Εξήντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την ημέρα που ο Σπούτνικ 1, ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος, τέθηκε σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τη Γη από τη Σοβιετική Ένωση, δίνοντας το έναυσμα για να μεταφερθεί ο ανταγωνισμός του Ψυχρού Πολέμου στο διάστημα.

Ο δορυφόρος που είχε εκτοξευθεί στις 4 Οκτωβρίου του 1957, εκτελούσε μια πλήρη περιστροφή της Γης κάθε 96 λεπτά και παρέμεινε σε τροχιά μέχρι τις 4 Ιανουαρίου 1958, οπότε εισήλθε στην ατμόσφαιρα και καταστράφηκε. Ο Σπούτνικ 1, όπως και άλλοι που ακολούθησαν, εφοδίασαν τους επιστήμονες με πολύτιμα στοιχεία για τις θερμοκρασίες που επικρατούν στο διάστημα, τις πιέσεις, τα σωματίδια, τις ακτινοβολίες και τα μαγνητικά πεδία. Η εκτόξευση είχε γίνει από ένα πεδίο πυραυλικών δοκιμών κάπου στο απομονωμένο Καζακστάν, μια περιοχή όπου έμελλε να αποτελέσει το μετέπειτα διάσημο κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ. Παρόλο που μόνο οι εργαζόμενοι στο απόρρητο πρόγραμμα είχαν πάρει μυστικές επιστολές για να παρευρεθούν στην εκτόξευση, τελικά συνέρρευσαν πλήθη συγγενών και φίλων. Όπως είπε ένας αυτόπτης μάρτυρας, »μετά γυρίσαμε στα καταλύματα μας και ήπιαμε για να γιορτάσουμε τη νίκη του πυραύλου μας».

Ο Σπούτνικ ήταν έργο του «πατέρα» του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος Σεργκέι Κορολιόφ, ο οποίος είχε περάσει έξι χρόνια στα στρατόπεδα Γκουλάγκ. Βοηθήθηκε σημαντικά από γερμανούς επιστήμονες, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στην ανάπτυξη του πυραυλικού προγράμματος του Χίτλερ και μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας μεταφέρθηκαν, θέλοντας και μη, στη Σοβιετική Ένωση. Αρχικά η ρωσο-γερμανική ομάδα επιστημόνων και μηχανικών κλήθηκε να δημιουργήσει »ένα διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο ικανό να μεταφέρει μια βόμβα υδρογόνου σε οποιοδήποτε σημείο της Γης»’, όπως δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο 97χρονος Νικολάι Σιγκανόφ, ο οποίος είχε συμμετάσχει στην κατασκευή του σοβιετικού στρατιωτικού πυραύλου R-7 Semyorka, που επρόκειτο αργότερα να θέσει σε τροχιά τον Σπούτνικ.


Στην πορεία, ο οραματιστής Κορολιόφ έκανε τολμηρά όνειρα, που αφορούσαν την κατάκτηση του διαστήματος. Τα όνειρα αυτά είχαν και μια ανταγωνιστική διάσταση, καθώς ήταν γνωστό ότι ένας άλλος γερμανός πυραυλικός επιστήμων, ο Βέρνερ φον Μπράουν, ήδη εργαζόταν για λογαριασμό των ΗΠΑ. Μετά από προσπάθειες τριών ετών και τρεις καταστροφές πιλοτικών πυραύλων, τελικά ο τέταρτος R-7, εφοδιασμένος με ένα ομοίωμα πυρηνικής κεφαλής, εκτοξεύθηκε επιτυχώς τον Αύγουστο του 1957 και βρήκε το στόχο του στην απομακρυσμένη χερσόνησο Καμτσάτκα της Άπω Ανατολής. Έχοντας πληροφορίες ότι οι ΗΠΑ θα εκτόξευαν τον πρώτο δορυφόρο τους το 1958, η Σοβιετική Ένωση έκανε αγώνα δρόμου για να προλάβει. Για να καταστεί αυτό εφικτό, ο Κορολιόφ πρότεινε και έγινε δεκτό να αναθεωρηθούν τα αρχικά σχέδια για έναν μεγάλο δορυφόρο και να κατασκευασθεί ένας μικρός σφαιρικός δορυφόρος, που θα περιείχε μόνο ένα ραδιοπομπό και μπαταρία, ώστε το σήμα του να φθάνει στη Γη. Σύμφωνα με τον Σιγκανόφ, μέσα σε δύο μόνο μήνες ο Σπούτνικ ήταν έτοιμος και μπόρεσε να εκτοξευθεί τον Οκτώβριο του 1957. Καθώς οι απανταχού ραδιοερασιτέχνες στη Γη συντονίζονταν για να πιάσουν το δορυφορικό σήμα του, οι εφευρέτες του πρωτίστως είχαν άλλο πράγμα στο μυαλό τους. »Το πιο σημαντικό πράγμα ήταν ότι είχε αποδείξει την αποτελεσματικότητα του πυραύλου R-7», όπως είπε ο υπερήλικος πρώην σοβιετικός επιστήμων.

