Και αυτό το καλοκαίρι, κάθε φορά που αισθάνεστε μαρμελάδα από τη ζέστη, σκεφτείτε πως υπάρχουν και χειρότερα. Πρόκειται για την έρημο της Καλιφόρνια, γνωστή και ως Κοιλάδα του Θανάτου. Εδώ θα δείτε τεράστιες πέτρες να μετακινούνται από μόνες τους, αμμόλοφους να τραγουδούν σε σολ νότα, φυτά να φωτοσυνθέτουν στα όρια του θανάτου και σκορπιούς-κανίβαλους να τρώνε ο ένας τον άλλο, όταν δεν υπάρχει κάτι καλύτερο για βραδινό..

Η Κοιλάδα του Θανάτου, με μήκος περίπου 225 χιλιόμετρα και πλάτος 8 έως 24 χιλιόμετρα, βρίσκεται στις ΗΠΑ, στην πολιτεία της Καλιφόρνια, νοτιοανατολικά της οροσειράς Σιέρρα Νεβάδα. Καλύπτει έκταση 7.800 km2 και είναι το δεύτερο ξηρότερο μέρος του πλανήτη (η έρημος Ατακάμα στη Χιλή κατέχει την πρώτη θέση). Επίσης είναι το χαμηλότερο σημείο ξηράς του δυτικού ημισφαιρίου, 86 μέτρα υπό τη στάθμη της θάλασσας. Η Κοιλάδα του Θανάτου είναι το θερμότερο μέρος στη γη. Η μεγαλύτερη θερμοκρασία που καταγράφηκε ποτέ, ήταν 56,7°C στις 10 Ιουλίου 1913 στο πάρκο Γκρινλαντ, ενώ η θερμοκρασία του εδάφους έχει φτάσει στο επίπεδο των 94 βαθμών. Η μέση ετήσια βροχόπτωση κυμαίνεται κάτω από τα πέντε εκατοστά, ενώ μερικές χρονιές δεν βρέχει καθόλου. Η Κοιλάδα του Θανάτου ανακηρύχτηκε εθνικό μνημείο το 1933. Τα όριά της επεκτάθηκαν σταδιακά και συμπεριέλαβαν 13 εκατομμύρια στρέμματα. Το 1994, αυτή η περιοχή έγινε το Εθνικό Πάρκο της Κοιλάδας του Θανάτου, το μεγαλύτερο εθνικό πάρκο στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες.

Δικαιολογημένα μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι σε ένα τέτοιο περιβάλλον δεν υπάρχει ζωή. Ωστόσο, εκατοντάδες είδη ζώων είτε επισκέπτονται την κοιλάδα είτε ζουν εκεί, πολλά από τα οποία είναι νυκτόβια, λόγω της ζέστης. Τα μεγαλύτερα θηλαστικά είναι οι επιβλητικοί μεγάκεροι της ερήμου, οι οποίοι κατά καιρούς μπαίνουν στην κοιλάδα από κοντινά βουνά. Υπάρχουν επίσης και άλλα ζώα όπως ασβοί, νυχτερίδες, ερυθροί λίγκες, κογιότ, αλεπούδες, διποδόμυες, πούμα, σκαντζόχοιροι, κουνέλια, μεφίτιδες, άγρια γαϊδούρια, σαύρες, φίδια και χελώνες της ερήμου. Στα πουλιά περιλαμβάνονται φαλαρίδες, γεράκια, ερωδιοί, ορτύκια, κοράκια, σκαλίδρες, γύπες και εκατοντάδες άλλα είδη. Ειδικότερα τις νυχτερινές ώρες εμφανίζονται τα ζώα με τις πιο εντυπωσιακές τεχνικές επιβίωσης. Ο αρουραίος – καγκουρό προσάρμοσε τον μεταβολισμό του, ώστε να μην χρειάζεται ποτέ να πιει νερό. Επίσης στην κοιλάδα υπάρχει μεγάλη ποικιλία σκορπιών. Κάποτε, ζούσαν μαζί με τους δεινόσαυρους. Τρέφονται το βράδυ με έντομα, αλλά τρώνε κι ο ένας τον άλλον. Πολλοί σκορπιοί έχουν κανιβαλίστικες τάσεις…

Ακούγεται απίστευτο αλλά αυτή η αμμώδης κόλαση φιλοξενεί περισσότερες από χίλιες ποικιλίες φυτών. Οι Σοσόνι, Ινδιάνοι που έχουν ζήσει εκεί επί χίλια και πλέον χρόνια, είχαν την ικανότητα να συλλέγουν τοπικά φυτά για τροφή αλλά και για πρώτες ύλες, προκειμένου να κατασκευάζουν εργαλεία. Άλλωστε εδώ φυτρώνουν 16 είδη φυτών που δεν τα βρίσκουμε πουθενά αλλού πάνω στη γη. Αν και η Κοιλάδα τού Θανάτου είναι ένας από τους πιο ξερούς τόπους τής Γης, το νερό και ο πάγος είναι βασικά για το άγριο αυτό μέρος, απλά καταναλώνονται με τη μέγιστη προσοχή. Κάθε χρόνο εδώ πέφτουν περίπου πέντε εκατοστά βροχής. Λιγότερο δηλαδή, από τον εβδομαδιαίο μέσο όρο στη Χαβάη. Η ξεραμένη επιφάνεια απορροφά λίγο από την καταιγίδα. Όλο αυτό το νερό σχηματίζει χείμαρρους. Μια και μόνο καταιγίδα μπορεί να βαθύνει ένα φαράγγι αρκετά μέτρα. Όλο αυτό το νερό πυροδοτεί μια έκρηξη ζωής. Τα φυτά τής ερήμου περιμένουν το νερό, μπορεί και για χρόνια, για να ξεκινήσουν έναν υπερσύντομο κύκλο ζωής. Μερικά, έχουν μόνο λίγες εβδομάδες, για να φυτρώσουν, να αναπτυχθούν και να αναπαραχθούν. Τέτοια φυτά ζουν στα όρια ζωής και θανάτου. Άλλα έχουν φύλλα που αντανακλούν το ηλιακό φως και την εσωτερική ικανότητα να ανακυκλώνουν νερό για χρόνια. Ένα τέτοιο φυτό σε ολόκληρο το σύστημά του μπορεί να κουβαλά μισό ποτήρι νερό και να το ανακυκλώνει συνεχώς. Μερικές βροχοπτώσεις το κρατούν ζωντανό για 20-30 χρόνια. Με την κλιματική αλλαγή περιμένουμε άνοδο δύο βαθμών. Τα φυτά, που ζουν εδώ, είναι ήδη στο απόλυτο όριο, που έχει φτάσει οποιοσδήποτε οργανισμός στη Γη. Είναι ήδη στα ακρότατα όρια τής ζωής. Αν ξεπεραστούν αυτά σημαίνει πως θα δούμε μια εξέλιξη που δεν είδαμε ποτέ στη Γη.

Σε τέτοιες ακραίες συνθήκες τα πράγματα μπορεί να γίνουν ακόμα πιο περίεργα. Κάτω από 50 βαθμούς Κελσίου, γιγάντιοι ογκόλιθοι (στο μέγεθος του ανθρώπου και μεγαλύτεροι) μετακινούνται μόνοι τους στην επιφάνεια της ερήμου. Έχουν καταμετρηθεί 17 περιπατητές της ερήμου, χαράσσοντας την επιφάνεια της μέχρι και 350 γιάρδες σε ένα χρόνο. Ο λόγος μάλλον οφείλεται στις ακραίες καιρικές συνθήκες της κοιλάδας. Οι μελέτες δείχνουν ένα συνδυασμό ανέμων που τρέχουν με 150 χλμ/ώρα και οι χαμηλών θερμοκρασιών που επικρατούν τη νύχτα. Καθώς η υγρασία παγώνει, δημιουργείται ένα λεπτό στρώμα πάγου στην επιφάνεια του εδάφους και αυτό διευκολύνει τις βόλτες. Ο άνεμος κάνει τα υπόλοιπα…

Αν είστε αρκετά προσεκτικοί θα ακούσετε και το τραγούδι της κοιλάδας. Εδώ σου μιλάει η γη. Ο ήχος προέρχεται από τους ίδιους τους αμμόλοφους. Οι επιστήμονες προβληματίζονται χρόνια, για το πώς συμβαίνει αυτό. Για να ηχήσει ο αμμόλοφος πρέπει να είναι ψηλότερος από 60 μέτρα, να έχει πάνω από 30 μοίρες κλίση και να έχει πάρα πολύ ζέστη. Ο άνεμος προκαλεί κατολισθήσεις αποσταθεροποιώντας τις κορυφές, που καταρρέουν και δημιουργούν βουητά. Κάτω από την επιφάνεια κινείται μια δόνηση μέσα στην άμμο. Ο αμμόλοφος ενισχύει την δόνηση αυτή μέχρι που το βουητό αντηχεί σε όλη την Κοιλάδα τού Θανάτου. Τα κύματα παγιδεύονται στην ξηρή επιφάνεια τού αμμόλοφου ανάμεσα στον αέρα και στην υγρή επιφάνεια από κάτω. Εμείς ακούμε αυτήν την ενέργεια, που διαφεύγει. Το βουητό συνεχίζεται για πολύ μετά από το αίτιο, που το
δημιούργησε. Όπως περίπου γίνεται και σε ένα βιολί ή ένα τσέλο. Το βουητό είναι μια μουσική νότα. Συνήθως είναι σολ, μπορεί να είναι μι ή ακόμη και φα. Όσο πιο χοντρό το στρώμα τής άμμου τόσο πιο χαμηλή η νότα.

Και αν πιστεύετε ότι με τόση ζέστη δεν υπάρχει αυξημένη γεωλογική κινητικότητα, να ενημερώσουμε ότι επιστημονικές μετρήσεις δείχνουν πως η κοιλάδα μετακινείται με γρήγορους ρυθμούς αφού απομακρύνεται κατά μισό εκατοστό κάθε χρόνο. Αυτή η απομάκρυνση ανοίγει ένα παράθυρο στην εσωτερική λειτουργία τού πλανήτη μας. Καθώς διαχωρίζεται η κοιλάδα, αποκαλύπτονται στρώματα παλαιών βράχων. Μέσα σ΄αυτούς κρύβονται μεγάλα μυστικά τής γης. Έτσι αντλούμε πληροφορίες για τις συνθήκες που επικρατούσαν στον πλανήτη εκατομμύρια χρόνια πριν, την εξέλιξη της ζωής και το σχεδιασμό για το μέλλον.

Σε περιβάλλοντα όπως η Κοιλάδα του Θανάτου η ζωή δοκιμάζει όλα τα όπλα της προκειμένου να επιβιώσει. Για τη χλωρίδα και την πανίδα της ερήμου, η επόμενη μέρα δεν φαντάζει ποτέ σίγουρη. Ακραίες αλλαγές στο μεταβολισμό και μέγιστα επίπεδα προσαρμοστικότητας σοκάρουν την ανθρώπινη αντίληψη αλλά επιβεβαιώνουν ότι ο σπόρος της ζωής εξαπλώνεται και στα πιο άγρια κλίματα. Εκεί που ογκόλιθοι κόβουν βόλτες και αμμόλοφοι τραγουδούν το μάντρα της ερήμου. Και όταν αυτή η πύρινη κόλαση αποκαλύπτει τα μυστικά της, ανοίγοντας τεράστια φαράγγια, μας επιτρέπει να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στο παρελθόν και ίσως δίνει και ένα μάθημα στον άνθρωπο σχετικά με τη μάχη για την επιβίωση, σε μία από τις πιο σκληρές γωνίες του πλανήτη.

Για τον ΕΟΕ,

Λευτέρης Γκιουλέκας, Συντάκτης.

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου