Η λέξη «τράπουλα», που σημαίνει τη «δεσμίδα των παιγνιοχάρτων», προέρχεται από την ιταλική λέξη «trappola», που σημαίνει «παγίδα» και «δόλος». Η τράπουλα αποτελείται από τα «τραπουλόχαρτα” ή «παιγνιόχαρτα» ή «χαρτιά» και προήλθε από το ιταλικό παιχνίδι «ταρόκ» ή «ταρόκο», που παιζόταν με χοντρά τετράγωνα ή παραλληλόγραμμα χαρτιά με αριθμημένες φιγούρες τόσο για ψυχαγωγία, όσο και για κερδοσκοπία. Αυτό, με τη σειρά του, προέρχεται από την «τράπουλα Ταρό», που επιζεί μέχρι τις ημέρες μας και προορίζεται για μαντεία. Το πιθανότερο είναι η απλή τράπουλα και το Ταρό αρχικά να συνυπήρχαν, παράλληλα, στη συνέχεια να ενώθηκαν – συνδυάστηκαν και κατόπιν πάλι να διαφοροποιήθηκαν. Αυτά ως προς το πιο πρόσφατο ιστορικό παρελθόν της τράπουλας. Διότι η καταγωγή της, αβέβαιη, χάνεται μέσα στον χρόνο, στους μύθους και στις παραδόσεις.

Η καταγωγή της σίγουρα δεν είναι ευρωπαϊκή ούτε και αμερικανική. Στην Ευρώπη διαδόθηκε πολύ αργότερα, περίπου τον 12ο και 13ο αιώνα, είτε από Σταυροφόρους είτε από αθίγγανους ή Μαμελούκους είτε από Άραβες είτε από Σαρακηνούς. Στην Ελλάδα πάντως έφτασε από τη Δύση και όχι μέσω Ανατολής όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη. Προέρχεται, λοιπόν, από την Ασία με 4 χώρες να διεκδικούν τη γέννησή της. Οι Άραβες, οι Αιγύπτιοι, οι Ινδοί και οι Κινέζοι μάχονται για την κατασκευή της πρώτης μορφής τράπουλας. Ως πιο ανίσχυρη κρίνεται η άποψη περί Αράβων. Οι Άραβες πράγματι συνέβαλαν στη διάδοση κάποιων μορφών τράπουλας, πιθανόν να επέφεραν αλλαγές σ’ αυτές, αλλά δεν ήταν αυτοί που εφηύραν την τράπουλα.

Πιθανότερη απ’ αυτήν φαίνεται η άποψη ότι τα παιγνιόχαρτα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Αίγυπτο, σε ανύποπτο χρόνο, έχοντας επάνω τους θρησκευτικές απεικονίσεις. Την άποψη αυτή ασπάζονται περισσότερο οι αποκρυφιστές, που μάλιστα θεωρούν ότι η εφεύρεση των τραπουλόχαρτων χρονολογείται πριν από τον έντυπο λόγο (ακόμα και, αόριστα, «χίλια χρόνια προ Χριστού»), ότι η τράπουλα ήταν η πρώτη μορφή «βιβλίου» και ότι τα τραπουλόχαρτα, στη μορφή που είχαν τότε, αποτύπωναν συμβολικά την αρχέγονη γνώση, αποτελούσαν ένα μέρος της λατρείας του Αιγυπτίου θεού Τοθ και με τη βοήθειά τους μπορούσε να προβλεφθεί η μοίρα των ανθρώπων και το μέλλον τους, να δοθούν συμβουλές προς αυτούς και να εξηγηθεί η θέληση των θεών. Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης θεωρούν ότι αυτά τα αρχέγονα «Φύλλα της Τύχης» ή «Τάροκ» αποτελούν τον «πνευματικό πρόγονο» όλων των τραπουλόχαρτων και ότι η πιο αυθεντική μορφή τους διασώθηκε ως «Τάροκ των Βοημών» και ήδη ως τράπουλα με την ονομασία «Ταρώ του Τοθ».