Ο Σπούτνικ 1 παρέμεινε σε τροχιά 92 μέρες, έχοντας πραγματοποιήσει 1.440 περιφορές γύρω από τη Γη, προτού χάσει ταχύτητα και τελικά καεί στην ατμόσφαιρα στις 8 Ιανουαρίου 1958. Τις πρώτες μέρες το γεγονός δεν έλαβε την πρέπουσα προσοχή, αλλά γρήγορα ο διεθνής Τύπος αντιλήφθηκε τη σημασία του, ιδίως εν μέσω του ψυχρού πολέμου. Ήταν ένας μεγάλος θρίαμβος προπαγάνδας για τη σοβιετική κυβέρνηση και μια μεγάλη ντροπή αλλά και έντονος φόβος, λόγω τεχνολογικής υστέρησης, για την αμερικανική. ‘Ήταν ένα πολύ σημαντικό γεγονός. ‘Ήταν η αρχή της κατάκτησης του διαστήματος από τους Σοβιετικούς, κάτι που δεν περίμενε κανείς. Όλοι περιμέναμε ότι θα ήταν οι Αμερικανοί, οι οποίοι τα κατάφεραν αργότερα. Αλλά ήταν μεγάλος ο πανικός στις πρωτεύουσες της Δύσης, που οι Σοβιετικοί μπόρεσαν να κάνουν κάτι τέτοιο» αναφέρει ο Ροζέ Μορίς-Μπονέ, πρώην διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.

Μετά τον Σπούτνικ 1 ακολούθησαν πολλές πρωτιές για τους Σοβιετικούς: Ο πρώτος ζωντανός οργανισμός στο διάστημα, η σκυλίτσα Λάικα (Σπούτνικ 2, 1957), η πρώτη φωτογραφία της Γης από το διάστημα (1959), ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα, Γιούρι Γκαγκάριν (1961), και η πρώτη γυναίκα στο διάστημα, Βαλεντίνα Τερέσκοβα (1963). Με την αμερικανική όμως προσελήνωση το 1969, η κούρσα του διαστήματος άρχισε να οδεύει στο τέλος της. Ο ψυχρός πόλεμος στο διάστημα τελείωσε το 1975, με το κοινό πρόγραμμα »Απόλλων-Σογιούζ», όταν για πρώτη φορά Αμερικανοί και Σοβιετικοί συνεργάσθηκαν σε μια επιστημονική αποστολή. Το γεγονός αυτό ήταν ιδιαίτερης σημασίας για τις μελλοντικές απόπειρες εξερεύνησης΄του διαστήματος καθώς μέχρι και σήμερα υπάρχει συνεργασία σε αρκετά πρότζεκτ μεταξύ της ρωσικής διαστημικής υπηρεσίας Roscosmos με τη NASA και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος. »Νομίζω ότι στις μέρες μας δεν είναι σημαντικό σε ποιον τομέα είμαστε πρώτοι. Αυτό που έχει σημασία είναι οι στόχοι που έχουμε βάλει με τους συνεταίρους μας. Μιλάω για αυτές τις πραγματικά πρωτοποριακές εξερευνήσεις. Επίσης οι αποστολές στο φεγγάρι θα μας οδηγήσουν πιο κοντά στην εξερεύνηση του σεληνιακού περιβάλλοντος και στη δημιουργία εκεί ενός σταθμού που θα μπορούμε να επισκεπτόμαστε και να μένουμε» υπογραμμίζει ο Ιγκόρ Κομαρόφ, Γενικός Διευθυντής της Roscosmos.

Λευτέρης Γκιουλέκας, Δημοσιογράφος

Γράψε απάντηση

Γράψε ο σχολιό σου
Γράψε το όνομά σου