κατανάλωσης.

Πλανήτες και Τουρίστες :

Μέχρι τις αρχές του 1950 η μετακίνηση των ανθρώπων αφορούσε την αναζήτηση μίας εργασίας και τροφής. Από τότε και μετά εισήχθη άλλη μία μορφή μετακίνησης, ο τουρισμός.

Ο τουρίστας επισκέπτεται πολλά μέρη, αλλά πάντα κρατάει απόσταση από το μέρος στο οποίο βρίσκεται. Ενώ οι προσκυνητές ταξιδεύουν επειδή έχουν κάποιο προορισμό, ο τουρίστας απολαμβάνει το ταξίδι, του αρέσει «να αλλάζει παραστάσεις». Πού και πού ίσως νοσταλγεί και αυτός τη θαλπωρή του σπιτιού του αλλά, όπως γράφει ο Μπάουμαν, «τη στιγμή που η πόρτα κλείνει απ’ έξω, το σπίτι γίνεται ένα όνειρο. Τη στιγμή που η πόρτα κλείνει από μέσα, γίνεται μια φυλακή».

Πέρα από τους τουρίστες που έχουν την ελευθερία να μετακινούνται εδώ και κει, υπάρχουν και αυτοί που υποχρεώνονται να μετακινηθούν προς ανεύρεση εργασίας και στέγης, της σταθερότητας δηλαδή που περιφρονεί ο τουρίστας. Εκτός από τους τουρίστες, λοιπόν, υπάρχουν και οι «πλάνητες»: «οι τουρίστες ταξιδεύουν επειδή το θέλουν, οι πλάνητες ταξιδεύουν επειδή δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς». Αυτός ο διαχωρισμός τουρίστα και πλάνητα συμπυκνώνει για τον Μπάουμαν τις αντιθέσεις της σύγχρονης κοινωνίας και αποτελεί το κεντρικό κριτήριο διαφοροποίησης των ανθρώπων.Για τον Μπάουμαν η σύγχρονη κοινωνία είναι μια διαστρωματωμένη κοινωνία, μια κοινωνία αντιθέσεων και ανταγωνισμών που κρύβεται πίσω από τις διακηρύξεις της νέας ελευθερίας της επιλογής (δηλαδή μιας καταναλωτικής μορφής ελευθερίας).

Ακόμη, ο Μπάουμαν συγκρίνει την ερωτική σχέση με την μετοχή την οποία αγοράζουμε όταν πιστεύουμε ότι η κατοχή της θα μας χαρίσει πλούτο και την οποία ξεφορτωνόμαστε αμέσως όταν η τιμή της μειωθεί. Οι παλιοί τρόποι φλερτ όπως τα μπαράκια και οι ντίσκο έχουν αντικατασταθεί από το ιντερνέτ. Δεν μιλάμε πια για συντρόφους αλλά για δίκτυα. Το να είσαι μέλος ενός δικτύου σημαίνει ότι έχεις μια εικονική κοινωνική ζωή η οποία σε αντίθεση με την πραγματική δεν έχει τριβές ευθύνες και στεναχώριες. Στο έργο του «Ρευστή Αγάπη» παραθέτει την σκέψεις νεαρών ανθρώπων για τα δίκτυα: «Όπως εκμυστηρεύθηκε ένας εικοσιοκτάχρονος για μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπαθ: Μπορείς πάντα να πατήσεις «διαγραφή». Είναι το πιο εύκολο πράγμα στο κόσμο να μην απαντήσεις σε ένα e-mail».

Ο Ρευστός φόβος : Ένα αίσθημα που κινητοποιεί όλους τους ανθρώπους είναι ο φόβος. Στη πραγματικότητα η σημερινή ζωή είναι γεμάτη προειδοποιήσεις για πιθανές απειλές. Η «πιο επίφοβη από καθετί είναι η πανταχού παρουσία των φόβων μπορεί να διαρρεύσουν από κάθε γωνιά και κόχη των σπιτιών και του πλανήτη μας. Από σκοτεινούς δρόμους και από κατάφωτες οθόνες τηλεοράσεων. Από τις κρεβατοκάμαρες και από τις κουζίνες μας… Από ανθρώπους που συναντούμε και από ανθρώπους που δεν δώσαμε σημασία…. Από αυτό που ονομάζουμε «φύση». O φόβος αυτός είναι ρευστός και όπως και η αγάπη δεν έχει σαφές σχήμα και αιτία και συντελεί τελικά στο «ξεθώριασμα των ανθρώπινων δεσμών και στον μαρασμό της αλληλεγγύης» και είναι στη πραγματικότητα η άλλη όψη της παγκοσμιοποίησης

Οι νεόπτωχοι : Με αυτό τον τρόπο, τα μεσαία στρώματα χάνουν από τα μάτια τους το απλό γεγονός ότι φτωχοί αυξάνονται γιατί τα εργοστάσια κλείνουν και οι υγιείς επιχειρήσεις μεταφέρονται αλλού. Στη δική τους λογική το να ζει κάποιος από τα επιδόματα του κράτους πρόνοιας σημαίνει ότι έχει χάσει κάθε αίσθηση αξιοπρέπειας και ότι ήδη ηθικά είναι ένας άνθρωπος «αποκλίνων». Οι κατηγορίες των φτωχών που προβάλλονται από τα μέσα έχουν έντονη την ηθική διάσταση: είναι ανύπαντρες μητέρες, ναρκομανείς, διανοητικά ανάπηροι κοκ. Η έλλειψη συμπαθείας προς τους φτωχούς παίρνει κάποτε ιδιαίτερα βίαιο χαρακτήρα.

Ο Μπάουμαν αναφέρει ότι ένας από τους λόγους της εκλογής του Μπιλ Κλίντον στη προεδρεία των ΗΠΑ ήταν σύμφωνα με συγκεκριμένους αναλυτές το γεγονός ότι επέτρεψε την ευρέως δημοσιοποιημένη εκτέλεση στην ηλεκτρική καρέκλα ενός διανοητικά καθυστερημένου ανθρώπου του Ricky Ray Rector όταν ήταν κυβερνήτης στο Αρκάνσας.

« Ο καπιταλισμός είναι σαν το φίδι, που καταβροχθίζει την ουρά του »

Αρχικά, το φαγητό είναι άφθονο, αλλά σύντομα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το καταπιεί και ύστερα από λίγο δεν υπάρχει άλλο φαγητό για φάγωμα, αλλά και κανείς δεν υπάρχει για να το φάει» είχε δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξη του.

Ο Μπάουμαν είναι ένας από τους σπουδαιότερους στοχαστές της Ευρώπης με λόγο γοητευτικά ποιητικό, διδάσκεται παγκοσμίως στα πανεπιστήμια, καθώς θεωρείται σταθμός στην πορεία της κοινωνιολογίας.

Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών:

Δέσποινα Λάνου, Δημοσιογράφος.

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.