Ακόμα πιο πιθανή, πάντως, κρίνεται η άποψη ότι επινοήθηκαν μεταξύ 9ου και 10ου αιώνα στην Ινδία και είχαν πολεμικές αναπαραστάσεις. Η περί Ινδίας άποψη ενισχύεται από την ομοιότητα που παρατηρείται μεταξύ των συμβόλων των πρώτων ευρωπαϊκών τραπουλόχαρτων και των συμβολικών ινδουιστικών παραστάσεων. Κατά τους υποστηρικτές της άποψης αυτής, η λέξη «ναϊμπ», που εκφράζει την χαρτοπαιξία, στην ινδοστανική, σημαίνει «υπολοχαγός», κάτι που μας θυμίζει την ορολογία του σκακιού, από το οποίο, σύμφωνα με κάποιους, πιθανόν να προήλθε η τράπουλα.

Η επικρατέστερη εκδοχή και με τα περισσότερα επιχειρήματα άποψη φαίνεται να είναι, όμως, αυτή που συνδέει την τράπουλα με την Κίνα, καθώς πέρα από το ότι η τράπουλα εφευρέθηκε στην Κίνα, είναι επίσης η χώρα όπου εφευρέθηκε και το χαρτί. Στην επικράτηση αυτής της άποψης συνέβαλλε και το γεγονός ότι τα τραπουλόχαρτα έμοιαζαν αρκετά με τα κινέζικα χαρτονομίσματα. Το γεγονός αυτό οδηγεί στην πεποίθηση ότι αρχικά χρησιμοποιούνταν και ως χαρτονομίσματα. Η εμφάνισή τους χρονολογείται περί τον 7ο και 10ο αιώνα. Σύμφωνα βέβαια με μια άλλη εκδοχή πρόκειται για μια εξέλιξη του παιχνιδιού ντόμινο.

Σύντομα αναπτύχθηκαν πολλές βιομηχανίες κατασκευής τραπουλόχαρτων, οι τράπουλες των οποίων παρουσίαζαν διαφορές μεταξύ τους. Έτσι, οι ενετικές τράπουλες είχαν 70 φύλλα, οι τράπουλες της Μπολόνια είχαν 97, ενώ οι γαλλικές 52. Η γαλλική εκδοχή τελικά επικράτησε διεθνώς. Σύμφωνα με μια ερμηνεία τα 52 φύλλα συμβολίζουν τις 52 εβδομάδες του έτους, τα 13 φύλλα κάθε συμβόλου αντιστοιχούν στις 13 εβδομάδες κάθε εποχής και τα 4 σύμβολα (ή φυλές όπως λέγονται) στις 4 εβδομάδες του μήνα. Ενδεχομένως αυτός ο συμβολισμός να υπονοεί χρήση της τράπουλας για μαντικούς σκοπούς. Ωστόσο η Εκκλησία έχει πολλές φορές καταφερθεί εναντίον των παιχνιδιών με τράπουλα, εξηγώντας πως τα 52 φύλλα αντιστοιχούν σε 52 ονόματα δαιμόνων. Αρχικά η κατασκευή μια δέσμης τράπουλας ήταν εξαιρετικά ακριβή, λόγω του δύσκολου της διαδικασίας και των υλικών. Συνεπώς η τράπουλα αποτελούσε είδος πολυτελείας. Εντούτοις με την ανακάλυψη της τυπογραφίας μειώθηκε το κόστος κατασκευής της και διαδόθηκε πια και στις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις.

Οι πρώτες τράπουλες έφεραν πάνω τους διάφορα σύμβολα, όπως ο ήλιος ή η σελήνη. Στη συνέχεια οι φυλές, έγιναν τέσσερα: τα μπαστούνια, τα νομίσματα, τα σπαθιά και τα κύπελλα και συμβόλιζαν τους αγρότες, τους εμπόρους, τους ευγενείς και τον κλήρο αντίστοιχα. Το γαλλικό σύστημα, που επικράτησε μέχρι και σήμερα, είναι οι φυλές να απεικονίζονται ως τριφύλλια ♣, καρό ♦, πίκες ♠ και καρδιές ♥ .

Σημαντικό τμήμα των φύλλων της τράπουλας είναι οι φιγούρες, καθώς είθισται στα παιχνίδια αυτά ο παίκτης με τις περισσότερες φιγούρες να κατέχει ένα προβάδισμα σε σχέση με τους υπόλοιπους. Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες σχετικά με τα πρόσωπα που μπορεί να κρύβονται πίσω από τις φιγούρες αυτές. Έτσι σήμερα πιστεύεται ότι ως Ρήγας απεικονίζεται κάθε φορά ένας βασιλιάς. Συγκεκριμένα ο Ρήγας καρό είναι ο Ιούλιος Καίσαρας , ο Ρήγας κούπα είναι ο Καρλομάγνος, ο Ρήγας μπαστούνι είναι ο Δαυίδ και ο Ρήγας σπαθί είναι ο Μέγας Αλέξανδρος. Όσον αφορά τις ντάμες αυτές φέρεται να είναι η Αθηνά (ως ντάμα μπαστούνι), η Ιουδήθ (ως ντάμα κούπα), η Ραχήλ (ως ντάμα καρό) και η Argine -που πιθανόν επρόκειτο για αναγραμματισμό της λατινικής λέξης regina, δηλαδή βασίλισσα- (ως ντάμα σπαθί). Ως βαλές μπαστούνι φέρεται ο Χόγκερ, ήρωας ενός γαλλικού ποιήματος, ως βαλές κούπα ο αξιωματικός της Ζαν Ντ’ Αρκ, Λα Χιρ, ως βαλές καρό ο ήρωας του Τρωϊκού Πολέμου, Έκτορας, και ως βαλές σπαθί ο ιππότης της στρογγυλής τραπέζης Λάνσελοτ.

Παρόλα αυτά από την εμφάνισή της τράπουλας κι έπειτα ανέκυψαν ορισμένα προβλήματα, τα οποία αφορούν στα χρήματα που ξοδεύουν κατά καιρούς οι άνθρωποι στα παιχνίδια αυτά και στον εθισμό που μπορεί να τους προκαλέσουν. Έτσι από την αρχή κιόλας η τράπουλα πολεμήθηκε σθεναρά, από ηγεσίες και Εκκλησία, χωρίς βέβαια κανένα αποτέλεσμα. Επίσης ελήφθησαν μέτρα και για τις συμπεριφορές που ευδοκιμούν κατά τη διάρκεια παιχνιδιών με τράπουλα, όπως η πλαστογραφία, η απάτη ή η κλοπή. Η Καθολική Εκκλησία μάλιστα συμπεριέλαβε τα τραπουλόχαρτα στον κατάλογο με τα απαγορευμένα παιχνίδια. Δεδομένου όμως ότι οι ηγεσίες δεν κατάφεραν στο πέρασμα του χρόνου να επιτύχουν την εξάλειψη της τράπουλας, θέσπισαν νόμους για να τη θέσουν υπό τον έλεγχό τους. Οι νόμοι αυτοί σχετίζονται με τη φορολόγηση της ή τα χρέη που προκύπτουν από τα τυχερά παιχνίδια.

Παρά τις διώξεις και τις απαγορεύσεις που σχετίζονται με την τράπουλα, τα παιχνίδια της υπάρχουν και μάλιστα αποτελούν πλέον ένα είδος παράδοσης για τους ανθρώπους ανά τον κόσμο. Το θέμα βέβαια δεν είναι οι νόμοι και οι απαγορεύσεις, αλλά η τήρηση του μέτρου, καθώς πλήθος περιουσιών έχουν χαθεί στο βωμό της χαρτοπαιξίας με τους ηττημένους να βρίσκονται μπροστά στη δυσχερέστερη θέση της ζωής τους. «Μέτρον άριστον» λοιπόν, όπως έλεγαν και οι αρχαίοι ημών.

 

 

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου