Στη γειτονιά μας υπάρχει κάποιος που κοιμάται βαθιά αλλά όταν ξυπνάει όλοι τρέχουν να δουν τι συμβαίνει. Είναι η Αίτνα, ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια της Ευρώπης. Η λάβα της καταστρέφει τη ζωή στην περιοχή για να προσφέρει αμέσως μετά τα πιο εύφορα εδάφη της. Επισκίασε τη ροή της ιστορίας, γαλούχησε πολιτισμούς και αν είστε ατίθασα πνεύματα θα παγιδευτείτε με το μοναδικό φαινόμενο των ηφαιστειακών αστραπών.

Η Αίτνα βρίσκεται στις ανατολικές ακτές της Σικελίας στην Ιταλία και αποτελεί το υψηλότερο ενεργό ηφαίστειο στην Ευρώπη καθώς ξεπερνά τα 3.300 μέτρα. Kαλύπτει έκταση 1.190 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με περιφέρεια βάσης 140 χιλιόμετρα, γεγονός που την κάνει τρεις φορές μεγαλύτερη από τον Βεζούβιο. Η ονομασία «Αίτνα» κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από την ελληνική λέξη «αίθω», που σημαίνει «καίγομαι», ή τη φοινικική λέξη «attano». Οι Άραβες ονόμαζαν το βουνό Gibel Utlamat, ‘το βουνό της φωτιάς’. Η ονομασία αυτή εξελίχτηκε αργότερα σε Mons Gibel κι έτσι στην τοπική διάλεκτο το ηφαίστειο ονομάζεται Mongibeddu. Στην ιστορία της καταγράφονται 135 εκρήξεις άλλες μεγάλες και άλλες μικρότερες. Μάλιστα το 1999 που έγινε μεγάλη έκρηξη έγινε και ο μεγάλος σεισμός της Αθήνας, γεγονός που προκάλεσε τις έρευνες των γεωλόγων για την πιθανή μεταξύ τους σχέση. Το 1660 μΧ. έγινε μια μεγάλη έκρηξη και αναφέρεται από τους ιστορικούς ότι η λάβα μπήκε 1 χλμ. μέσα στη θάλασσα! Το χωριό Nicolosi, μέσα στο πέρασμα των αιώνων, έχει υποφέρει τα πάνδεινα καθώς και η πόλη της Κατάνια!

Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στην Αίτνα ξεκίνησε περίπου πριν 500.000 χρόνια, με το ηφαίστειο να εντάσσεται τον Ιούνιο του 2013 στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η πρώτη καταγεγραμμένη έκρηξη της Αίτνας περιγράφεται από τον Διόδωρο τον Σικελιώτη (24 Αυγούστου του 79 μ.Χ.) Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, η έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή που η στάχτη είχε φτάσει μέχρι τη Ρώμη, περίπου 800 χιλιόμετρα βόρεια της Αίτνας. Μάλιστα λέγεται, αλλά δεν υπάρχει γραπτή αναφορά, ότι το 396 π.Χ. μια έκρηξη της Αίτνας ματαίωσε τα σχέδια των Καρχηδονίων για εισβολή στις Συρακούσες κατά τον Πρώτο Σικελικό Πόλεμο. Αναμφίβολα τέτοιες μαρτυρίες, αληθείς ή μη, καταδεικνύουν το πόσο σημαντικό ήταν το ηφαίστειο για τους προΐστορικούς λαούς. Η Αίτνα έχει θέση στην τοπική μυθολογία καθώς στην ελληνική, ο Αίολος είχε φυλακίσει τους ανέμους στις σπηλιές κάτω από την Αίτνα ενώ ο ποιητής Αισχύλος αναφέρει ότι ο γίγαντας Εγκέλαδος καταπλακώθηκε από το όρος Αίτνα και αυτή ήταν η αιτία των ηφαιστειακών εκρήξεων. Στη ρωμαϊκή μυθολογία, ο Βούλκαν, θεός της φωτιάς, είχε το εργαστήριό του κάτω από την Αίτνα. Αλλά και για μας τους σύγχρονους έχει, από αρχαιολογική σκοπιά, τεράστια σημασία η μελέτη τέτοιων φαινομένων: Καθώς η στάχτη διατηρεί και προστατεύει την πόλη που σκεπάζει, στην πράξη διατηρεί για την αιωνιότητα μια στιγμή της καθημερινότητας των αρχαίων Ρωμαίων και παρέδωσε στους σημερινούς αρχαιολόγους έναν πραγματικό θησαυρό.

Αν και οι εκρήξεις της Αίτνας μπορεί να είναι μερικές φορές πολύ καταστροφικές, γενικά δεν θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο να βρίσκεσαι κοντά στο πεδίο δράσης της. Χιλιάδες κάτοικοι ζουν στις πλαγιές του ηφαιστείου και τις γύρω περιοχές. Το γόνιμο έδαφος είναι κατάλληλο για εκτεταμένες γεωργικές δραστηριότητες συνεπώς οι κάτοικοι της περιοχής, από τους αρχαίους χρόνους, χρησιμοποιούσαν τη λάβα ως δομικό υλικό και με αυτήν έχτιζαν τους τοίχους των σπιτιών τους. Μέχρι το υψόμετρο των 500μ. βρίσκουμε καλλιέργειες εσπεριδοειδών, από τα 500 – 1000 μ. αμπέλια, πάνω από τα 1000μ. βελανιδιές και κωνοφόρα και πάνω από τα 2000μ. το τοπίο ερημώνει και κυριαρχεί η λάβα. Οι ενεργείς κρατήρες είναι αυτή τη στιγμή τέσσερις.

Η Αίτνα, όταν έχει κέφια, μετατρέπει τη νύχτα σε μέρα. Εντυπωσιακά χρώματα γεμίζουν το ουρανό στις ακτές της Σικελίας όταν ένας τεράστιος όγκος καπνού και στάχτης εκτοξεύεται σε ύψος εκατοντάδων μέτρων. Τότε έχουμε ένα μοναδικό φαινόμενο: τις ηφαιστειακές αστραπές, που παρατηρούμε μόνο έπειτα από ισχυρές ηφαιστειακές εκρήξεις. Την ώρα εκείνη μόρια της στάχτης έρχονται σε τριβή μέσα στο νέφος και οδηγούν στην δημιουργία ηλεκτρικής εκκένωσης, η οποία προκαλεί τις εντυπωσιακές αστραπές. Ο ουρανός γίνεται νεφελώδης, προσφέροντας ένα ασύγκριτο θέαμα.

Λευτέρης Γκιουλέκας, Δημοσιογράφος

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου